سایه فرهنگ بر سر سیاست
مهرداد حجتی
حسن روحانی در آغاز ریاست خود با چالشهایی جدی روبهرو بود. مهمترین آنها خالیبودن خزانهای بود که از دولت قبل بهجا مانده بود. بانکها در آستانه ورشکستگی بودند. تحریمها به بالاترین حد خود رسیده بودند. حلقه محاصره اقتصادی تنگتر و تنگتر میشد و تهدید نظامی بیش از هر زمان جدیتر شده بود. دولت او با این اولویت تشکیل شد که تمام هموغم خود را معطوف به شکستن محاصره اقتصادی و برداشتن تحریمها و آغاز فروش نفت کند که تا پیش از دولت جدید طبق قوانین تحریمهای بینالمللی هیچ کشوری خواهان خرید نفت از ایران نبود. نفتکشهای ما سرگردان در پهنه اقیانوسها دربهدر بهدنبال مشتری میگشتند و کشورهای رقیب هم یکبهیک جای خالی ما را در بازار پر میکردند. در چنین هنگامهای بود که پدیدههایی نظیر «بابک زنجانی» ظهور میکردند. این پدیدهها قرار بود تحریمها را دور بزنند و برای کشور در بازار قاچاق نفت بفروشند. نتیجه همانی شد که همه میدانند؛ پروندهای به قُطرِ چندده سانت با انبوه برگههایی که تعداد آنها از هزاران صفحه هم تجاوز کرده است. میلیاردها ثروت به تاراج رفت و خزانه خالی شد. وضعیت از حالت عادی خارج شد و چند سال پیاپی در وضعیت غیرعادی و استثنایی قرار گرفت. مدیرعاملان دو بانک بزرگ کشور بهعنوان اختلاسگران بزرگ افشا شدند و یکی از آنها با میلیاردها پول سرقتشده از دارایی مردم از کشور گریخت. در چنین وضعیتی دولت حسن روحانی زمام امور اجرائی را به دست گرفت تا کشور را از بحران خارج کند. اولویت او اقتصاد بود البته بر پایه دیپلماسی و حل مناقشه هستهای؛ مناقشهای که نزدیک به دو دهه ادامه یافته و نهایتا با وضع تحریمها کشور را به بنبست کشانده بود. حسن روحانی قصد داشت کشور را به حالت عادی بازگرداند، تحریمها را برچیند و با جذب سرمایه خارجی اقتصاد ورشکسته را احیا کند. او اما برنامهای برای فرهنگ نداشت. اگر دولت پیشین زیرساختهای اقتصادی کشور را ویران کرده بود، به همان اندازه هم توانسته بود زیرساختهای فرهنگی را نابود کند. چنانکه جواد شمقدری، معاون امور سینمایی دولت احمدینژاد، آشکارا از تعطیلی سینما سخن گفته بود! او در اقدامی عملی برای اثبات این ادعا «خانه سینما» را پلمب کرد تا نشان دهد در عزمش جدی است. در زمان همان دولت بود که بسیاری از بزرگان اهل فرهنگ جلای وطن کردند تا در جایی دیگر آرامش یابند؛ آرامشی که از عرصه فرهنگ رخت بربسته و سردرگمی و آشوب جای آن را گرفته بود، اما اولویتهای دیگر دولت حسن روحانی فرصتی برای توجه به فرهنگ باقی نگذاشت تا بتواند عرصه آشفته و بههمریخته فرهنگ را تا حدودی سامان دهد و همین بیبرنامگی این مجال را به کسانی داد که بتوانند عرصه فرهنگ را از آنچه که هست ویرانتر کنند؛ همانهایی که در طول هشت سال دولت احمدینژاد این عرصه را به آشوب کشانده بودند. لغو کنسرتها، توقیف فیلمها و ممانعت از انتشار چاپ چندباره کتابها همه حکایت از تداوم همان وضعیت استثنایی بهجامانده از دولت پیشین در این عرصه داشت. حالا که دولت به پایان دوره چهارساله خود رسیده و حسن روحانی قصد دارد چهار سال دیگر زمام امور اجرائی را در دست بگیرد، شایسته است برای «فرهنگ» هم برنامهای تدارک ببیند؛ برنامهای جامع که اهل فرهنگ را برای حمایت از او ترغیب کند. تاریخ این چهار دهه ثابت کرده است که هرگاه اهل فرهنگ این جامعه از سیاستمداری حمایت کردهاند او از اقبال بیشتری در نزد مردم برخوردار بوده است. البته برعکس آن هم صادق است. چنانکه تاریخ یک دهه اخیر آن را بهوضوح اثبات کرده است. حسن روحانی بهتر است برای چهارساله دوم صدارتش، فرهنگ را در اولویت برنامههایش قرار دهد تا لااقل بتواند غفلت چهارساله نخست را جبران کند. او به حمایت اهل فرهنگ نیازمند است چرا که سایه فرهنگ در این سرزمین چنان گسترده است که هیچ اهل سیاستی یارای خارجشدن از آن را ندارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.