بررسي تأثير نتيجه انتخابات رياستجمهوري بر روابط تهران - پاريس
نگاه ايراني، انتخاب فرانسوي
شرق: توسعه مناسبات اتحاديه اروپا با ايران كه بعد از اجرائيشدن برجام كليد خورد، ممكن است بعد از برگزيت و انتخابات فرانسه با تغييراتي همراه باشد. فرانسه، آلمان، انگلستان، ايتاليا، اسپانيا، اتريش، سوئد، سوئيس و هلند با تبادل هيئتهاي سياسي و اقتصادي در مسير بهبود روابط با ايران گام برداشتند و نتيجهاش براي ايران قراردادها و تفاهمنامههايي بود كه يكييكي در حالي اجرائيشدن است. كشورهاي كوچكتر همچون بلژيك، دانمارك، پرتغال، فنلاند، نروژ، استوني، ليتواني، مجارستان و يونان نيز همين راه را رفتند؛ مثلا پنج شركت سرمایهگذاری بلژیکي براي توليد گيربكس اتوماتيك خودرو به ايران آمدند و اين حاصل سفر دو هيئت سياسي، اقتصادي، وزيرخارجه و رئيس مجلس سنای اين كشور بود. دانمارك نيز در دي 94 وزیر خارجهاش را به ايران فرستاد. او تأكيد كرد «برجام نهفقط برای جمهوری اسلامی ایران و کشورهای 1+5، بلکه برای منطقه و کل جهان حائز اهمیت است». چند ماه بعد نيز شرکت «هالدو تاپسو» كه غول پتروشيمي آنهاست براي همكاري با ايران اعلام آمادگي كرد. رئيسجمهور اتريش و وزير خارجه يونان نيز در اين مدت به ايران سفر كردند. محمدجواد ظريف نيز سفري به نروژ داشت و علاوه بر همتاي خود، دو نفر از نخستوزيران پيشين اين كشور را ملاقات كرد. بررسي روند تعاملات ايران و اتحاديه اروپا بدون توجه به نقش فدريكا موگريني ممكن نيست؛ مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا كه پيشتر در دستيابي به توافق هستهاي و امضاي آن نقش مؤثري ايفا كرده بود، بلافاصله بعد از امضاي توافق و مرتبه بعد در فروردين سال گذشته به ايران آمد. در دومين سفر خود هفت كميسيونر اتحاديه اروپا را به همراه داشت و براي همكاري در حوزههاي اقتصادي، انرژي، محيط زيست، مهاجرت، مبارزه با مواد مخدر، كمكهاي بشردوستانه، حملونقل، حمايت مدني، فرهنگ، علوم و همكاري در زمينه انرژي هستهاي غيرنظامي مذاكره كرد. فرانسه قبل از انتخابات پس از توافق و اجرائيشدن برجام، فصل جدیدی در مناسبات ایران و فرانسه به عنوان سردمدار اتحاديه اروپا گشوده شد. فصلي كه ممكن است انتخابات پيشِرو در فرانسه مانع از ادامه آن شود. نتيجه اين انتخابات در ارتباطات فرانسه و اتحاديه اروپا و به تبع آن با ايران بسيار اثرگذار است. البته براساس نظرسنجيها، امانوئل ماكرون، وزير اقتصاد اين كشور كه در سفر روحاني به پاريس (بهمن ماه 94) با او مذاكرات خوبي داشت، شانس بيشتري براي پيروزي دارد، اما شانس ملانشون نيز كم نيست. محبوبيت مارين لوپن، رهبر راست افراطي فرانسه كه مخالف اتحاديه اروپاست نيز افزايش يافته و گفته ميشود احتمالا او به دور دوم رفته و رقيب ماكرون ميشود. حال بايد منتظر ماند و ديد اين انتخابات در روابط رو به رشد ايران و فرانسه بعد از برجام چگونه اثر ميگذارد. برجامي كه موجب تبادل هيئتهای سیاسی، اقتصادی و پارلمانی بین دو کشور شد. علاوه بر سفر روحاني به فرانسه