در پی خبر انتشار ردیف آوازی استاد محمدرضا شجریان
شجريان بيجانشین
علی فتوحی: چندیپیش خبرگزاری «مهر» خبری مبنی بر انتشار ردیف آوازی استاد محمدرضا شجریان منتشر کرد. متن خبر گفتوگویی بود به تفصیل با مدیر مؤسسه فرهنگی-هنری ماهور درباره آثاری که قرار است در سال جاری از سوی این مؤسسه منتشر شود. در کل متن تنها در یک خط به انتشار ردیف آوازی محمدرضا شجریان به روایت محسن کرامتی و علی جهاندار اشاره شده بود. به محض مواجهه با این خبر تا حد زیادی جا خوردم. اول آنکه انتشار ردیف آوازی استاد محمدرضا شجریان اتفاق کم مایه و مقداری نیست که اینچنین درباره آن صحبت شود. ثانیا بد نیست دقیق شویم و ببینیم درباره چه کسی صحبت میکنیم. «محمدرضا شجریان» بیش از نیمقرن متمادی تاریخ هنر آواز این کشور را زیر و زبر کرده و البته در شرایط سیاسی و اجتماعی گوناگون هم کوشیده همراه و همیار مردم باشد. علاوه بر این به مدد آواز دلنشین و آثار پرشمار و بیبدیلش در جان و دل تکتک ما ایرانیان جایگاه ویژهای دارد. حال کلاهتان را قاضی کنید و ببینید خبر انتشار ردیف آوازی محمدرضا شجریان اتفاق سادهای است که با این طرز و اسلوب و با چنین شتابزدگیای لابهلای اخبار آلبومهای دیگر عنوان و البته گم شود؟! چه سیاست و اندیشهای در پی این شتابزدگی وجود دارد؟ از سوی دیگر سؤال این است که چرا قرار است در این ایام ردیف آوازی استاد منتشر شود؟ روزگاری که همه میدانیم استاد محمدرضا شجریان به واسطه بیماری حال مساعدی ندارند و انتشار ردیف آوازی به این مهمی البته که به تأیید خود ایشان احتیاج دارد. اما آیا این ردیفِ در دست انتشار به تأیید استاد رسیده است؟ و نیز آیا این شیوه در اعلام خبر و انتشار صوتی این رپرتوار آوازی درخورِ جایگاه شخصیتی مثل استاد محمدرضا شجریان هست؟ و از آنجا که اصلِ ردیف آوازی استاد شجریان با اجرای خود ایشان موجود است، چه لزومی بر انتشار روایتهای دیگران وجود دارد؟ مبرهن است که ردیف آوازی محمدرضا شجریان از حیث اهمیت موسیقایی یکی از مهمترین روایات ردیف در تاریخ موسیقی ایرانی به شمار میرود. این مهمترین اثر آموزشی آواز و موسیقی در نیمقرن اخیر، نهتنها در ایران که در سراسر دنیا قابلیت استناد و استفاده دارد و التفاتی نیست که بتوان نادیدهاش گرفت و درباره صحت و سقم آن بیتفاوت بود. اما متأسفانه در یک سال اخیر جریانی بین خوانندگان موسیقی ایرانی باب شده که همه میکوشند خودشان را به نوعی از نزدیکان استاد یا جانشینان و نایبان او نشان دهند. از گذاشتن عکس در شبکههای مجازی گرفته تا مصاحبهها و روایتهایی که فقط و فقط خودِ استاد میتواند آنها را تأیید و تکذیب کند. شاید خالی از اغراق نباشد که این روزها یک عکس با استادان موسیقی خصوصا استاد محمدرضا شجریان برای خوانندگان ایرانی حکم عنقا و کیمیا را پیدا کرده است. کیمیایی که انگار قدرت و استطاعت هنری آنها را نشان میدهد حال آنکه ممکن است هرگز محضر ایشان و دیدگاه هنریاش را درک نکرده باشند. پرسش اینجاست کدامیک از همین جوانان که داعیه مرافقت و نزدیکی با استاد را دارند، یک اثر در مسیر هنر والای او منتشر کردهاند؟ این جنگ بر سر جانشینی هنرمند شامخی مثل شجریان نهتنها نکوهیده و مطرود که بیرحمانه و ظالمانه است و البته انتشارِ ردیف آوازی محمدرضا شجریان به روایت دیگران در چنین شرایطی با شتابزدگیهای اینچنینی نیز به همین اندازه مذموم و مکروه است. حال که استاد سایهشان بر موسیقی ایران گسترده است، خودشان میتوانند این ردیفِ آوازی را در ترازوی سنجش قرار دهند و عیارسنجی کنند و اگر قبول افتاد، به انتشار رسانند. اما آیا در غیر این صورت، ردیف آوازی محمدرضا شجریان به روایت علی جهاندار و محسن کرامتی ارزش و استناد هنری دارد؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.