|

برای استاد شاعر كیومرث منشی‌زاده

جهانگیر كوثری

سال 1355 برای اولین‌بار در كلاس ادبیات سال اول دانشكده هنرهای دراماتیك دورود استادی از جیرفت با 38 سال سن و چهره‌ای خنده‌رو كه راه گفت‌وگو و حتی شوخی را از همان روزها باز گذاشته بود، برای ما جذاب بود. از تمام پدیده‌ها شناخت نسبی و خوبی داشت و در شعر و كتاب استاد بود. كلاس سال پنجاه‌وپنجی‌ها كمی با دیگر كلاس‌ها و سال‌ها تفاوت داشت و بچه‌های شلوغ تا دلتان بخواهد داشتیم. بزرگ و كوچك، تهرانی و شهرستانی، سینمایی و تئاتری، شیطان، آرام و مباد كه استادی كمی وامی‌داد!! كیومرث منشی‌زاده در آن زمان سادگی خاصی داشت و شیطنت‌های ما را چندان جدی نمی‌گرفت و به‌همین‌دلیل كلاس درس استاد با شوخی و فضای بسیار باز و دوستانه اداره می‌شد. طبع بلندی داشت و نقد اجتماعی و سیاسی آزادی داشت و كمی كه فضا تندتر می‌شد، می‌گفت ماشین سیاه دم در است و یعنی نقطه ورود به خط قرمز. اهل سیاست بود و بالاخره فیزیك اتمی خوانده بود و بدش نمی‌آمد دانشجویان نیز كمی وارد حوزه سیاست شوند. سخنان و حرف‌هایش دلنشین بود و اوقات خوبی با او داشتیم. دو سال بعد انقلاب شد و دانشکده هنرهای دراماتیک هم در قلب انقلاب و نقطه مرکزی محله‌های تصمیم‌گیری قرار داشت، انقلاب فرهنگی که آمد و استادان ما یک به یک کنار رفتند یا در گوشه‌های این خاک گوشه‌نشین شدند. کوچ گزینه‌ اول بود و گاه مرگ و فوت! پرویز شفا رفت، خسرو هريتاش سکته کرد. دکتر فروغ گریخت، دیلمقانی و امیرافشاری رفتند، رحمانیان و ديلمقاني در ایران نیستند و امثال منشی‌زاده‌ها ماندند. استاد را دیگر ندیدیم، مگر در محفل‌هایی یا تئاتر و بزرگداشتی. انگار در منظر دوگانه زندگی، او تردید را حس کرده بود؛مانند برگ درخت گردویی که بر پهلوی یک سراشیبی خم شده است، دلهره تنهایی و پیداکردن راهی برای گریز از آن. شعرهایش را می‌گفت؛ اما بوی افسردگی می‌داد، رنگ‌پریده بود و آفتاب از او گریزان. هنوز دوست داشت با شاملو، اخوان‌ثالث و آتشی و سپانلو بنشیند و نادر ابراهیمی برایشان شرح اتفاق بگوید، گلدان‌ها را آب نمی‌داد و نگاهش را از باغچه‌ها گرفته بود؛ اما همچنان باور صادقی داشت. در فراسوی این جبر به زندگی و زنده‌ماندن حریص بود. کتاب‌ها را می‌خواند، برای دیدن نقاشی‌های ایران درودی به نمایشگاه می‌آمد. به‌ دنبال آن بود تا از آب اثیری لته بخورد و غصه‌ها را از یاد ببرد. لته همان رودخانه‌ای که در دوزخ از آب آن می‌نوشند تا همه‌چیز را از یاد ببرند. استاد ما داشت پیر می‌شد، شکسته می‌شد و عشقبازی با زندگی را از یاد برده بود. بیماری‌ها می‌آمد، یکی‌یکی و گاه گروهی به تن لاغر و غیرمقاوم او حمله می‌کردند. چه اندازه نیاز به کمک دوستان برای هم‌زبانی داشت؛ اما غرورش اجازه نمی‌داد. بارش را حاضر نبود بر دوش دیگران بگذارد. می‌خواست بخشش کند. نمی‌دانست چرا مانده است! من را برای چه نگه داشته‌اید؟ آن یک دم کی فرا می‌رسد؟ رنج‌ها و شادی‌ها را مرور می‌کرد. دوران جوانی دوران شعر، دوران سیاست و سیاست‌بازی. نازلی ناز تو و ناز دو چشمت ما رو کشته نازلی! گفت خودتان را خسته نکنید، تمام است، همه دوستانم زودتر از من از این جاده گذر کرده‌اند، من هم با گردش باد و آب و مختصر می‌روم. جاده‌ها بیدارند!!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.