در حاشیه یادداشت «شجریان بیجانشین»
جفا به شاگردان
عزیز قاسمزاده . خواننده
علی فتوحی در روزنامه «شرق»، روز چهارشنبه 23 فروردین یادداشتی درباره خبر انتشار ردیفهای آوازی استاد شجریان از سوی استادان علی جهاندار و محسن کرامتی منتشر کرده است. روح کلی یادداشت بر دو نکته تأکید دارد: نخست اینکه چنین خبر مهمی باید با پوشش درخور رسانهای مواجه شود و متأسفانه درباره این رویداد قصور خبری و رسانهای رخ داده است و دیگر اینکه در سال اخیر و در پی بیماری استاد، خوانندگان جوانی در فضای مجازی هر کدام سعی کردهاند خود را میراثدار مکتب او و جانشین بیمنازع او مطرح کنند. گرچه هر دو نکته یادشده توسط نویسنده محترم نکتهای درست و تأملبرانگیز است و نیاز است این بیاخلاقیها و فرصتطلبیها مورد واکاوی قرار گیرد، اما در نهایت یادداشت به گونهای نگاشته شده که گویا نویسنده محترم از مقام و موقعیت آوازی دو استاد یادشده یعنی استادان علی جهاندار و محسن کرامتی اطلاعی ندارد و آنها را همشأن و همرتبه این جوانان خام جویای نام قرار داده است. استاد محمدرضا شجریان در مصاحبههای دیداری و نوشتاری خود در سالهای گذشته در چند نوبت از پنج نفر نام برده که در محضر او علاوه بر اتمام ردیف، دوره عالی آواز را هم طی کردهاند. او ضمن نامبردن از چند خواننده مشهور که برای شاگردی نزد او رفتهاند، از استادان: علی جهاندار، محسن کرامتی، حمیدرضا نوربخش، مظفر شفیعی و قاسم رفعتی بهعنوان پنجنفری یاد میکند که تمام ظرایف و دقایق آوازی و شیوه او را در محضر او به اتمام رساندهاند. این اشاره هم در کتاب «راز مانا» آمده است و هم «لطیفه نهانی» و نیز «هزار گلخانه آواز» ضمن اینکه استاد محمدرضا شجریان هنگام انتشار «صبح مشتاقان» به آهنگسازی استاد پرویز مشکاتیان با صدای علی جهاندار ضمن نوشتن نامهای که اکنون در کتاب «هزار گلخانه آواز» موجود است، آشکارا از او تجلیلی بایسته میکند. نگارنده نیز این توفیق را یافت تا در یک گفتوگوی تصویری منتشرنشده با استاد محمدرضا شجریان که در بهمن 91 در منزل استاد گرفته شده نظر ایشان را دراینباره جویا شود. استاد محمدرضا شجریان در این گفتوگو ضمن تأیید پنج نفر از شاگردان خود درباره استاد علی جهاندار تعبیرات ویژه و شنیدنی دارند. درباره استاد محسن کرامتی هم به این نکته میتوان بسنده کرد که ایشان علاوه بر تسلط ردیف آوازی در بهار 82 اثری نادر را در خوانش آوازی جواب ساز ردیف میرزاعبدالله منتشر کردند که علاوه بر بدیعبودن حکایت از تسلط عمیق ایشان بر ردیفهای سازی در کنار ردیفهای آوازی داشت. ایشان در پایان اثر منتشرشده مینویسند: «در خاتمه حاصل تلاش چندسالهام را، هرچند ناقابل، به استاد گرانمایه و یگانهام، استاد محمدرضا شجریان تقدیم میدارم». پرسش اساسی اینجاست که دو استاد نامبردهشده یعنی آقایان علی جهاندار و محسن کرامتی شناختهتر و اعلمتر از آنی هستند که در نوشتار نویسنده محترم مغفول واقف شود. او بهحق به نقد کسانی پرداخته که بدون درک محضر استاد خود را شاگرد و وارث ایشان میدانند. اما به نحوهای مقاله را تدوین کرده که گویی این دو استاد پیشکسوت یکی از همان جوانهای جویای نامند. او حتی ضمن «مذموم»شمردن انتشار این روایت ردیفی حتی در فراز پایانی مطلب خود پا را فراتر نهاده و در موضع داوری هنری از «ارزش و استناد هنری» این ردیف پرسیده است. بههرروی به نظر میرسد نویسنده محترم با نیتی خیرخواهانه در دفاع از بیجانشینی استاد محمدرضا شجریان جفایی خواسته و ناخواسته در حق شاگردانی از استاد روا داشتهاند که مرجعبودن آنها از سوی خود استاد مؤکدا مورد تأیید قرار گرفته است. ضمن اینکه درباره محتوای این اثر با توجه به شناختهبودن راویان اثر، نباید اینقدر عجولانه برخورد کرد. باید دراینباره قضاوت و داوری را به مراجع هنری وانهیم. چه که ورود در این حیطه امری بهغایت تخصصی و فراتر از نقدهای ژورنالیستی و مرسوم است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.