قفسه كتابهای فلسفه غرب
به بهانه انتشار آخرین ترجمه عبدالکریم رشیدیان، «نوشتار و تفاوت»، گزارشی از ترجمههای متنوع او ارائه میشود. کتابشناسی گزارش حاضر میتوانست به دو طریق انجام شود: طبق دستهبندی فلسفه کلاسیک غرب، پدیدارشناسی، مدرنیسم و پستمدرنیسم، یا بهصورت دورهای و تقویمی. ولی در عمل به دلیل تکثر ترجمهها امکان هیچ دستهبندی شستهورفتهای وجود ندارد و بهترتیب سال انتشار معرفی میشوند. 1- عمده آثار عبدالكریم رشیدیان در دهه هفتاد منتشر شدهاند. او در این سالها تقریبا هر دو سه سال یکی از متون مهم فلسفه غرب را ترجمه و منتشر میکند: بهترتیب شش متن دست اول و مهم از جیمز، لایبنیتس، وبر، لیوتار، کانت و کیرکگور. «پراگماتیسم» (1370) اولین ترجمه اوست. کتاب حاضر گزارشی است دست اول از زبان یکی از پایهگذاران مکتب پراگماتیسم که به اصالت عمل نیز شناخته میشود. مطالب این کتاب سخنرانیهای ویلیام جیمز در سالهای آغازین قرن بیستم است که «ضمن تشریح دیدگاه پراگماتیستی و تکیه بر ارزشهای عملی میکوشد پراگماتیسم را به روشی برای حل برخی از بنیادیترین مناقشات فلسفی درباره وحدت و کثرت، جوهر و عرض، معانی حقیقت، اومانیسم فلسفی و مذهب تبدیل کند». دومین ترجمه، «مونادولوژی و چند مقاله فلسفی دیگر» (1372)، یکی از مهمترین آثار لایبنیتس است که در آن اصول فلسفه او معرفی میشود. سومین ترجمه «اخلاق پروتستانی و روح سرمایهداری» (1373) ماكس وبر است به همراه پریسا منوچهری کاشانی. كتاب حاضر بیشک یكی از مهمترین آثار وبر در زمینه اقتصاد سیاسی و جامعهشناسی است و بهرغم تمام نقدهایی كه بدان وارد است هنوز یکی از کتابهای مهم در اندیشه اجتماعی به حساب میآید. ادعای کلی وبر در کتاب حاضر این است که نظام اقتصادی سرمایهداری عقلانی که در غرب ظهور کرد و بر بخش اعظم جهان چیرگی داشت تا اندازهای ریشه در تحولات مذهبی اصلاح مسیحیت، آیین پروتستان، دارد. ادعای وبر تأکید بر تأثیر یک عامل مذهبی در تحولات تاریخی و در واقع نوعی مقابله با مفهوم ماتریالیستی مارکس بود. «پدیدهشناسی» (1375) ژان فرانسوا لیوتار کتاب بعدی است. در کتاب حاضر یکی از جنبشهای پرنفوذ فلسفی معاصر بررسی میشود، جنبشی که قصد داشت فلسفه را از تنگناهای تقابلهای سنتی، بهویژه تقابل عین و ذهن، خارج کند. لیوتار در کتاب حاضر با تعیین جایگاه پدیدهشناسی در سیر اندیشه فلسفی غرب، دستاوردها و کاستیهای آن را نشان میدهد. دو سال بعد «نقد قوه حکم« (1377) ایمانوئل کانت ترجمه و منتشر میشود. کتاب حاضر در سهگانه کانت، نقش میانجی دو اثر دیگر، یعنی نقد عقل محض و نقد عقل عملی را دارد و گذار از فلسفه نظری را به فلسفه اخلاق ممکن میکند. درک ساختار جامع فلسفه نقادی کانت بدون درک مباحث این کتاب میسر نیست. «ترس و لرز» (1378) سورن کیرکگور آخرین ترجمه در این دوره و اولین ترجمه از آثار فیلسوف بزرگ دانمارکی به فارسی است. از اهمیت كتاب حاضر همین بس كه كیركگور آن را بهترین کتابش میدانست و برای جاودانهکردن نام خود کافی. 2- در دهه هشتاد به نسبت دهه هفتاد از تعداد کارهای مترجم کم و بر حجم این آثار اضافه میشود. تمرکز او مشخصا بر هوسرل و هایدگر است. در این دوره «تأملات دکارتی: مقدمهای بر پدیدهشناسی» (1381) ادموند هوسرل ترجمه میشود. در این کتاب تقریبا تمام مضامین و مفاهیم پدیدهشناسی نظیر