|

علی خرم در گفت‌وگو با «شرق»:

احتمال تعامل روسیه و آمریکا ضعیف است

حمله ایالات متحده به پایگاه هوایی سوریه را عده‌ای، تلاش آمریکایی‌ها برای قدرت‌گرفتن در خاورمیانه تلقی کردند و به‌همین‌دلیل «دوئل خاورمیانه‌ای روسیه و آمریکا» دوباره در فضای دیپلماسی جامعه جهانی به‌ طور پررنگی طرح شد. دکتر علی خرم در گفت‌وگو با «شرق» درباره چشم‌انداز رابطه آمریکا و روسیه به پرسش‌های طرح‌شده پاسخ می‌دهد.

رابطه آمریکای ترامپ با روسیه پوتین را چطور می‌توان تحلیل کرد؟ روسیه و آمریکا براساس منافع و برنامه‌هایی که دارند نزدیک به 70 سال است مرزبندی و خط‌کشی مشخصی دارند. هر دو کشور در راستای مطالباتی که دارند، گاهی اوقات حتی به خصومت متوسل شده‌اند. فضای تنش گاهی به‌ قدری جدی شده که در جنگ جهانی دوم روسیه با وجود اینکه جزئی از متفقین بود، ترجیح داد تا راه خود را از ایالات متحده جدا کند. رابطه آمریکای ترامپ با روسیه پوتین هم قطعا فضایی چالشی را تجربه خواهد کرد؛ چون به‌هرحال هم روسیه و هم آمریکا همیشه در تلاش‌اند در نظام بین‌الملل حرف اول را بزنند و دقیقا به‌همین‌دلیل احتمال تعامل تنگاتنگ این دو کشور ضعیف است. حالا فرقی نمی‌کند که اوباما یا ترامپ کاخ‌سفیدنشین باشد یا اینکه به جای پوتین‌ فرد دیگری در کاخ کرملین سکونت داشته باشد؛ اما آقای ترامپ به‌ دلیل اینکه با مختصات دیپلماسی در جهان آشنایی چندانی نداشت، این تصور را داشت که می‌تواند با پوتین کنار بیاید؛ چون فکر می‌کرد که مشکل دو کشور به رفتار ربط دارد؛ اما بعدها فهمید که تعامل با روسیه ساده نیست. در این شرایط منافع ملی و امنیت آمریکا به واسطه ساختار سیاسی این کشور به ترامپ دیکته شده است و از این طریق او فهمیده که راهی غیر از دفاع از منافع کشورش ندارد. در چنین حالتی کاخ سفید در قبال روسیه چه راهکارهایی را در نظر خواهد گرفت؟ مسلم است که هدف همیشگی آمریکا در مواجهه با روسیه، جداکردن این کشور از ایران و سوریه و در کل همراهی‌نکردن روس‌ها با جبهه مقاومت در خاورمیانه است و ترامپ هم از این قاعده مستثنا نیست و همه همّ‌و‌غمش را به کار خواهد گرفت تا پوتین را به همراهی با برنامه‌هایی که ایالات متحده برای منطقه در نظر گرفته است، راضی کند. این توضیحات این سؤال را طرح می‌کند که ولادیمیر پوتین چه واکنشی به تحرکات این روزهای آمریکا نشان خواهد داد؟ قطعا پوتین همیشه این را در ذهنش می‌پروراند که منافع کشور با آنچه آمریکایی‌ها دنبالش هستند، 180 درجه در تناقض است؛ به‌همین‌دلیل به خوشحالی‌های احساسی ترامپ هیچ توجهی نشان نمی‌داد و می‌دانست که با هم‌صدایی با ترامپ نمی‌تواند به موفقیتی برسد و سعی کرد با حمله سایبری نشان بدهد که می‌تواند ساختار آمریکا را به کنترل خودش دربیاورد و داستان‌های دخالت روسیه در انتخابات آمریکا به‌عنوان یکی از بحث‌های جنجالی مطرح شد. نگاهی که روسیه و آمریکا به خاورمیانه دارند، در رابطه این دو کشور چقدر تأثیر دارد؟ هم روسیه و هم آمریکا دنبال این هستند که طرفداری کشورهای خاورمیانه را به سمت خود جلب کنند و در همین راستا طبیعی است که در این بحث همدیگر را به‌عنوان رقیبی جدی و سرسخت ارزیابی کنند. کدام‌یک می‌توانند به این هدف که اتفاقا هدف مهمی هم هست، برسند؟ اینکه خاورمیانه در مشت روسیه یا آمریکا خواهد بود، نکته نامعلومی است که نمی‌توان با صراحت دراین‌باره نظر داد؛ چون نقش اتحادیه اروپا، چین و ایران و رقبای منطقه‌ای ایران می‌تواند در این موضوع تعیین‌کننده باشد. البته فعلا روسیه به‌ واسطه همراهی ایران و سوریه و همچنین حزب‌الله دست‌ بالا دارد؛ اما آمریکا در تلاش است بازی را عوض کند، بلکه حرف اول و آخر در مناسبات خاورمیانه را بزند. البته زود است که آمریکایی‌ها به این خواسته خود برسند. ترامپ با حمله به تسلیهات نظامی سوریه سعی کرد که خودش را مؤثر نشان بدهد و از این طریق روسیه را در محدودیت قرار بدهد که البته روسیه فقط در حد عصبانی‌شدن واکنش نشان داد و نخواست که جوابی نظامی به این حمله ایالات متحده بدهد؛ آن‌هم درحالی‌که روس‌ها در منطقه، سامانه اس400 دارند. سؤال آخر چشم‌انداز رابطه روسیه و آمریکا در 2016 تا 2020 است. با توجه به تحولات این چند ماه که روابط این دو کشور را تیره کرده است، این امکان وجود دارد که روسیه و آمریکا فضایی به مراتب بدتر از دوره اوباما داشته باشند که این احتمال چالش‌هایی را در خاورمیانه موجب خواهد شد؛ به‌هرحال کشورهایی نظیر عربستان و ترکیه منتظر تأثیرگذاری آمریکا هستند تا دوباره‌ ساز جدایی اسد از قدرت را کوک کنند و طبیعی است جبهه مقاومت هم که قدرت روسیه را امری لازم برای خاورمیانه می‌دانند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.