|

درباره باغ‌موزه دفاع مقدس و اراضی عباس‌آباد

تپه‌های عباس‌آباد و علاقه‌مندانش

تپه‌های عباس‌آباد که روزگاری به‌عنوان تنها تنفس‌گاه باقی‌مانده در این شهر پر از دود، خانه آرزوهای تهرانی‌ها بود، سال‌هاست که هم به فهرست دغدغه‌های مدیریت شهری اضافه شده و هم به نگرانی‌های مردم. دغدغه‌های شهرداری از زمانی شروع شد که طرح‌های پیش از انقلاب برای این بخش از شهر از بایگانی‌ها بیرون آمدند و شهرداری مأموریت یافت سازه‌های تازه‌ای را در این بخش ایجاد کند؛ فعالیت‌هایی که خیلی زود پسوند «فرهنگی» نیز به خود گرفتند تا تهرانی‌ها در این بخش از شهر منتظر ساخت فرهنگ‌سرا و باغ کتاب و باغ هنر و... باشند، اما عباس‌آباد یکی از حساس‌ترین نقاط تهران نیز هست؛ هم‌زمان با ساخت‌وسازهای گسترده در شهر و بالارفتن قیمت زمین، این گوشه دست‌نخورده از تهران همواره مورد توجه کسانی بوده که قصد سوءاستفاده از چنین فضاهای بکری را داشته‌اند، اما پس از تصویب کلیات طرح قطب فرهنگی- گردشگری تهران در شورای‌عالی شهرسازی و سرازیرشدن ‌میلیاردها تومان بودجه برای ساخت بناها و فضاهای فرهنگی، کم‌کم سازمان‌ها و نهادهای دولتی و نیمه‌دولتی به این فکر افتادند که بخشی از این تکه سبز تهران را برای خود سند بزنند! بایگانی‌ها به‌سرعت مورد بررسی قرار گرفت و سازمان‌هایی که پیش از انقلاب مصوبه‌ای برای ساخت ساختمان اداری در اراضی عباس‌آباد داشتند، دست‌به‌کار شدند و میخ خود را در این بخش از شهر کوبیدند. ساختمان وزارت راه، ساختمان نه‌چندان خوش‌ترکیب شرکت راه‌آهن، ساختمان بانک سپه، ساختمان بانک مرکزی، باغ‌موزه دفاع مقدس و... تنها نمونه‌های کوچکی از ساخت‌وساز در فضایی است که روزی قرار بود تنها برای رونق فرهنگی تهران ساخت‌وساز شوند. آنها اما ساخته شده‌اند و نمی‌شود تخریبشان کرد. خواندنی‌های جذاب باغ‌موزه دفاع مقدس باغ‌موزه دفاع مقدس هفت تالار تودرتو است که ساختار هر یک با مضمونی از مضامین دفاع مقدس شکل گرفته است. دکتر حمید امجد، از استادان هنرهای تجسمی دانشگاه‌های کشور، در طراحی این هفت مضمون نقش اساسی داشته و به کمک تیم‌های تخصصی این مضامین به فضاهای معمارانه بدل شد‌ه‌اند. نخستین تالار این باغ‌موزه، «آستانه» است که از پیروزی انقلاب تا آغاز جنگ تحمیلی در آن نمایش داده می‌شود. تالار بعدی «حقانیت ملی» است که در آن موضع دفاعی کشورمان در نخستین روزهای جنگ نمایش داده می‌شود. سومین تالار، تالار «دفاع» است که در آن ساختار دفاع مملکت شکل می‌گیرد. «آرامش» نام تالار بعدی است که شکل‌گیری ساختار اجتماعی در کشور و جنگ در مرزها را نشان می‌دهد و در نهایت در سالن بعدی می‌توان به مضمون «شهادت» در این باغ‌موزه رسید. این تالار بزرگ‌ترین و اصلی‌ترین تالار باغ‌موزه دفاع مقدس است. تالار «پیروزی» ششمین تالار این موزه است و در نهایت در تالار «سرانجام» شاهد آینده کشور در قالب تالار سرانجام خواهیم بود. طراحان باغ‌موزه دفاع مقدس معتقدند در طراحی این پروژه از ایده هم‌زمانی استفاده کرده‌اند و با ترکیب مفاهیم به ساختارهای فضایی رسیده‌اند و بازدید‌کننده می‌تواند در قالب یک مسیر گردشی از این هفت تالار بازدید کرده و علاوه بر دیدن اشیای موزه‌ای، حال‌وهوای دوران جنگ را از نزدیک احساس کند. دیدن لباسی که شهید چمران در لحظه شهادت پوشیده بود اطلاعات ساخت اولیه این موزه را دکتر نادر روزرخ که برنامه‌ریز معماری باغ‌موزه دفاع مقدس بوده، این‌چنین شرح می‌دهد: «این پروژه 200‌هزار مترمربع بود که در یک قطعه صدهزارمتری آن باغ‌موزه و در قطعه دیگر آن دره‌باغ دفاع مقدس ساخته شد». به گفته او، این مجموعه جزء اولین پروژه‌هایی است که با معماری مفهومی ساخته شد: «در این باغ‌موزه، از مفاهیم دفاع مقدس برای طراحی فضاها ایده گرفته‌ایم». به گفته وی، در مجموعه این هفت سالن، کلکسیونی از آثار قابل لمس و به‌جامانده از دوران جنگ به اشیای موزه‌ای بدل شده‌اند؛ مانند لباس دکتر چمران در لحظه شهادت. به گفته برنامه‌ریز معماری این پروژه، بخشی از این اشیا به موزه اشیاي ثابت این مکان منتقل شده‌اند و همیشه در معرض نمایش هستند، اما استان‌های دیگر نیز می‌توانند اشیا و یادگاری‌های خود را از جنگ در این موزه و در بخش موزه ادواری آن به نمایش بگذارند. نادر روزرخ اضافه می‌کند: به اعتقاد من این موزه با دیگر موزه‌های جنگ خارجی رقابت می‌کند و جزء بهترین‌های آنهاست چون در آن توجه خاصی به هنر مفهومی شده است. او قابلیت فنی ساختمان‌های باغ‌موزه دفاع مقدس را بسیار بالا توصیف می‌کند، به‌طوری‌که «بخش دیگری از باغ‌موزه، محوطه‌سازی است. باید توجه داشت که برای این کار بیش از همه‌چیز به طراحی یک نماد نیاز داشتیم. نماد دفاع در تمام تاریخ معماری کشور، دیوار است بنابراین محوطه‌سازی موزه با نمایشگاهی از تاریخ دیوارسازی در کشور همراه بود که این موضوع برای اولین‌بار در جهان اتفاق می‌افتد».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.