رسالت دکارتی فلسفه، اپوخه و تقلیل، اگوی استعلایی، پدیدهشناسی بهمثابه علمی اگولوژیک، ساختار قصدی آگاهی، اگوی دیگر و اشتراک بینالاذهانی، تقویم انواع عینیتها از ماده و طبیعت تا نفس و روح و جهان فرهنگی بهنحوی فشرده و در صورتبندیهای نهاییشان بررسی میشوند. هوسرل کتاب حاضر را «اثر عمده زندگی خویش و طرحی بنیادی از فلسفه، روش و مسائل آن» میدانست. در همان سال کتاب «از مدرنیسم تا پستمدرنیسم» لارنس كهون با نظارت و ویرایش رشیدیان ترجمه و منتشر میشود. در این كتاب که یكی از مهمترین مجموعههای جامع از متون کلاسیک و معاصر مربوط به مدرنیسم و پستمدرنیسم است، مترجمان برجستهای چون حسین بشیریه و داریوش آشوری، حمید عضدانلو، افشین جهاندیده و دیگران حضور دارند. متفکرانی که آثارشان در این کتاب آمده نه مفسران و شارحان بلکه پدیدآورندگان اندیشهها در عرصه خویش بودهاند: فیلسوفان و متفکرانی همچون دکارت، روسو، برک، هگل، نیچه، بودلر، فروید، مارکس، انگلس، وبر، سوسور، ویتگنشتاین، سارتر، آدورنو، هایدگر، دریدا، فوکو، دلوز، لیوتار، بودریار، هابرماس، مکاینتایر و دیگران. رشیدیان در سال 1384 اولین اثر تألیفی خود را منتشر میكند: «هوسرل در متن آثارش». در این كتاب اندیشههای هوسرل با تکیه مستقیم بر آثار او بازگویی و تحلیل میشود. فصلهای گوناگون آن تقریبا تمام مضامین اصلی پدیدهشناسی هوسرل را بهتفصیل عرضه میکند. تلاش او در کتاب حاضر بر آن بوده تا در غیاب ترجمه آثار اصلی هوسرل و «عدم آشنایی تاسفبار دانشجویان دانشگاهها به زبانهای خارجی در حدی که مطالعه آثار کلاسیک فلسفی را برای آنان به خوبی ممکن سازد، خوانندگان را هرچه مستقیمتر با آثار فیلسوف آشنا» کند. (ص12) «وجود و زمان» مارتین هایدگر یكی از مهمترین آثار فلسفه غرب است كه فضای فلسفی قرن بیستم را تحتتأثیر قرار داده و الهامبخش بسیاری از برجستهترین متفکران پساساختارگرا همچون میشل فوکو و ژاک دریدا بوده است. از كتاب حاضر سه ترجمه به فارسی وجود دارد: نخست ترجمه محمود نوالی كه بخشی از كتاب و سپس سیاوش جمادی که كل كتاب را ترجمه كرد. «هستی و زمان» (1389) با ترجمه رشیدیان سومین ترجمه از مهمترین اثر فیلسوف بزرگ آلمانی به فارسی است. 3- در دهه 90، رشیدیان تا سال گذشته دو كتاب منتشر كرده است: «فرهنگ پسامدرن» (1394) و «نوشتار و تفاوت» (1395). «فرهنگ پسامدرن» نخستین فرهنگنامه پستمدرن به فارسی است و میکوشد اندیشههای جدید را تا حد امکان در همه گوناگونی آن دنبال کند. كتاب حاضر كه محصول یک دهه کار پیوسته و گسسته است، در حدود 400 مدخل، مهمترین چهرهها، نظریهها، مفاهیم و اصطلاحات پسامدرن را معرفی میکند و دامنه این معرفی را به حوزههای متنوع فرهنگ و اندیشه همچون فلسفه، ادبیات و هنر، دانشهای طبیعی و اجتماعی، دانشهای محض، الهیات، اخلاق، سیاست، روششناسی، ایدئولوژی، اندیشه اقتصادی و جنبشهای نوظهور اجتماعی و فکری معاصر گسترش میدهد. مدخلهای این کتاب نه گزارشگونه بلکه بررسی عمیقتر مضامین موردنظر رشیدیان برای خلق مجموعهای مختص اندیشه پسامدرن است. بنابراین شیوه معمول مدخلنویسی در این کتاب تاحدی به سود شیوه مقالهنویسی ترک شده است. شیوهای که در شرایط کمبود منابع یا عدم امکان پیگیری مستقل مطلب از سوی خواننده سودمندتر خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.