روزنامه مشهور انگلیسی مدل تجاری خود را از اتکا بر آگهی به تكيه بر خوانندگان تغییر داده است
جنگ گاردین برای مستقلماندن
روزنامه انگلیسی گاردین درزمانهای که آگهیهای مطبوعاتی بهشدت کاهش یافته، تلاش میکند با اهمیتدادن هرچه بیشتر به خوانندگان از آنها کمک بخواهد و کمتر از گذشته روی درآمد آگهیها حساب باز کند. هر مخاطبی در بازدید از صفحه اصلی وبسایت گاردین، با این پیغام روبهرو میشود: «با پولی کمتر از قیمت یک قهوه در هفته، میتوانید آینده گاردین را ایمن كنيد. با هفت دلار یا پنج پوند در ماه از روزنامهنگاری ما حمایت کنید». این روزنامه باشگاهی برای هواداران خود تأسیس کرده که تاکنون 200 هزار عضو جذب کرده و امیدوار است تا سال 2019 این تعداد به یک میلیون نفر برسد. این افراد پول کمی را به گاردین پرداخت میکنند تا این روزنامه بتواند همچنان با ارزشهای حرفهای خود کارش را پیش ببرد. به نظر میرسد امید مدیران این روزنامه به بازار پررونق آگهی که در گذشته به حسابهای بانکی گروه رسانهای گاردین سرازیر میشد، کمتر شده است. گاردینِ امروز با نام «منچسترگاردین» در سال 1821 میلادی تأسیس شد. مؤسس آن ادوارد تیلور بود که در سالهای اول میخواست مطالبی انتقادی درباره فشارهای قحطی و بیکاری ناشی از جنگهای ناپلئونی منتشر کند. همین فشارها بود که به کشتار شورشیان پیترلو در سال 1819 در منچستر انجامید و دو سال بعد از آن منچسترگاردین متولد شد. در آن سالها بسیاری از نشریات بودند که به صورت هفتگی منتشر میشدند و گاردین نیز تا سال 1836 هر هفته در روزهای شنبه چاپ میشد اما خیلی زود دست به انتشار دو شماره در هفته زد و در روزهای چهارشنبه نیز منتشر شد. قانون مالیات تمبر برای روزنامهها در آن سالها فشار زیادی روی نشریات وارد میکرد اما در سال 1855 که این قانون لغو و مالیات تمبر برای مطبوعات برداشته شد، منچسترگاردین این توان اقتصادی را پیدا کرد که به صورت روزانه منتشر شود. دیرپاترین، سردبیر روزنامه منچسترگاردین، کسی بود به نام سی پی اسکات که از سال 1872 سردبیری این روزنامه را برعهده داشت و موفق شد وجهه ملی و بینالمللی خوبی برای این روزنامه دستوپا کند. کار اسکات تا جایی پیش رفت که توانست روزنامه را از وراث مؤسس آن بخرد. او در سال 1907 منچسترگاردین را از پسر تیلور خرید و به دلیل سابقه طولانی در کار مطبوعات و درکی که از روزنامهنگاری داشت، به وراث قول داد با ادامه مستقلبودن روزنامه، حفظ اصولی را که به وسیله بنیانگذاران آن بنا نهاده شده بود، تضمین کند. اسکات در شماره ویژه صدمین سالگرد انتشار روزنامه منچسترگاردین در عبارت مشهوری این اصول را به طور مختصر شرح داده است: «اظهارنظر آزاد است اما واقعیت امر مقدسی است... صداهای مخالفان حق دارند نه کمتر از صداهای دوستان شنیده شوند». سردبیری که دیگر مالکیت هم به آن اضافه شده بود بعد از اسکات به صورت موروثی در خانواده او ادامه یافت؛ پس از اینکه اسکات ازکارافتاده شد، مدیریت و سردبیری روزنامه را به دو پسرش واگذار کرد. جان اسکات مدیریت و ادوارد اسکات سردبیري آن را برعهده گرفتند. در سال 1932، اسکات پدر و یکی از دو وارث نیز درگذشتند. پس از این درگذشتهای ناگهانی بود که پسر کوچک خانواده اسکات که روزنامه منچسترگاردین به او رسیده بود، تصمیمی ریشهای گرفت تا آینده روزنامه را تضمین کند. رقبا بهشدت تمایل داشتند روزنامه را از چنگ او درآورند و تصمیم اسکات پسر نقطهعطفی در تاریخ روزنامه و حتی روزنامهنگاری مستقل انگلیس بود؛ از نظر او تنها راه این بود که روزنامه را به یک بنیاد غیرانتفاعی ببخشد. این تصمیم مشاوران اسکات را از کوره بهدر برد و از نظر آنها اسکات میخواست کاری ناشایست در قانون انگلستان