ماجراجوییهای پایانناپذیر سلطان عثمانی
اردشیر زارعیقنواتی
حملات هوایی ارتش ترکیه به مواضع نیروهای کُرد در منطقه «شنگال» عراق و همزمان به مواضع یگانهای مدافع خلق کُرد «یپگ» در کوههای «قرهچوخ» در شمال استان حسکه در سوریه که منجر به کشتهشدن بسیاری از این نیروها و انهدام تجهیزات آنان شد، هم اعتراض رسمی عراق و سوریه را بههمراه داشت و هم اینکه خشم مقامات کُرد همپیمان با آمریکا را موجب شد. حملات روز سهشنبه، 25 آوریل ارتش ترکیه به مواضع گروههای کردی در عراق و سوریه به بهانه مبارزه با تروریسم و سرکوب نیروهای «پکک» انجام شده، درحالیکه هم در شنگال و هم در منطقه حسکه شبهنظامیان کردی که کشته شدند همگی از ساکنان بومی همان مناطق بودند و هماکنون در خط مقدم مبارزه با تروریسم «داعش» قرار دارند. از یک طرف در شمالغربی عراق نیروهای یگانهای حفاظت شنگال حضور دارند که بعد از هجوم بربرمنشانه داعش به این منطقه و قتلعام و به کنیزیبردن هزاران دختر «ایزدی» یکی از بزرگترین جنایات قرن را موجب شدند، از منطقه خود دفاع میکردند. مردم شنگال و بهخصوص ساکنان ایزدی در شرایطی قتلعام شدند که ارتش پیشمرگه وابسته به اقلیم کردستان عراق بهسادگی در مقابل هجوم داعش عقبنشینی کرد و اگر نیروهای پکک و یپگ در منطقه به کمک آنان نمیشتافتند، این «سناریوی فاجعه» ابعاد بسیار هولناکی پیدا میکرد. ایزدیهای شنگال که شبهنظامیان وابسته به پکک و «یپگ» را ناجیان خود میدیدند، برای اولینبار در تاریخ برای بقای ملت خویش دست به اسلحه بردند و با کمک این نیروها توانستند واحدهای شبهنظامی خویش را برای حفاظت از منطقه سازمان دهند. در سوریه نیز در مدت شش سال جنگ و کشتار که در جنگهای نیابتی و حضور قدرتمند تروریستهای بنیادگرای اسلامی به راه انداخته شد، مناطق کردنشین شمال این کشور بهتدریج با ایجاد واحدهای با انگیزه نظامی که بهخصوص بعد از مقاومت حماسی در «کوبانی» اعتبار جهانی پیدا کرده بودند، تبدیل به یک نیروی قدرتمند در عرصه سیاسی و نظامی سوریه شدند. در پروسه این تحولات شتابناک منطقه، حزب کارگران کردستان ترکیه (پکک) توانست نفوذ و ارتباط تشکیلاتی خود را با این گروههای مبارز کردی تعمیق و سامان دهد. برخلاف ادعای مقامات ترکیه تاکنون هیچ شواهد و مستنداتی مبنیبر دخالت این گروههای شبهنظامی کرد در سوریه و شنگال عراق در خاک ترکیه به ثبت نرسیده است و آنان یکی از خطوط مقدم اصلی مبارزه با تروریسم داعش و «القاعده» بودهاند. بدونتردید با توجه به اهداف این گروهها و ارتباط آنان با پکک موجبات یک اصطکاک منافع با اهداف ترکیه تحت رهبری «رجب طیب اردوغان» فراهم شد که همواره دولتمردان آنکارا این گروهها را هم به موازات پکک بهعنوان گروههای تروریست طبقهبندی کردهاند. با شکست پروژه سیاست خارجی ترکیه برای دخالت در محیط پیرامونی و بهخصوص در عراق و سوریه از طریق کمک به عوامل خود که حتی داعش را هم شامل میشد، ارتش ترکیه به فرمان اردوغان خود رأسا و به صورت رسمی مجبور به دخالت نظامی در این مناطق شد. عملیات «سپر فرات» که از سوی ترکیه برای ورود به خاک سوریه انجام شد، رویارویی نظامی ارتش ترکیه