مدیر دفتر برنامهریزی ستاد احیای دریاچه ارومیه مطرح کرد؛
انتقاد از نادیدهگرفتن وابستگی آب به سیاست و امنیت
شرق: مدیر دفتر برنامهریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه اروميه با اشاره به اینکه اين دریاچه آینه تمامنمای وضعیت مدیریت آب در ایران است، تأكيد کرد: اکنون تبعات مدیریت آب کشور را در ارومیه بهعنوان منطقهای که میانگین بارشهای آن بالای 300 میلیمتر است، میبینیم. استفاده بیرویه از آب در حوضه آبریز دریاچه ارومیه عامل اصلی خشکی این دریاچه است. مسعود تجریشی در نشست مطبوعاتی سال جاری با تأكيد بر اینکه شواهد نشان میدهد هنوز آب را در کشور جدی نگرفتهایم، اظهار کرد: در ایران به خطرات ناشی از مصرف بیرویه آب و کاهش آبهای زیرزمینی تنها بهعنوان یک خبر نگاه میشود و به واقعیت، پیچیدگی و پیوند آب با حوزههای مختلف ازجمله اقتصاد، سیاست و امنیت به طور جدی توجه نمیشود. تجریشی همچنین به توافق صورتگرفته بین ایران و استرالیا برای تبادل تجربیات اشاره کرد و افزود: در پایان فروردین سال جاری در قالب یک برنامه فشرده هشتروزه تیم دانشگاه ملبورن به ایران میآیند. در این دیدار ایجاد مرکز تحقیقات مشترک در حوضه آب با تمرکز بر دریاچه ارومیه از توافقات ایران و استرالیا خواهد بود. همچنین برای تبادل تجربیات مربوط به رودخانه موری دارلینگ نیز توافقاتی صورت گرفته و هيئت استرالیایی برای تبادل تجربیات خود در تاریخ 31 فروردین در محل دانشگاه صنعتی شریف در قالب کنگره ملی عمران حاضر خواهند شد. این گروه گذشته از حضور در گردهمایی عمومی 31 فروردین، در برنامه دوروزه بازدید از حوضه آبریز دریاچه ارومیه و یک دوره آموزشی دوروزه در محل شرکت مدیریت منابع آب ایران حضور خواهند یافت. همکاری با فائو، یاسا و دانشگاه هلند برای دریاچه ارومیه مدیر دفتر برنامهریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه در ادامه با اشاره به اینکه در راستای ایجاد تغییرات در منطقه و بهبود وضعیت اقداماتی را آغاز کردهایم، گفت: انتقال تجربه از مجموعههای بینالمللی ازجمله فعالیتهای مهم ستاد احیای دریاچه ارومیه است، بهاینترتیب که سه هفته آینده اولین جلسه را با مجموعههای بینالمللی ازجمله فائو، دانشگاه واخنینگن هلند و یاسا در دانشگاه ارومیه خواهیم داشت. توجه به نوسانات اقلیمی در حوضه آبریز دریاچه ارومیه تجریشی با بیان اینکه محور سوم این جلسه به نوسانات اقلیمی در حال وقوع میپردازد، گفت: طبق مطالعات انجامشده در صد سال آینده میزان ورودی آب به دریاچه ارومیه کاهش مییابد؛ اما باید بدانیم چطور میتوان با وجود این نوسانات که افق طولانی نیز دارند، دریاچه ارومیه را حفظ کنیم. این عضو ستاد احیای دریاچه ارومیه با اشاره به اینکه سهم دریاچه ارومیه دوهزارو 578 میلیون مترمکعب است، گفت: وزارت نیرو هنوز میزان تخصیص آب برای تأمين حقابه دریاچه ارومیه را مشخص نکرده است، به عبارتی هنوز روشن نشده که این میزان سهم دریاچه ارومیه از طریق کدام رودخانهها، به چه میزان و چه زمانی باید به دریاچه داده شود. به گفته تجریشی در نتیجه این وضعیت مشخص نیست که اگر یک سال بارش نرمال باشد، میزان حقابه دریاچه ارومیه چقدر است و اگر یک سال بارش پایینتر از نرمال باشد حقابه دریاچه به چه میزان میرسد. دریافت 300 میلیارد تومان از ماده 10 و 12 در سال 95 مدیر دفتر برنامهریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه در نخستین نشست خبری سال 96، گزارشی از همه پرداختیها برای احیای دریاچه ارومیه داد. تجریشی ضمن اشاره به وضعیت نامناسب کشور به لحاظ بودجهای در سال 95، به سه ردیف بودجهای که برای احیای دریاچه ارومیه در نظر گرفته شده پرداخت و گفت: یک ردیف بودجهای، اعتبارات دستگاههای اجرائی است، منبع دوم ماده 10 و 12 است که عمده منابع مالی پروژههایی که ستاد احیا تعریف میکند، از این طریق تأمين میشود و منبع سوم صندوق توسعه ملی است. مدیر دفتر برنامهریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه با اشاره به سهم دریاچه ارومیه و اعتبارات تخصیصیافته از ماده 10 و 12 گفت: از ماده 10 و 12 در سال 93، 725 میلیارد تومان تقاضا کرده بودیم که از این مبلغ 184 میلیارد تومان به دستگاههای اجرائی اختصاص یافت. در سال 94 نیز از این محل، از 920 میلیارد تومان تقاضاشده 290 میلیارد تومان به دستگاهها اختصاص یافت. همچنین برای سال 95، هزارو 120 میلیارد تومان سهم دریاچه ارومیه بود که از این میزان 300 میلیارد تومان به وسیله دستگاههای عضو ستاد احیای دریاچه ارومیه دریافت شد. دریافتیهای دستگاههای ستاد احیای دریاچه ارومیه از صندوق ملی توسعه وی همچنین با اشاره به اعتبارات پرداختی از محل صندوق توسعه ملی در سه سال گذشته اظهار کرد: از صندوق توسعه ملی در سال 93، 160 میلیارد تومان، در سال 94، 403 میلیارد تومان و در سال 95 معادل 375 میلیارد تومان دریافت شد. تجریشی با بیان اینکه بودجه کشور در سال گذشته وضعیت مطلوبی نداشت، تأكيد کرد: برخی فعالیتهای ستاد احیای دریاچه ارومیه، از جمله گشت و بازرسیها به خاطر دیرکرد بودجه عقب افتاد؛ اما به طور کلی از مبلغ هزارو 800 میلیارد تومان تعهدشده از محل صندوق توسعه ملی و ماده 10 و 12، 675 میلیارد تومان به ستاد احیای دریاچه ارومیه پرداخت شد. مدیردفتر برنامهریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه، با انتقاد از ارزش افزوده منفی اقتصاد کشاورزی در حوضه آبریز دریاچه ارومیه در سه دهه اخیر، اظهار کرد: در سالهای 88 تا 92 با وجود افزایش سطح زیر کشت حوضه و توأمان افزایش حجمی مصرف آب در بخش کشاورزی، درآمد کشاورزان آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی نسبت به میانگین درآمد کشور پایینتر بوده است. در ادامه این نشست، تجریشی ضمن تشریح آخرین وضعیت بارشی در حوضه آبریز دریاچه ارومیه، برنامهها و اقدامات مهم ستاد در سال 96 را تشریح و از اتخاذ سیاستهای اقتصادی غلط در این منطقه انتقاد کرد. کاهش 17درصدی بارش منطقه ارومیه و خزر نسبت به میانگین بلندمدت این مقام مسئول در ستاد احیای دریاچه ارومیه با اشاره به اینکه در منطقه خزر و ارومیه، امسال نسبت به سال گذشته 33 درصد کاهش بارش داشتیم، گفت: بارش این منطقه نسبت به میانگین بارش بلندمدت 17 درصد کاهش یافته است. بارشهای فصل زمستان نرمال بود و برای بهار بارندگی در حد طبیعی و نرمال پیشبینی شده است، اما در مجموع چون بارش فصل پاییز در این منطقه خوب نبود مجموع بارشها تاکنون مثبت ارزیابی نمیشود. وی با بیان اینکه باید بپذیریم در منطقه خشکی هستیم، گفت: نباید از طبیعت بیش از ظرفیت آن بهرهبرداری کنیم. توسعه بیرویه کشاورزی متهم اصلی خشکی دریاچه ارومیه وی با اشاره به اینکه متهم اصلی مصرف