جزیره سرگردانی*
مهرداد حجتی
سیوپنجمین جشنواره بینالمللی جشنواره فیلم فجر در حالی فردا کار خود را به پایان میبرد که در طول سیوچند دورهاش با تغییر مدیریتها بارها دستخوش تغییر شده است. آخرین تغییر و البته مهمترین آنها جداشدن آن از بخش سینمای ملی بوده است؛ اتفاقی که برای نخستینبار همین چندسال پیش رخ داد و بسیاری را شگفتزده کرد! چون از قرار معلوم از ابتدا بنا بود بخش ملی و بینالملل یکجا برگزار شوند و میهمانان خارجی هم در طول برگزاری 10روزه آن بتوانند با تولیدات سینمای ایران آشنا شوند. بازار فیلمی هم که همهساله در کنار جشنواره برپا میشد این امکان را فراهم میکرد تا نمایندگان شرکتهای بینالمللی پخشکننده فیلم بتوانند با آثار متنوع ایرانی و هنرمندان تولیدکننده آنها آشنا شوند و از این طریق شرایط برای خرید و توزیع گسترده آثار ایرانی فراهم شود. بههمیندلیل همزمانی دو بخش جشنواره تمهید شده بود. چون از همان ابتدا معلوم بود که بنا بر برخی ملاحظات و محدودیتها، امکان برگزاری جشنوارهای با استانداردهای بینالمللی در کشور موجود نیست. پس از همان ابتدا ترجیح داده شد به جنبه ویترینی بخش بینالملل اکتفا شود و قید رقابت با جشنوارههای معتبر جهانی زده شود. هرچه باشد نمایش هر نوع فیلم، آنهم بدون سانسور در بخش بینالملل میسر نبود که طبق قوانین بینالمللی برگزارکنندگان اجازه دخلوتصرف و سانسور در فیلمها را نداشتند. برایناساس راهاندازی جشنوارهای در قواره جهانی کاملا منتفی بود، چه رسد به اینکه بتواند با جشنوارههای بزرگی نظیر کن، ونیز یا برلین رقابت کند که این بیشتر به یک شوخی شبیه بود. با توجه به این پیشینه، در یکی، دوساله اخیر مسئولان سینمایی تلاش کردهاند با جداکردن بخش بینالملل جشنواره فیلم فجر و طراحی هویتی مستقل برای آن، به جشنوارهای متفاوت بیندیشند؛ جشنوارهای که در آن آثاری کمتر دردسترس اما قابلتأمل برای علاقهمندان به نمایش بگذارند تا از این رهگذر چندروزی فضای سینما را گرم کنند، اما اینکه آیا قرار است این رخداد تأثیری هم بر سینمای ملی بگذارد چندان معلوم نیست؟ آیا استقلال بخش بینالملل جشنواره میتواند در میانمدت یا درازمدت منتهی به یک جشنواره معتبر شود؛ این هم معلوم نیست؟ معلوم نیست به این دلیل که مدیران بعدی سینمای ایران هنوز معلوم نیستند. جشنوارهای که پس از سیوچندسال هنوز قاعدهمند نشده و طبق چارچوبی روشن اداره نمیشود چگونه میتواند آیندهای روشن و باثبات داشته باشد؟ از یکسو سختگیری قوانین و از سوی دیگر بیثباتی مدیریتی اجازه شکلگیری جشنوارهای باثبات را نمیدهد. 35 دوره جشنواره با اجارهنشینی همراه بوده است. هنوز پس از اینهمهسال کاخی برای آن ساخته نشده است. کاخ که سهل است، حتی سالنی برای آن تدارک دیده نشده است. جشنوارههای ما بیشتر به دورهمی شباهت دارند تا جشنواره؛ رویدادهایی که در طول اینهمهسال هنوز به کمال نرسیدهاند و گویا قرار هم نیست برسند. حتی گاه مناقشه بر سر بودن یا نبودن آن هم مطرح بوده است؛ آن هنگام که دولت احمدینژاد قصد مدیریت جهان را داشت! همان دولتی که سعی داشت برای سینما ریل بسازد و خود سکان آن را در دست بگیرد! همه این فرازونشیبها نشان میدهد که اموری از این دست - فستیوال یا جشنواره - هنوز دربند سلیقهها اداره میشوند، بیآنکه آیندهای روشن داشته باشند. مادامی که برای این امور نهادی مدنی تأسیس نشود و رشته امور به آن نهاد واگذار نشود، وضع به همین منوال خواهد بود. دیر یا زود تصدیگری دولتی باید جای خود را به تصدیگری مدنی و غیردولتی بدهد؛ اتفاقی که قطعا منجر به رشد خواهد شد. آیا دولت آینده به تأسیس نهادهای مدنی همت خواهد گماشت؟ آیا بالاخره جشنواره فیلم فجر پس از اینهمهسال روی ثبات به خود خواهد دید؟ باید صبر کرد و دید. شاید پس از 29 اردیبهشت در بر پاشنهای دیگر بچرخد!
* تیتر یادداشت برگرفته از عنوان رمانی به همین نام از زندهیاد سیمین دانشور است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.