كه به امضاي 35 تفاهمنامه انجاميد، لوران فابيوس و ژان ماك ايرو، دو وزيرخارجه فرانسه نيز به ايران آمدند، اين رفتوآمدها نشانه روشني از بهبود روابط سياسي و اقتصادي ايران و فرانسه است. فرانسهاي كه در زمان مذاكرات ساز مخالف ميزد و حتي در يك نوبت دستيابي به توافق را ملغا كرد، بعد از برجام شيوه ديگري در پيش گرفت و با رويكارآمدن ترامپ در آمريكا همه تلاش خود را به كار گرفت تا رئيسجمهور جديد آمريكا را به پايبندي به برجام متقاعد كند. در همين راستا، رئيسجمهوري فرانسه چند ساعت بعد از پيروزي ترامپ با او تلفني مذاكره كرد. فرانسه نيز مثل آلمان تصميم گرفت مثل انگلستان با آمريكا عليه ايران همسو نشده و منافع اقتصادي خود را فدا نكند. رشد نرخ حجم مبادلات تجاري دو كشور از از 562 هزار یورو به یکمیلیاردو 900 هزار یورو در سال گذشته و قرادادهای امضاشده برای سرمایهگذاریهای مشترک، بهویژه در زمينه خريد هواپيما و صنعت خودرو از همين منافع حكايت ميكند. با افزايش سفرها و ملاقاتهاي ديپلماتيك در يك سال و 9 ماه گذشته قراردادها و توافقنامههايي امضا شد كه اكنون تا حدي به ثمر رسيده است. اولين كميسيون مشترك ايران و فرانسه، بعد از 17 سال در تهران برگزار شد. دومين هواپيماي ايرباس را تحويل گرفتهايم و با شرکت ایتیآر (یک شرکت فرانسوی - ایتالیایی) نيز توافق شده تا در مرحله اول، 20 فروند هواپيما به ايراناير بفروشد. اوضاع در حوزه خودروسازي نيز خوب است. آنطور كه اعلام شده محصول مشترك سيتروئن و سايپا بهزودي توليد ميشود و پژو و ايرانخودرو نيز همكاري مشابهي دارند. فروش نفت كه در دوران تحريم متوقف شده بود نيز بعد از سفر روحاني به فرانسه از سر گرفته شد. علاوه بر خريد محموله دوميليونتني براساس قراردادي كه با توتال امضا شده بود، روزانه حدود 180 هزار بشكه نفت به فرانسه ميفروشيم. به گفته علي آهني، سفير كشورمان در فرانسه، قرارداد همکاری و سرمایهگذاری توتال در حوزههای نفت و گاز و پتروشیمی نيز در آینده نزدیک نهایی خواهد شد. بعد از اجرائيشدن برجام تعاملات بانکی نيز با فرانسه در سطح بانکهای کوچک آغاز شده، اما بانکهای بزرگ فرانسه که خصوصی هستند هنوز از جريمههای آمریکا ميترسند و خيلي با ايران همكاري نميكنند. آلمان و پيششرطهايي كه پذيرفته نشد آلمان اولين كشور اروپايي بود كه بعد از اجرائيشدن برجام هيئت تجاري خود را به ايران فرستاد. آلمانيها از همان دوران مذاكرات، همه تلاش خود را ميكردند كه توافق زودتر حاصل شود و آنها در فضاي پساتحريمي ايران جايگاه خود را بازيابند. برخلاف فرانسويها، هيچوقت ساز ناكوك نزدند و بلافاصله افزايش تعاملات اقتصادي را در دستور كار قرار دادند. فرانك والتر اشتاينماير، رئيسجمهور آلمان كه در زمان اجرائيشدن برجام وزير خارجه بود، در مهر 94 به ايران آمد و با وزير خارجه و رئيسجمهور ملاقات كرد. او برخلاف آنگلا مركل و همحزبيهايش، عمدتا به مواضع ضدبرجامي ترامپ واكنش نشان داده است. زيگمار گابريل، وزير اقتصاد و معاون صدراعظم آلمان، تاكنون دو بار به