|

جایگاه رو به تنزل اپل در چین

از زمانی که اپل در سال 2009 فروش آیفون را به صورت رسمی در چین آغاز کرد، با حسادت دیگر رقبای ساکن دره سیلیکونی مواجه شد؛ در جایی که گوگل و فیس‌بوک از این کشور اخراج شدند و اوبر نیز پس از نبردی طولانی و پرهزینه، رقابت را به حریف چینی خود باخت، اپل به شکوفایی رسید؛ به ‌گونه‌ای که آیفون به‌عنوان مشهودترین نماد جایگاه اجتماعی در بزرگ‌ترین بازار موبایل جهان مطرح شد. با‌این‌حال، روزگار خوش ارزشمندترین شرکت دنیا نیز به سر آمد. گزارشی که چند هفته قبل منتشر شده، نشان می‌دهد در سال 2016 برای نخستین‌بار، آیفون جایگاهش را به‌عنوان پرفروش‌ترین موبایل در چین، به رقبایش باخته است. سهم بازار اپل از 15 درصد به 11 درصد رسیده و با وجود افزایش کلی خرید موبایل در این کشور، فروش آیفون روندی نزولی را سپری می‌کند. به گزارش وب‌سایت BackChannel، با متزلزل‌شدن جایگاه آیفون، اپل و تحلیلگران وابسته به این شرکت، از کسب‌وکار در حوزه «خدمات» به‌عنوان منبع درآمدی فوق‌العاده و رو به رشد سخن گفتند؛ اما فعالیت این حوزه نیز برای اهالی کوپرتینو خوب از آب در نیامد. آنها پس از مذاکرات طولانی با مقامات چینی، مجبور شدند دو مورد از خدماتشان؛ یعنی بخش فیلم‌های آیتونز (iTunes Movies) و کتاب‌های الکترونیکی (iBooks) را فقط پس از گذشت شش ماه از ارائه، متوقف کنند. البته توقف این خدمات در یک سال قبل، با آغاز روند نزولی فروش آیفون در این کشور همراه شد. در این میان، ذهن کارشناسان و علاقه‌مندان به این موضوع مشغول شد که آیا دولت چین در بخت‌برگشتگی اخیر اپل نقش داشته، یا اینکه شرکت آمریکایی روندی پیش‌بینی‌شدنی را طی کرده است؟ «جان ژانگ»، استاد مارکتینگ دانشکده وارتون دانشگاه پنسیلوانیا و مدیر مرکز پن- وارتون در چین، می‌گوید: «به‌راحتی می‌توان دید اپل به سقف رشدش در چین نزدیک شده؛ اما عوامل زمینه‌ساز آن جای بحث دارد؛ آیا اقدامات خود شرکت دلیل این وضعیت است؟ آیا مقامات رگولاتوری چین در آن نقش دارند؟ یا محیط کسب‌وکار کلی چین عامل اصلی به شمار می‌رود؟». با اوج‌گیری رقابت در عرصه تلفن همراه و افزایش تعداد بازیگران مطرح، اپل در سپتامبر 2015 تصمیم گرفت اکوسیستم خدماتش را با معرفی اپل موزیک، آیتونز موویز و ‌ای‌بوک در چین توسعه دهد. همان‌طور که می‌دانید، خدمات یکی از بخش‌های محوری استراتژی کسب‌وکار اپل به شمار می‌روند. پس از شش ماه فعالیت، مقامات رگولاتوری چین سرویس‌های پخش فیلم و کتاب الکترونیک اپل را متوقف کردند. در آن زمان بیشتر خبرگزاری‌ها از اعمال فشار دولت چین برای کاهش روند رو به رشد اپل سخن گفتند و نیویورک‌تایمز به این نکته اشاره کرد که دو سرویس بحث‌شده به‌خاطر رقابت با سامانه‌های بومی نظیر Tencent Video و Youku Tudou در بخش ویدئو و China Reading در حوزه کتاب الکترونیکی متوقف شده‌اند. به همین دلیل کارشناسان معتقد بودند کار سرویس‌های اپل تمام است و به‌زودی اپل موزیک و Apple Pay نیز از کار خواهند افتاد. خلاف انتظار، اپل موزیک همچنان به کار خود ادامه داد و اپل‌پِی که در فوریه 2016 به‌عنوان خدمات پرداخت موبایلی و کیف‌ پول الکترونیکی در چین معرفی شد نیز مانعی سر راه خود ندید؛ اما هیچ‌کدام از این دو به موفقیت چشمگیری دست نیافتند و به همین دلیل در مرکز توجه مقامات دولتی چین و رقبای بومی قرار نگرفتند. البته این صحبت به آن معنی نیست که iTunes Movies یا iBooks خدمات موفقی بودند. کارشناسان می‌گویند بیش از نیم‌‌میلیارد کاربر چینی، بیش از یک اپلیکیشن پخش موسیقی روی موبایلشان دارند و بنابراین شاید اپل با تغییر رویکرد بتواند گوشه‌ای از این حجم عظیم را به خود اختصاص دهد؛ اما «تاگارت» معتقد است اپل در‌این‌زمینه دو نقص عمده دارد: «اول از همه، حذف یا بقای خدمات پخش موسیقی در چین به اندازه آرشیو محلی آنها بستگی دارد و با توجه به اینکه اکثر ناشران پرطرفدار در این کشور، به عقد قراردادهای انحصاری و ارزشمند با پخش‌کننده‌های محلی روی می‌آورند؛ بنابراین مجموعه موزیک‌های اپل توجه چندانی را به خود جلب نمی‌کنند. از سوی دیگر، مسئله هزینه مطرح است. بیشتر مصرف‌کنندگان در چین به استفاده رایگان از این خدمات عادت کرده‌اند؛ چون شرکت‌های ارائه‌دهنده ازجمله Tencent سرویس‌های رایگان خود را در قالب اکوسیستم گسترده تجاری به دست مصرف‌کننده می‌رسانند. در مقابل، اپل موزیک با وجود آرشیو بسیار محدودی از موسیقی چینی، هزینه اشتراک ماهانه هم طلب می‌کند». مؤسسه تحقیقاتی مکواری (Macquarie) پیش‌بینی می‌کند اگر اپل سهم کنونی خود را در بازار موبایل چین حفظ کند، تا سال 2020 فروش اپ‌استور در این کشور به دو برابر افزایش خواهد یافت. بااین‌حال، نمی‌توان به پیش‌بینی‌ها اکتفا کرد؛ چراکه هنوز هم موفقیت این شرکت با میزان توجه آنها به فرهنگ مصرف‌کنندگان چینی گره خورده است. اپل در این کشور باید به راهکارهای بومی فکر کند وگرنه به جایی نخواهد رسید. هرچند حتی در این صورت هم نمی‌تواند از آینده‌اش مطمئن باشد؛ زیرا هر لحظه امکان دارد مقامات رگولاتوری چینی خواب تازه‌ای برای آنها ببینند. در مجموع تا به امروز، آنچه بر سر اپل آمده به اقدامات دولت محلی ارتباطی نداشته و تصمیمات خود اهالی کوپرتینو، زمینه‌ساز آنها بوده‌ است. حال باید دید آیا این شرکت از شکست‌هایش درس می‌گیرد و رویکرد خود را در آینده تغییر می‌دهد یا خیر.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.