بیرویه آب و خشکی دریاچه ارومیه، کشاورزی منطقه است گفت: دسترسی آسان به آب و عدم مدیریت صحیح آب در حوضه آبریز در منطقه ارومیه حاکم است. اگر بتوانیم در چگونگی مصرف آب بین کشاورزی و محیط زیست توازن منطقی برقرار کنیم؛ میتوانیم حفظ دریاچه ارومیه را در کنار توسعه کشاورزی و رشد اقتصاد قوی در منطقه داشته باشیم. ارزش افزوده منفی اقتصاد کشاورزی در حوضه آبریز دریاچه ارومیه در 3 دهه اخیر تجریشی ضمن انتقاد از توسعه سطح زیر کشت در حوضه آبریز دریاچه ارومیه در کنار کاهش درآمد کشاورزان منطقه، اظهار کرد: در زمینه مدیریت منابع آب، از جمله مدیریت منابع آب حوضه آبریز دریاچه ارومیه، با چالش چندوجهی مواجه هستیم. در سه دهه اخیر ارزش افزودهای که روی آب و از طریق اقتصاد کشاورزی در این منطقه ایجاد کردهایم، ارزش افزوده مثبتی نبوده است. برای استفاده هر متر مکعب آب کمتر از 20 سنت ارزش اقتصادی تولید کردهایم و درآمد کشاورزی در سالهای اخیر در منطقه ارومیه نزول یافته است. این عضو ستاد احیای دریاچه ارومیه با بیان اینکه معیشت عمده آذربایجان غربی روی کشاورزی میچرخد، افزود: آمارهای اقتصادی نشان میدهد بین سالهای 1388 تا 1392، درآمد کشاورزی در حوضه آبریز دریاچه ارومیه، روند نزولی داشته است. این در حالی است که سطح کشت زیرآبی در این منطقه گسترش یافته است. دسترسی راحت به منابع آب، از سوی کشاورزان باعث شده آنها توسعه کشاورزی و استفاده بیشتر از آب داشته باشند، اما با وجود این، افزایش درآمد نداشتهاند. در حقیقت برای آبی که مصرف شده کارایی ایجاد نشده است. این مقام مسئول در ستاد احیای دریاچه ارومیه با اشاره به اینکه بین سالهای 88 تا 92 درآمد کشاورزان آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی از میانگین درآمد کشور پایینتر آمده است، تأكيد کرد: سیاستهای اقتصادی ما در سالهای اخیر بر مصرف آب بیشتر و توسعه کشاورزی تأكيد داشته است. قطع رهاسازی آب به دریاچه ارومیه ازسوي وزارت نیرو وی با بیان اینکه تاکنون دو رهاسازی از سد بوکان 220 به سمت دریاچه ارومیه داشتیم، گفت: رهاسازی دو در 9 فروردین 96 قطع شد، تاکنون کمتر از 220 میلیون مترمکعب رهاسازی به دریاچه ارومیه داشتهایم که این میزان رهاسازی از سدهای بوکان، زولا، مهاباد، شهرچای و ساروق صورت گرفته است. در سال گذشته حدود دو میلیارد مترمکعب آب از رودخانهها و از طریق لایروبی وارد دریاچه ارومیه شد. مدیر دفتر برنامهریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه با تأكيد بر اینکه از زمانی که ستاد کار خود را شروع کرده به دنبال مشخصکردن میزان تخصیصهاست، گفت: دریاچه ارومیه هیچوقت سهم خود را نگرفته است. اگر دریاچه سهم خود را بگیرد حالش بهتر از آنچه هست میشود. تخصیصهای دریاچه ارومیه هنوز مشخص نیست تجریشی با بیان اینکه با وزارت نیرو به این توافق رسیدیم که در صورت کمشدن آب پشت سدها و میزان بارش، تخصیصها 50- 50 باشد، افزود: به عبارتی، هم میزان آب مصرفی در حوزههای مختلف از جمله کشاورزی و هم میزان حقابه دریاچه ارومیه کاهش مییابد. طبق تعهدات، اگر مقدار آب پشت سد بوکان بهعنوان بزرگترین سد تنظیمکننده دریاچه ارومیه کمتر از 810 میلیون مترمکعب باشد، سهم دریاچه ارومیه 195 میلیون مترمکعب خواهد بود، ولی امسال 210 میلیون مترمکعب رهاسازی صورت گرفت. وی با اشاره به قطع رهاسازی