ايران آمده است. ناگفته نماند او قبل از هر سفر، با اظهارنظرهايي درباره ضرورت بهرسميتشناختن اسرائيل از سوي ايران يا وضعيت حقوق بشر در ايران، حواشي ايجاد كرده است. ايران اعلام كرد هيچ پيششرطي را براي توسعه روابط با آلمان نميپذيرد و او آمد. اظهارات آنگلا مركل درباره آزمايشهاي موشكي ايران كه آن را خلاف روح برجام توصيف كرده بود، نيز با واكنش ايران مواجه شد. بهرام قاسمی، سخنگوی وزارت امور خارجه، اظهارات او را «غیرسازنده» خوانده و تأكيد كرد آزمایشهای موشکی ایران، ارتباطی با برجام ندارد. اين حاشيهها در حوزه سياست، در حالي است كه فعالان اقتصادي دو كشور راه خود را پيدا كرده و در يكسالو9ماه گذشته، چندين هيئت تجاري آلماني به ايران آمدهاند و يك هيئت ايراني نيز اسفند گذشته همراه با ظريف به آلمان سفر كردند. در جريان دومين سفر گابريل بود كه كميسيون مشترك اقتصادي ايران و آلمان بعد از 15 سال تشكيل شد و به امضاي 10 توافقنامه انجاميد. صادرات آلمان به ايران در سال 2016، 26 درصد افزایش یافت و در ژانویه امسال نیز شاهد رشد بیش از 30درصدی صادرات بودهایم؛ اما كارشناسان معتقدند اين كمتر از آن چيزي است كه انتظار ميرفت. هدف دو كشور، رسيدن به حجم مبادلات تجاری پنج میلیاردیورويي تا پایان سال 2018 است؛ اما تحريمهاي باقيمانده از سوي آمريكا، مانع دستيابي به اين هدف ميشود. به گفته يك اقتصاددان آلماني، هیچ بانک بزرگی مایل به مشارکت در پروژهها و تجارت با ایران نیست؛ زيرا با ریسک جریمههای سنگین مواجه هستند. بههرحال، همكاريهاي اقتصادي دو كشور با وجود مشكلات موجود، با جديت دنبال ميشود و سرمايهگذاري 15ميليونيورويي آلمان در حوزه انرژي خورشيدي كه بهمن گذشته موجب آغاز عمليات اجرائي اصلاح سامانه خنككننده واحد دوم نيروگاه مفتح شد، مصداق آن است. بياعتنايي انگلستان به بازار پساتحريم دوران پسابرجام با بازگشايي سفارت انگلستان و ازسرگيري روابط دو كشور همراه شد. كمي بعد از امضاي توافق هستهاي بود كه فيلیپ هاموند، وزیر امور خارجه بريتانيا، به تهران آمد و ضمن بازگشایی سفارت این کشور، با مقامات ارشد ایران ازجمله محمدجواد ظریف، وزیر خارجه، بیژن زنگنه، وزیر نفت و سیف، رئیس بانک مرکزی ایران، دیدار و گفتوگو کرد. خروج انگلستان از اتحاديه اروپا و چرخش قدرت در ساختار سياسي اين كشور كه به رويكارآمدن «ترزا مي» انجاميد نيز سبب شده است كه در اين مدت روابط سياسي ايران و انگلستان خيلي پررنگتر از روابط اقتصاديشان باشد. به نظر ميرسد انگليسيها مانند ديگر اروپاييها به منفعت اقتصادي ناشي از بازار بدون تحريم ايران چشم ندارند و تقويت جايگاه خود در خليجفارس را در اولويت قرار دادهاند. ترزا مي در نشست شوراي همكاري خليجفارس، با بيان اظهاراتي درباره نفوذ منطقهاي ايران، آسمان روابط دو كشور را ابري كرد. او گفته بود کاهش نفوذ ایران در خاورمیانه، در اولویت سیاستهای بریتانیا است و برای مقابله با اقدامات ستیزهجویانه ایران در منطقه، به همه متحدان منطقهای خود کمک میکند. ايران به اين