|

براي چهلمين روز درگذشت افشين يد‌اللهي

مردي كه تا ابد زنده است

دكتر سيدحسين مجتهدي*

دکتر افشین یداللهی پزشک بود. پزشکی در زبان اوستایی؛ کهن‌ترین زبانی که از آن آثار مکتوب به گواه برخی پژوهشگران زبان‌شناسی باقی مانده است، به صورت «بئش ز» بوده است. «بئش» در زبان پهلوی به بش یا بیش تبدیل شده است که این واژه در زبان فارسی دوره اول نظم و نثر به معنای درد و رنج به کار برده شده است. «ز» در بخش دوم به معنای زدن و زدودن است. دکتر افشین یداللهی شاعر بود. شعر را ایرانیان باستان سرواد می‌گفتند که افسانه و افسون نیز معنا می‌داد. سرواد از ریشه‌ Srav به معنای شنیدن است، چراکه هر سرودنی برای دیگری نیوشنده‌ای است و شعر ماناست، چراکه نیوشندگانش محدود به زمان و مکان نیستند. Sraveh به معنای سخن و گفتار نیز از همین ریشه است. دگر نخواهم گفتن همی ثنا و غزل که رفت یکسره بازار و قیمت سرواد بعدها نیز در فرهنگ ایرانی شعر را سحر حلال خواندند، چنان‌که ناصرخسرو نیز این تعبیر را به کار می‌برد. در همین راستا زیگموند فروید(1926) در مقاله‌ «پرسش تحلیل فرد معمولی - گفت‌وگوهایی با فردی بی‌طرف» بیان می‌دارد: «کلمه ابزاری نیرومند است که به‌واسطه‌ی آن ما احساس‌هایمان را به یکدیگر ابراز می‌داریم راهی که بر دیگران اثر می‌گذاریم... در آغاز عمل بود، کلمه بعدتر آمد پیشرفتی فرهنگی در برخی ارتباطات بود وقتی عمل به کلمه نازل شد. اما کلمه در اصل جادویی بود، کنشی سحرآمیز و بسیاری از نیروی کهنش را حفظ کرده است». «درد» نشانه‌ بیماری یا «سمپتوم» است و سمپتوم در روان معنایی فراتر از معنای پزشکانه‌اش نیز می‌یابد که درد روان-تنی تبدیلی را نیز شامل است و نقش «مصالحه‌سازی» و «جانشین‌سازی» را به تعبیر زیگموند فروید ایفا می‌کند و «پس‌رانده» با او به ضمیر آگاه بازمی‌گردد. در این ساخت سازشی میل ناآگاهانه و مطالبه‌ دفاعی هم‌زمان ارضا می‌شوند، لذتی ناآگاهانه از آن در پیوند با دستاوردی نخستین وجود دارد و سمپتوم که نقطه‌ سکوت سوژه‌ سخنگوست، جانشین ناگفته‌ای می‌شود. به تعبیر عین‌القضات همدانی در شکوی الغریب «در هر حرفی از این نوشته هزارهزار خروار درد است. بس رنجورم و کسی نیست تا با او دمی بزنم». در شعر؛ از نمادهای زبانی و نشانه‌ها تا تصویرهای شنیداری و دیداری واژگان، آهنگ کلمه‌ها، وزن، قافیه، صنایع لفظی و معنوی همه‌وهمه به ژرفای روان آدمی راه می‌گشاید و بسا که برخی ناگفته‌های پس‌رانده‌ روان را به جامعه‌ کلامی متعال درمی‌آورند. چه این اشعار برای سراینده و نیوشنده آشنای ناآشنا هستند. پس دکتر افشین یداللهی شاعر دردزداینده به مفهومی روان‌شناختی نیز هست، نه‌فقط زیست-عصب‌شناختی و نام او نامیراست چون «زبان دری تا ابد زنده است». او چون باران بهاران بارآور و کوتاه چالاک و بشکوه در گلشن فرهنگ ایران‌زمین بارید و کلامش در این کهن‌بوم‌وبر بالید و خرامید و سپس در آغوش سرزمینی که پیوسته برایش سرود آرمید، چه به تعبیر شمس‌تبریزی: جان‌بازان مرگ را چنان می‌جویند که شاعر قافیه را. دل گفت فروکش کنم این شهر ببویش بیچاره ندانست که یارش سفری بود عذری بنه ای دل که تو درویشی و او را در مملکت حسن سر تاجوری بود *دوست و همکار دکتر افشین یداللهی در گروه روان‌شناسی فرهنگستان زبان و ادب فارسی و مرکز خدمات روان‌شناختی سیاووشان توضيح: منابع استفاده‌شده در متن در دفتر روزنامه موجود است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.