مرور
هيچكاك صحبت ميكند «هيچكاك به روايت هيچكاك»، عنوان كتابي است كه در آن گزيدهاي از گفتوگوها و مقالات هيچكاك بهچاپ رسيده است. سيدني گاتليب گردآورنده مصاحبهها و مقالات اين كتاب است و حسين كربلاييطاهر آن را به فارسي ترجمه كرده و نشر ققنوس نيز كتاب را به چاپ رسانده است. مصاحبهها و مقالات هيچكاك در اين كتاب در چند بخش دستهبندي شدهاند كه عناوين آنها عبارتند از: «داستان و تعليق»، «سينماي ناب و سينماي هيچكاك»، «درباره كارگردانها و كارگرداني»، «هيچكاك در حين كار» و «هيچكاك صحبت ميكند». نوشتهها و مصاحبههاي حاضر در اين كتاب با يك هدف عمده انتخاب شدهاند: پوشش كامل زندگي حرفهاي هيچكاك. بههمينخاطر مطالب گوناگوني از اولين دهه فعاليت او در 1920 تا آخرين دهه آن يعني دهه 1970 انتخاب شده است. مطالب منتشرشده در اين كتاب را ميتوان اينطور دستهبندي كرد: بخشي از كتاب نوشتههاي خود هيچكاك است. بخشي ديگر گفتوگوهاي دوطرفه با او و مصاحبههايي است كه شكلي رفتوبرگشتي دارند. و نيز آن دسته از مقالات ژورناليستي درباره هيچكاك كه حاوي نقلقولهايي مستقيم از خود او هستند. در بخشي از پيشگفتار كتاب درباره شيوه تدوين آن ميخوانيم: «اين كتابي است كه ميتوان به هر صورتي كه خواننده تمايل دارد در آن فرو رفت و آن را خواند، اما مطالعه تسلسلوار بخشهاي مضموني كتاب، بحثهاي مبسوط هيچكاك در باب موضوعات اصلي را برجسته ميكند و نشاندهنده پيوستگي، تكوين و حتي تغيير و تجديدنظر در بعضي از عقايد اوست. فكر نميكنم اظهارات ضدونقيض زيادي در اين كتاب يافت شود زيرا هيچكاك در بيان عقايدش بسيار منسجم بود و پيش از بيان و تبديل به عمل آنها را به دقت از صافي تفكر ميگذراند...» سيدني گاتليب در ابتداي هر بخش كتاب مقدمهاي درباره مطالب آن بخش آورده است. اين مقدمهها حاوي تحليلها و خلاصههاي مبسوطي از برخي مطالب هر بخش است و با اين هدف نوشته شدهاند كه به فهم مطالب هر بخش كمك كنند. براي مثال در قسمتي از مقدمه بخش اول كتاب كه «داستان و تعليق» نام دارد ميخوانيم: «هيچكاك در مصاحبهها و نوشتههايش از نقل داستان راجع به فيلمهايش لذت بسيار ميبرد. او همچنين مكررا به اهميت داستان در فيلمهايش اشاره ميكند، البته با دقت و حسابشده. در بخش داستان به روايت هيچكاك ميگويد كه كار روي فيلم از لحظه جستجو براي داستان آغاز ميشود، و سپس به طور خلاصه به شرح داستانهاي مناسب براي فيلم ميپردازد. توصيه كلي او اين است كه داستان در حالي كه بايد يكپارچه و متمركز باشد، بايد جا براي افزودن عناصر ديگري كه فيلم را به جلو ميبرد داشته باشد. عناصري نظير جاذبه، تعليق، رمانس، مزاح، درام، احساسات و نظاير اينها. اما او توجه ما را به نوعي تنش بين داستان و سينما جلب ميكند. او هشدار ميدهد، درحاليكه داستان عنصري لازم براي فيلم است، ميتواند موجب اختلال در ارتباط با تماشاگران شود، بهخصوص در ژانر موردعلاقهاش. بهوضوح نوعي وارونهگويي در اين اظهارنظرش مشهود است كه ميگويد: داستانهاي جنايي غالبا بر روي پرده موفق از آب درنميآيند... چون تمركز بسيار شديدي ميطلبند. البته هيچكاك براي نقل حكايت مكگافن مشهور است، اما در اينجا تقريبا ميخواهد بگويد كه خود داستان درمجموع چيزي جز يك مكگافن نيست: اظهارنظري بهشدت دلربا، اما در اصل تنها يك عذر و بهانه. نكته اصلي، اگر نه متناقض، اين است كه داستان بايد همهچيز را به جلو ببرد، توجه تماشاگر را به خود جلب كند، اما وسط راه قرار نگيرد و بر همهچيز مسلط نشود.»