با یگانهای مدافع خلق را موجب شد و حضور نیروهای ارتش این کشور بدون اجازه دولت قانونی عراق در شمال سوریه و بهخصوص پایگاه «بعشیقه» در راستای همین سیاست مداخله مستقیم آنکارا در کشورهای سوریه و عراق قابلارزیابی است. اعتراضات رسمی دولت عراق و سوریه به سازمان ملل متحد برای خروج ارتش ترکیه از خاک این دو کشور متأسفانه به دلیل عدم توان بازدارندگی این دو کشور و مماشات جامعه جهانی با ترکیه نهتنها راه به جایی نبرد که حتی دست اردوغان را برای ماجراجوییهای تازه بازتر کرد و حملات روز سهشنبه در چارچوب همین آرایش نظامی و سیاسی انجام گرفته است. همهپرسی مهندسیشده تغییر قانون اساسی ترکیه در روز یکشنبه 16 آوریل که با تخلف و تقلبات بسیاری همراه بود و طبق اعلان رسمی «کمیسیون انتخابات» حدود 51,34 درصد به آن رأی آری دادند، همانطور که از قبل قابل پیشبینی بود، دست اردوغان را برای ماجراجوییهای تازه بازتر کرده است. نتیجه این همهپرسی که بهواسطه تقلبات واضح از جمله شمارش 5/2 میلیون رأی بدونمهر که طبق قانون باید باطله محسوب میشد، ولی بهعنوان رأی آری بهنفع اردوغان لحاظ شد، هرچند با مخالفت شدید اپوزیسیون و همچنین انتقاد آشکار ناظران شورای همکاری اروپا روبهرو شد، اما در کشوری که قانون دیرزمانی است که به بایگانی پیوسته، جمهوری سکولار این کشور را تبدیل به یک حاکمیت سلطانی تحت زمامداری اردوغان کرد. در چنین شرایطی که نتیجه انتخابات بهشدت مورد اعتراض و انتقاد اپوزیسیون و افکار عمومی جهانی قرار گرفته است، با توجه به شخصیت اردوغان که در بزنگاههای تاریخی برای برونرفت از بحران و فشار دست به خلق تنشهای جدید و ماجراجویی میزند، حمله به مناطقی از سوریه و عراق تعجب هیچکس را برنمیانگیزد. متأسفانه توازن قوای موجود بین دولت ترکیه با عراق و سوریه مانع از تأثیر و تمکین به حق حاکمیتی این کشورها از سوی یک دولت ثالث و متجاوز میشود و مماشات کشورهای غربی در سازمان ملل متحد هم به اردوغان برای ادامه ماجراجوییهای خود کمک میکند. در اینجا موضوعی که تا حدود زیادی حساسیت محافل بینالمللی و حتی انتظار نیروهای کرد سوری را موجب شده است، چگونگی برخورد دولت آمریکا بهعنوان کشوری که هماکنون روابط سیاسی و نظامی نزدیکی با آنان دارد در نحوه چگونگی مواجهه با این حملات و تمهیدات آنان برای نقش بازدارنده در مقابل چنین حملاتی از جانب دولت ترکیه خواهد بود. در اولین واکنشها از سوی مقامات آمریکایی، «مارک تونر»، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا گفت: «ما خیلی نگرانیم، عمیقا نگرانیم که ترکیه حملات هوایی امروز در شمال سوریه و همچنین شمال عراق را بدون هماهنگی مناسب با آمریکا یا ائتلاف گستردهتر بینالمللی ضدداعش انجام داده است. ما این نگرانیها را مستقیما با آنکارا در میان گذاشتهایم». درحالیکه ارتش آمریکا در شمال سوریه بر نیروهای ترکیه اشراف اطلاعاتی و نظامی دارد، هماکنون این سؤال مطرح است که در صورت تکرار این حملات، حامیان آمریکایی گروههای کرد چه اقدام عملی و بازدارندهای علیه ترکیه انجام خواهند داد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.