گفتوگو با فریده غیرت،حقوقدان، درباره یک کلمه تاریخی
تلاش برای عبور از«رجال سياسي» با واکر
سعيد برآبادي: اعظم طالقانی، 74ساله با وضع وخیم جسمی و توان اندک حرکت، با واکر خود را به صف ثبتنام انتخابات ریاستجمهوری رساند. درست مثل 11 دوره قبل که با وجود منعی که برای حضور زنان در ردای ریاستجمهوری وجود دارد، به میدان آمده بود تا از حق قانونی زنان کشورش دفاع کند اگرچه میدانست صلاحیتش براساس تعبیری که شورای نگهبان از واژه «رجال سیاسی» در ماده 115 قانون اساسی دارد، رد خواهد شد. فریده غیرت، حقوقدان و وکیل دادگستری در این گفتوگو از تاریخچه انتخاب این کلمه در قانون انتخابات و تلاشهای زنان برای رسیدن به این حق قانونی خود گفته است:
چه شد که واژه رجال به ماده 115 قانون آمد؟ براساس مطالعاتی که من در تاریخچه قانون اساسی داشتهام، هنگام نوشتن ماده 115 قانون اساسی که به موضوع انتخابات میپردازد، سه نظر مطرح بوده؛ انتخاب بین سه ترکیب «مردان»، «مردان و زنان» و «رجال». چنین انتخابی واقعا انتخاب سختی بوده. با وجود احترامی که برای آیتالله منتظری قائلم، ایشان از مخالفان حضور زنان در انتخابات ریاستجمهوری بوده و به عکس ایشان، آیتالله بهشتی از موافقان این حضور. به عبارت دیگر، نویسندگان قانون اساسی نظرات مختلفی داشتهاند و انتخاب هر کلمه میتوانسته تبعاتی برای آنها داشته باشد. شاید به همین خاطر است که به اعتقاد من، یک شعور ادبی و یک نوع سیاستمداری در انتخاب واژه «رجال» بوده است. حتی برای آنکه قانون اساسی دچار مشکل نشود، این کلمه انتخاب شده چراکه معنای رجل سیاسی قابل بحث و تفسیر است و به هیچ عنوان صرفا به مردها اطلاق نمیشود. بهتر نبود که همان موقع از زنان به صورت مستقیم یاد میشد؟ به انتخاب آنها توجه کنید؛ آنها نخواستهاند زنان را با سابقهای که در مبارزات انقلابی داشتهاند، آزردهخاطر کنند و از سویی قانونی را تصویب نکنند که بعدها دچار مشکل شود. برخورد آنها با زنان براساس انتخاب کلمه «رجال» به اعتقاد من از روی متانت صورت گرفته و کلمهای را برای ما در قانون گذاشتهاند که حق تفسیر دارد و صرفا مردانه نیست. نظریات فقهی در این زمینه چه میگویند؟ فقها و علمای مربوطه نظرات مختلفی دارند اما اکثریتی معتقدند قرآن هیچ منعی برای حضور زنان در ریاستجمهوری یا اداره امور کشور در نظر نگرفته است. اتفاقا همان زمان که این مسئله در قانون اساسی مطرح بوده، افرادی که در آنجا بودند، نظرات مختلفی داشتهاند و آنطور که من خواندهام، آیتالله بهشتی و خانم گرجی به این مسئله اشاره میکنند که در هیچ جای قرآن نمیبینیم حضور زنان در حکومت و اداره مسائل حکومتی نهی شده باشد. میبینیم که در قرآن به کرات از واژههای «الناس» و «المؤمنون» استفاده میشود اما آیا این کلمات صرفا خطاب به مردها است؟ خیر! خطاب این کلمات کلی است، همانطور که خطاب رجال، نهفقط و صرفا به مردها بلکه به زنان و مردان اشاره دارد. پس اگر این مسئله از زاویه قانون و فقه مشکلی ندارد، چرا اکثریت زنان این حق را مطالبه نمیکنند؟ خانم طالقانی به سهم خودش انتخاب درستی کرده که در همه ادوار ریاستجمهوری وارد میدان شده است. او براساس مطالعات فقهی و اسلامیاش به این باور رسیده که حق خود را مطالبه کند و از نظر من انتخاب درستی است. اما من اعتقاد دارم بسیاری از زنان جامعه ما در این زمینه آگاهی کافی ندارند. شاید باورش مشکل باشد اما بهعنوان فردی که سالها برای دفاع از حقوق زنان عمل کردهام، بهتازگی اولینبار بوده که از سوی یکی از نمایندگان زن مجلس دعوت شدم تا تحقیقی در زمینه «رجل سیاسی» در قانون انجام دهم. این اولین بار بود و امیدوارم اگر مجلس تلاشی را در این زمینه شروع کرده، پیشنهاد تفسیر قانون را به شورای نگهبان ارائه کند چراکه ما در این زمینه نیازمند پیشنهاد تغییر قانون نیستیم و صرفا تفسیر آن کافی است. آیا تلاشهای دیگری هم داشتهایم؟ تلاشها بیشتر به صورت نالههای فردی بوده نه به صورت یک مطالبه عمومی. با این همه هیچگاه این مطالبه فراگیر نشده و پیش نیامده که جمعِ دلسوزی بخواهند به این مسئله ورود کنند. در نهایت نباید فراموش کنیم که مسائل زنان در ایران به حدی زیاد و گسترده است که شاید حضور در انتخابات برایشان چندان اهمیتی نداشته باشد چراکه مسئله کاندیداشدن در انتخابات ریاستجمهوری، هر چهار سال یک بار است اما مسئله حق ولایت زن نسبت به فرزندش، هر لحظه و هر دم به صورت مستمر احساس میشود و گرفتاری مستمر بسیاری از خانوادههاست. پس باید امیدوار بود به حضور یک رئیسجمهور مردِ مدافع حقوق زنان؟ من قویا با این نظر موافقم. هر بار هم که فرصت داشتهام با آقای روحانی دیدار کنم، رفع تبعیض در قوانین و توجه به حقوق زنان را بهعنوان اولویت مطالبات حوزه زنان مطرح کردهام. به نظرم یک رئیسجمهور توانای عالم و مدبر میتواند بدون حب و بغض راجع به این مسائل حرف بزند و در این حوزه اثرگذار باشد. انتخاب درست معاونت امور زنان و خانواده ریاستجمهوری، انتصاب چند فرماندار زن در استانهای کشور و... بخشی از این اثرگذاریهاست اگرچه زنان در ایران با چنان مشکلات دستوپاگیری مواجه هستند که پیگیری آنها از سوی هر رئیسجمهوری با هر جنسیتی صورت بگیرد، به نفع آنهاست. امسال در کنار خانم طالقانی برخی از زنان هم با شعارهای عجیبوغریب در صف ثبتنام ریاستجمهوری بودند. حضور آنها را چطور ارزیابی میکنید؟ برخی (فقط برخی) از این تلاشها بیشتر از آنکه در جهت احقاق این حق باشد، در جهت تخریب آن است. فکر میکنم همانطور که حضور یک بچه ششساله در صف نامنویسی انتخابات توهین به انتخابات و قانون است، حضور برخی از خانمها با آن شرایط خاص و حرفوحدیثها، در فرایند ثبتنام با اهداف دیگری صورت میگیرد و در نهایت به تخریب این حق قانونی ختم میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.