انجام دهد، یعنی خود را از حق مالکیت خلاص کند. اما سرانجام در سال 1936، اسکات پسر حق مالکیت روزنامه منچسترگاردین را به هیئت امنای «بنیاد اسکات» واگذار کرد. در متونی که بهعنوان میراث بنیانگذاران این بنیاد باقی مانده، همانقدر که قول داده شده از سنت بنیادین تحریریهای روزنامه محافظت شود (روزنامه «باید در آینده در همان خط و همان روحی قرار داشته باشد که قبلا بوده»)، به همان میزان نیز تأکید شده است جای پای محکمی برای کسبوکارش داشته باشد: «تمام سرریز سود بنیاد که در دیگر شرکتها میتواند به صورت سود تقسیمشده برای سهامداران در دسترس باشد، باید صرف اضافهشدن به منابع بنیاد و افزایش تیراژ و توسعه و بهبود روزنامه شود». خانواده اسکات تا سال ١٩٨٤ ریاست هیئتمدیره بنیاد را در اختیار داشتند. با اینکه همه برنامهریزیها برای حفظ استقلال منچسترگاردین انجام شده بود، اما باز هم این روزنامه گهگاه تا آستانه خطر جلو رفت. از دهه 1940 مشکلات مالی شروع شد و تا 1960 ادامه داشت؛ کار تا جایی پیش رفت که در میانه دهه 1960 طرحی جدی مطرح شد که گاردین در روزنامه تایمز ادغام شود و فقط حمایت جدی سردبیر وقت، الستیر هترینگتون، از استقلال روزنامه بود که مانع این کار شد. اما از اواسط دهه 1970، اوضاع بهتر شد؛ در سال ١٩٧٦ سرمایهگذاری بر چاپ و بهبود وضعیت دفتر گاردین در لندن، موقعیت این روزنامه را بهبود بخشید. شکلی جدید بخشیدن به هفتهنامه گاردین که از محتواهای واشنگتنپست و لوموند استفاده میکرد نیز به تحکیم موقعیت کمک کرد. در فضای قطبیشده سیاست در دهههای ١٩٧٠ و ١٩٨٠ صدای گاردین با لحن چپ به گوش میرسید. صفحات اظهارنظر کارشناسان در روزنامه گاردین زادگاه حزب سوسیالدموکرات انگلستان بود، صفحه نامههای خوانندگان مسیر آینده حزب کارگر را مشخص میکرد و پوشش اعتصابات کارگران معدن در سالهای ٨٥-١٩٨٤ نشاندهنده موقعیت گاردین در فضای سیاسی آن سالها بود. بااینحال، وقتی که در سال ١٩٨٦ روزنامه ایندیپندنت تأسیس شد، رقیبی جدی برای گاردین در جناح چپ مطبوعات انگلستان پیدا شد. اما این رقابت گاردین را ضعیف نکرد. حالا، چند ماه است که روزنامه ایندیپندنت انتشار چاپی خود را متوقف کرده اما همچنان گاردین با تیراژی در حدود 162 هزار نسخه بعد از دیلیتلگراف و تایمز، منتشر میشود. نسخه آنلاین گاردین در رتبه پنجم پربازدیدترین وبسایتهای مشابه خود قرار دارد. روزنامه منچسترگاردین سابق که سالهاست به گاردین تغییر نام داده، بخشی از «گروه رسانهای گاردین» است که مالکیت آن را همچنان بنیاد اسکات بر عهده دارد. گاردین با استقلال مالیای که برای خود درست کرده، توانسته بهخوبی نقش روزنامهنگاری حرفهای و نترس خود را ایفا کند؛ این روزنامه یکی از دو روزنامهای در سراسر جهان بود که اسناد ویکیلیکس را منتشر کرد. بسیاری از رسواییها ازجمله ماجرای هک تلفنی گروه رسانهای «نیوزاینترنشنال» نیز بهوسیله گاردین اطلاعرسانی و دنبال شده است. دو سال پیش، سردبیر مشهور گاردین، الن راسبریجر، بعد از 20 سال از این سمت کناره گرفت و کاترین واینر سردبیر شد. واینر در اواسط ماه مارس امسال نامهای خطاب به خوانندگان روزنامه نوشت و گفت در زمانه کمبود آگهی و درآمدهای ناشی از تبلیغات، بیشازپیش گاردین مدیون مخاطب خود خواهد بود تا بتواند به روزنامهنگاری مستقل خود ادامه دهد. واینر به مطالبی اشاره کرد که در سال گذشته منتشر شده بودند و اگر خوانندگان از روزنامه حمایت مالی نمیکردند، این مطالب امکان انتشار نداشتند. اولویت گاردین تجارت نبود بنابراین مدل تجاری خود را از اتکا بر آگهیها به اتکا بر خوانندگان تغییر داد تا بتواند همچنان مستقل بماند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.