آب از سد بوکان در 9 فروردین اظهار کرد: ما به این اقدام وزارت نیرو اعتراض کردیم چون آنها تنها سهم دریاچه ارومیه را کم کردند و سهم مصرفکنندگان کم نشده است. در سال 94 وزارت نیرو باید تخصیصها را اعلام میکرد، ولی بعد از پیگیریهای مکرر هنوز میزان تخصیصها مشخص نشده است. گلایه ستاد احیای دریاچه ارومیه از دستگاههای اجرائي وی با اشاره به اینکه در بسیاری از موارد اعتراض ستاد احیای دریاچه ارومیه به دستگاهها بر اساس نظارت و پایش بوده است، گفت: ارزیابیها نشان میدهد هیچیک از دستگاهها در ارتباط با احیای دریاچه ارومیه به قول خود عمل نکردهاند، بهانه آنها این است که دولت بودجه کافی را به آنها اختصاص نداده. این در حالی است که صندوق توسعه ملی هزینه پروژههای مربوط به احیای دریاچه ارومیه را پرداخت میکند. تجریشی در ادامه با بیان اینکه محور چهارم جلسه مشترک با مجموعههای بینالمللی در حوزه دریاچه ارومیه بحث معیشت و اقتصاد منطقه است، اظهار کرد: معیشت مردم با دریاچه ارومیه گره خورده است، بنابراین باید سعی کنیم در کنار حفظ دریاچه ارومیه، تأمين معیشت مردم نیز صورت گیرد، بنابراین این مسیر مستلزم ابتکار عمل است. باید زنجیره ارزش در این منطقه داشته باشیم تا بهبود کشاورزی صنعتی و در نتیجه بهبود وضعیت معیشت مردم صورت گيرد. وی با اشاره به اینکه 75 درصد اراضی کشاورزی حوضه آبریز دریاچه ارومیه زیر پنج هکتار هستند افزود: بیش از 25 درصد اراضی کشاورزی در این منطقه نیز کمتر از یک هکتار هستند. این موضوع نشان میدهد که عمده کشاورزی در این منطقه صرفا برای تأمين معیشت خود است. سهم 15 درصدی کشاورزی حوضه آبریز دریاچه ارومیه در اقتصاد منطقه این عضو ستاد احیای دریاچه ارومیه تأكيد کرد: 90 درصد آب در این منطقه برای کشاورزی مصرف میشود، درحالیکه سهم کشاورزی در اشتغال منطقه 30 درصد است و کشاورزی تنها تا 15 درصد به رونق اقتصادی این منطقه کمک میکند. این نوع اقتصاد مبتنی بر مصرف زیاد آب است. تجریشی با بیان اینکه ایجاد کشاورزی توسعهیافته موضوعی است که باید به آن پرداخته شود، گفت: این مقوله هم از جمله موضوعاتی است که سعی داریم از طریق تجربیات بینالمللی راههای دستیابی، آن را پیدا کنیم. وی با بیان اینکه محور پنجم جلسه مشترک ما با مجموعههای بینالمللی در حوضه دریاچه ارومیه، ظرفیتسازی نیروی انسانی است، گفت: این ظرفیتسازی برای گروههای مختلف، از کشاورزان تا مدیران انجام خواهد شد. این پنج محور در سه منطقه به صورت پایلوت اجرائي خواهد شد. مساحت مناطق انتخابشده از پنجهزار هکتار تا 12 هزار هکتار است. سعی شده سه منطقه منتخب بهلحاظ ویژگی با یکدیگر متفاوت باشند. به گفته تجریشی، یکی از مناطق دارای منابع آبی کم، یکی دیگر از آنها دارای منابع آبی زیاد و منطقه سوم بهلحاظ معیشت در شرایط ضعیفی قرار دارد. برای اجرای این پنج محور سه منطقه متفاوت انتخاب شده است تا بعد بتوانیم آن را به سایر نقاط حوضه آبریز دریاچه ارومیه نیز تعمیم دهیم. مدیر دفتر برنامهریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه با اشاره به اینکه این مجموعه امسال آغاز میشود، گفت: پیش از این مطالعاتی با عنوان تعیین بیلان آب انجام شده بود که خیلی مورد توجه ما قرار نگرفت. قرار است با کمک دانشگاههای منطقه بیلان آب مشخص شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.