اظهارات خانم مي واكنش نشان داد و مجید تختروانچی، معاون ظریف، در دیدار با توبیاس الوود، معاون بخش خاورمیانه وزارت امور خارجه انگلیس، اینگونه مواضع را «برخلاف روند توسعه روابط دو کشور در چارچوب تفاهمات قبلی» دانست. ناگفته نماند که جمهوری اسلامی دراینباره به انتقادکردن اکتفا نکرد و با احضار نیکلاس هاپتون، سفیر بریتانیا در تهران، مراتب «اعتراض شدید» را ابلاغ کرد. انتخابات در ايالات متحده و رويكارآمدن دونالد ترامپ نيز در ادامه اين رويه ترزا مي بياثر نبود و شكاف درخور توجهي در مواضع اروپاييها ايجاد كرد. انگلستان برخلاف فرانسه و آلمان، با دولت جديد در آمريكا احساس نزديكي بيشتري كرد و خانم مي همسو با ترامپ، چندين بار مواضع ضدايراني گرفت. او كه پيش از انتخابات آمريكا ميگفت به صورت شفاف از برجام حمايت خواهد كرد، در ديدار با ترامپ خيلي دوپهلو صحبت كرد. او طبق وعده از برجام حمايت كرد؛ اما برنامه هستهاي ايران را برنامهاي در راستاي دستيابي به تسليحات هستهاي خواند و گفت كشورش از همه متحدان خود برای مقابله با نفوذ ایران حمایت خواهد کرد. مقامات انگليسي در اين مدت چندين سفر به كشورهاي عربي منطقه داشته و هر بار بر مواضع خود تأكيد كردهاند. گفتني است دو كشور مشكلاتي نيز در حوزه حقوق بشر با يكديگر دارند. انگليسيها هنوز پيگير وضعيت نازنين زاغري، ايراني- انگليسي بازداشتشده در ايران، هستند و تكليف اين پرونده هنوز روشن نشده است. ايتاليا اولين ميهمان بعد از برجام ایتالیا به عنوان یکی از چهار قدرت برتر اتحادیه اروپا و یکی از اعضای مهم گروه جی8 جایگاه برجستهای بر سطح منطقه و دنیا دارد؛ از همين رو يكي از مهمترین شرکای ایران در اتحادیه اروپا به حساب ميآيد و توسعه روابط با آن، پيش از امضاشدن توافق هستهاي كليد خورد. هيئت اقتصادي ايتاليا كه رؤساي بزرگترين شركتهاي ايتاليايي در رأس آن بودند، قبل از همه عازم تهران شدند و مقدمات بهرهبرداري ايران و ايتاليا از فرصت پسابرجام فراهم آمد. حسن روحاني، رئيسجمهوري كشورمان، در اولين سفر بعد از توافق خود راهي ايتاليا شد و 28 سند همكاري در زمينههاي مختلف امضا كرد. سه ماه بعد نيز متئو رنتزي، نخستوزير وقت ايتاليا، به تهران آمد و تفاهمات دوجانبه ديگري به امضاي مقامات ذيربط رسيد. به گفته جهانبخش مظفري، سفير كشورمان در ايتاليا، افزايش رفتوآمدهاي اتباع دو كشور و رسيدن تعداد پروازهاي بين ايتاليا و ايران به 13 پرواز در هفته در نتيجه همين رفتوآمدهاي ديپلماتيك بوده است. اجرائيشدن برجام از طريق عاديسازي روابط بانكي بين دو كشور از هزينههاي تمامشده در تجارت ميان ايتاليا و ايران كاسته و به تبع آن ايران در سال 2016 نخستين مقصد صادراتي ايتالياييها بوده است. نمایشگاه توانمندی صنعت ایران در شهر رم كه آذرماه گذشته برگزار شد نيز فصل جدیدی را در حوزه همکاری اقتصادی و صنعتی بین ایران و ایتالیا گشود. گردشگري محور همكاريها با اسپانيا برجام چارچوب تجاری جدیدی را باز و ایجاد کرد و مادرید روابط و همکاری بازرگانی با