|

بهارِ تهران!

مهرداد حجتی: رئیس‌جمهور دوره اصلاحات، شخصیتی فرهنگی بود که با وعده گشایش فضای سیاسی پا به عرصه انتخابات گذاشت و با بیش از 20‌میلیون رأی به پیروزی رسید. استقبال گسترده أقشار مختلف مردم، به‌ویژه دانشگاهیان از شعارها و برنامه‌های انتخاباتی او، اتمسفر تازه‌ای را در جامعه پدید آورد که در نوع خود بی‌سابقه بود؛ فضایی که به «بهار تهران» معروف شد. برای نخستین‌بار کارزار انتخاباتی یک کاندیدا توانسته بود کل جامعه را به تحرک وادارد. علاوه‌بر دانشگاه‌ها، مدارس هم به جنب‌وجوش افتاده بودند. شور و التهاب مختص گروهی خاص نبود. در آن روزها تنها یک روزنامه از کاندیدای اصلاح‌طلبان - که پس از همان انتخابات به این نام شناخته شدند- حمایت می‌کرد. روزنامه «سلام» که دو سال بعد در هجدهم تیر 78 توقیف شد، با مدیرمسئولی «موسوی‌خوئینی‌ها» و همکاری گروهی از «دانشجویان خط امام» نظیر عباس عبدی، محسن میردامادی و چند نفر دیگر، مسئولیت اطلاع‌رسانی کمپین انتخاباتی اصلاح‌طلبان را در بهار 76 برعهده داشت. همین روزنامه توانست در فرصتی کوتاه عده پرشماری از مردم را برای حضور پای صندوق‌های رأی ترغیب کند؛ اتفاقی که در تاریخ مطبوعات ماندگار شد. در همان زمان هم گروهی مجهول‌الهویه برای تخریب کاندیدای اصلاح‌طلبان دست به انتشار بولتن‌هایی زدند که در آن ماجرای استعفای او از سِمتِ وزارت ارشاد را برجسته و این اقدام را شانه‌خالی‌کردن او از زیر بار مسئولیت تعبیر کرده بودند. آنها علاوه‌بر بولتن «CD» هم منتشر کردند. چاپخانه یک روزنامه عصر مسئولیت چاپ این بولتن‌ها را برعهده داشت و رسانه‌ای دیگر هم مسئولیت تصویر‌سازی و نشر سي‌دي را برعهده گرفته بود. کاندیدایی که به اعتراف خودش صرفا آمده بود تا خلأ نامزدی جناح چپ را پر کند، به‌ناگاه به محبوب‌ترین نامزد انتخابات بدل شد و شهرتش از مرزها هم فراتر رفت و جهانگیر شد. همین محبوبیت غیرقابل‌پیش‌بینی موجب خشم کمپین رقیب شد. آنها به تصور گمنام‌بودن این نامزد، خود را از پیش برنده انتخابات می‌دانستند، غافل از اینکه همان نامزد گمنام در مدت کوتاه فرجه تبلیغات، تبدیل به یکی از سرشناس‌ترین چهره‌های معاصر شده بود؛ چهره‌ای که قرار بود پس از آن نیز همچنان سرشناس و محبوب باقی بماند. آن چهره توانسته بود برای نخستین‌بار «گفتمان» نوینی را در عرصه سیاسی طرح کند؛ گفتمانی مبتنی‌بر «مشی اصلاح‌طلبانه» با اتکا به «جامعه مدنی». تا آن زمان کاربرد چنین واژگانی در عرصه سیاسی بی‌سابقه بود. همان‌طور که واژه نوین «مردم‌سالاری» را نیز هم او به دایره واژگان ما افزود. او خردمندانه توانسته بود دریچه تازه‌ای به دنیای پیچیده و پررازورمز سیاست باز کند؛ دریچه‌ای که از جنس فرهنگ ساخته شده بود. با همه کارشکنی‌ها و تخریب‌ها، حتی با راه‌اندازی «کارناوال عاشورا» نهایتا او بود که به پیروزی رسید؛ رخدادی «20‌میلیونی» که در تاریخ معاصر به «جنبش دوم خرداد» مشهور شد. او 20‌میلیون رأی آورد تا زلزله‌ای سیاسی در انداخته باشد. کشور به‌ناگاه دگرگون شد. چهره‌هایی صلح‌طلب و اهل مدارا پا به عرصه سیاست گذاشتند. آنها همه به «تساهل و تسامح» باور داشتند. آنها همه خواهان گشوده‌شدن فضای سیاسی بودند. با تغییرات تازه، معاون مطبوعاتی وزارت ارشاد در اقدامی بی‌سابقه مجوز انتشار ده‌ها روزنامه و مجله را صادر کرد. «احمد بورقانی» که خود سابقه مطبوعاتی داشت، به قهرمانی در عرصه مطبوعات بدل شد که توانست باوجود بسیاری از موانع و مخالفت‌ها، جواز نشر بسیاری از نشریات را صادر کند. او از پیشگامان عصر تازه بود؛ عصری که قرار بود در آن «گفت‌وگو» جای «تحکم» را بگیرد و «مدارا» به‌جای «خصومت» بنشیند. جامعه حالا رفتار تازه‌ای را تمرین می‌کرد. فرهنگ با گشایش سیاسی به کمک آن آمد تا به آن غنا بخشد. جامعه مدنی رفته‌رفته شروع به شکل‌گرفتن کرد. دراین‌میان نقش مطبوعات بیش از دیگر رسانه‌ها بود. آنها در غیاب احزاب نقش آنها را ایفا می‌کردند؛ نقش «رکن چهارم دموکراسی». به‌همین‌خاطر بیش و پیش از دیگر رسانه‌ها در معرض آسیب بودند. نقد و نقادی با مطبوعات دوران تازه‌ای را آغاز کرده بود. بسیاری از اهل قلم در همین دوران با مطبوعات به مردم معرفی شدند که سهم مطبوعات اصلاح‌طلب در آن میان بیش از دیگر مطبوعات بود. انبوه یادداشت‌ها هرروز عده ای را به چالش می‌کشیدند و آنها متأثر از قدرت مطبوعات گام‌های بعدی خود را محتاط‌تر برمی‌داشتند. فرهنگ اما در آن میان حیات تازه یافته بود؛ همان‌طور که سیاست هم پس از سال‌ها زنده شده بود، اما آیا این «بهار» ادامه می‌یافت؟ سال 84 اما سرآغاز خزان بود؛ خزان همان بهاری که با دوم خرداد 76 آمده بود. همه آنچه که در بهار شکوفه داده بود یکباره به خزانی پژمرد. ادبیات، تئاتر، تجسمی، موسیقی و سینما پژمرده شدند. شادابی از همه عرصه‌ها رخت بربست و رخوت و کاهلی جای آن نشست و این قصه غصه سال‌های پیش‌رو بود؛ سال‌های عجیب دوران «پدیده‌ هزاره سوم» که قرار بود جهان را مدیریت کند! او اینک دیگربار خود را مهیای کارزاری تازه کرده است تا برای سومین‌بار خود را در معرض قضاوت مردم قرار دهد؛ اما آیا این‌بار افکار عمومی با او موافقت خواهد کرد؟ 84 و 88 واجد چه پیامی برای رأی‌دهندگان خواهند بود؟ سهم رئیس‌جمهور دوران اصلاحات چه می‌شود؟ آیا او در این صحنه جایی خواهد داشت؟ افکار عمومی چه قضاوت خواهد کرد؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.