پاياني نيست «زندگيام همهچيز من است»، عنوان مجموعه گفتوگوهايي با كيشلوفسكي است كه با ترجمه آنا مارچينوفسكا در نشر ققنوس بهچاپ رسيده است. اين كتاب شامل گفتوگوها و صحبتهاي شخصي كيشلوفسكي است كه از منابع مختلفي گردآوري شدهاند؛ از برنامههاي تلويزيوني ضبطشده گرفته تا نوشتههاي دوستان و همكاران او كه درباره كار و رابطهشان با كيشلوفسكي حرف زدهاند و در نشريات و كتابهاي مختلف به چاپ رسيدهاند. در توضيح پشت جلد كتاب اين توضيح داده شده كه موضوعات فيلمهاي كيشلوفسكي مسائلي ساده و درعينحال بنيادياند بهطوريكه هركس به روش خودش با اين مسائل كنار ميآيد. اما كيشلوفسكي در فيلمهايش نقاط دردناك اين موضوعات را مانند جراحان ميشكافد و با جسارت به عمقشان فرو ميرود. اعماقي كه شايد در نظر عدهاي رسيدن تا آنجا دور از ذهن، خارج از دسترس يا كاملا غيرممكن باشد. اين كار كيشلوفسكي نشان ميدهد كه خودش سخت درگير اين موضوعات بوده، و فقط به لمسكردن آنها كفايت نميكرده و بهعبارت ديگر، از كنار مسائل حياتي بهسادگي نميگذشته است. كيشلوفسكي در جايي از يكي از گفتوگوهاي چاپشده در اين كتاب در پاسخ به سوالي درباره فيلمهاي مستند ميگويد: «وقتي تازه كارگرداني را شروع كرده بودم هدفم فيلم مستند بود. جالبتر از فيلمهاي داستاني به نظرم ميرسيد و برايم اولويت داشت. آنوقتها به ذهنم نميرسيد كه دوربين ميتواند آنقدر مضر باشد. در آن زمان هنوز دوربين آنقدر سبك نبود كه بشود با خود به همهجا بردش. ما مستندسازان فكر ميكرديم كه حق داريم وارد حريم خصوصي مردم بشويم. امروز ميدانم كه ما چنين حقي نداشتيم. هميشه مرزي هست كه وقتي كسي از آن تجاوز كند، ميتواند زندگي كسي را كه از او فيلمبرداري ميكند، مختل كند. من يكدفعه از مسئوليت نتيجه فيلم مستند از زندگي يك انسان ترسيدم. علاوهبراين، حقايقي هست كه هيچ فيلم مستندي قابليت منتقلكردنش را ندارد، مثلا نميشود يك فيلم مستند در مورد عشق ساخت.» كيشلوفسكي در گفتوگوهاي منتشرشده در اين كتاب، درباره موضوعات مختلفي مثل ارتباطش با بازيگران فيلمهايش، سينماي مستند و داستاني، موسيقي فيلمهايش، ارتباطش با خبرنگاران و منتقدان، سينما و تأثيرگذارياش بر جامعه، ايدئولوژي و... صحبت كرده است. در پايان كتاب نيز تصاويري مختلف از كيشلوفسكي بهچاپ رسيده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.