تهران را دنبال میکند. اين را فيلیپ ششم در هفتادویکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد گفت. با همين رويكرد است كه اسپانیا اجرای پروژه کابلکشی و برقرسانی خطآهن ميان تهران و مشهد را از آن خود کرد. اين قرارداد حاصل سفر هيئت اقتصادي اسپانیا با حضور وزیر خارجه، وزیر سابق عمران و وزیر سابق صنعت اين كشور است كه بعد از برجام برای تقویت مبادلات تجاری بین دو کشور و طرح پنجساله سرمایهگذاری به ارزش 350 میلیارد دلار به ايران آمدند. اسپانيا تجربه موفقي در حوزه گردشگري دارد و سازمان ميراث فرهنگي نيز به دنبال آن است كه در تعامل با اين كشور از تجربيات آنها در اين زمينه استفاده كند. به گفته زهرا احمديپور، رئيس سازمان ميراث فرهنگي، راهاندازی صندوق احیا برای احیا و تبدیل خانههای تاریخی به اقامتگاههای سنتی یکی از موضوعاتی است که میتواند اقدامات مشترک ایران و اسپانیا را در پی داشته باشد. ادواردو لوپز بوسکتس، سفیر اسپانیا، نیز در ملاقات با او ضمن اعلام آمادگي كشورش براي همكاري با ايران در اين حوزه، گفته است كه سال گذشته 20 هزار ایرانی به اسپانیا سفر کردند. ما میکوشیم توان سفارت اسپانیا را برای صدور ویزا دوبرابر کنیم. همچنین معتقدیم که راهاندازی پروازهای مستقیم تأثیر بسزایی در افزایش تبادل گردشگر بین دو کشور خواهد داشت. همكاريهاي بانكي با سوئيس بعد از اجرائیشدن برجام، سوئیس نيز همچون سایر کشورهای اروپايي، تحریمها علیه ایران را لغو کرد و دو كشور گامهايي براي توسعه مناسبات سياسي و اقتصادي خود برداشتند. در اين ميان سفر رئيسجمهوري سوئيس به ايران (اسفند 94) نقش مهمي داشت؛ زيرا در اين سفر نقشه راه روابط بين دو كشور مورد توافق قرار گرفت. مقدمه اين سفر در ديدار حسن روحاني و «يوهان اشنايدرآمان» در نيويورك فراهم شد. او در رأس هیئتی 45 نفره که در تاریخ روابط خارجی سوئیس بیسابقه است، به ايران آمد و با مقامات کشورمان از جمله مقام معظم رهبری و ریاستجمهوری، وزرای اقتصاد و مسئولان بانکی دیدار و گفتوگو کرد. سوئيس به بانكهايش معروف است و گفتوگوهاي مالي در تعامل با اين كشور از اهميت ويژهاي برخوردار است. مقامات دو كشور در دو مرحله در شهر «برن» گفتوگو كردند. اگرچه بانكهاي بزرگ سوئيس نيز هنوز براي ازسرگيري مراودات خود با ايران مردد هستند، اما بانكهاي متوسط و كوچك آن با ايران همكاري ميكنند. محمد نهاونديان، رئيس دفتر رئيسجمهور، نيز در سفر خود به سوئيس با اتحاديه بانكداران اين كشور جلسه داشت و بعد از اتمام آن، مذاكرات صورتگرفته را بسيار مثبت و سازنده ارزيابي كرد. او همچنين با رئیسجمهوری سوئیس ملاقات و تأکید کرد كه دو کشور بايد با برنامهریزی و تدوین یک نقشه راه، سرعت بیشتری به تبادلات و همکاریهای اقتصادی دوجانبه ببخشند. گفتني است محمدجواد ظريف، وزير امور خارجه كشورمان، نيز تاكنون دو بار (اجلاس لوزان در مورد سوريه و سخنراني در اجلاس سالانه مجمع جهاني اقتصاد) به سوئيس سفر كرده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.