پاسخهای موسویچلک درباره وضعیت شادی در میان ایرانی ها
شادی حلقه گمشده زندگی ماست
از قدیم به ما آموختهاند میان طنز و هزل، میان شوخی و مسخرهبازی و میان شادی و جلفشدن، تفاوت بسیار است؛ اما به نظر میرسد بسیاری از مواقع دیگران تلاش میکنند با ابزارهای نابجا ما را شاد کنند. نمونهاش هم بسیار است؛ از رسم مطرودی مثل «دروغ سیزده» گرفته تا شوخیهای خارج از عرفی که در همین اثنای تعطیلات نوروزی، شبکههای اجتماعی را درنوردید. بهعنوان نمونه بد نیست به یکی از مجریان برنامههای اینترنتی اشاره کرد که از خانم متأهلی در کنار همسرش، سؤالهای نابجایی درباره عشق پرسید تا بتواند جو گفتوگو را به سمت شادی ببرد؛ اما با واکنش کاربران شبکههای مجازی همراه شد. بنابراین به نظر میرسد اگرچه ما در میان کشورهای دنیا، مردمان چندان شادی نیستیم؛ اما راه و رسم شادی را هم نیاموختهایم. سیدحسن موسویچلک، رئیس انجمن مددکاری ایران، براساس تحقیقاتی که روی آداب و رسوم استانهای مختلف انجام داده، معتقد است در رسوم قدیمی ایران راههای بسیار درست و مقبولی برای شادی وجود دارد که میتواند بستر شادیسازی برای امروز ما باشد.
امسال همزمان با نوروز، آمارهای تازهای از وضعیت شادی در جهان مطرح شد و متأسفانه ایران چندان رتبه خوبی در این فهرست نداشت. تجربه شادی در ایران چطور تجربهای است و چه مؤلفههایی در شادی ما ایرانیها اثرگذار هستند؟ چند مؤلفه در شادی تأثیرگذار است که «سبک زندگی» یکی از مهمترین آنهاست. اگر به استانهای زنجان، گلستان، بوشهر و البته گیلان نگاه کنیم، در این استانها، سبک زندگی به شیوهای است که در جهت حفظ و احیای هویتهای فرهنگی و آیینهای قومی قدم برداشتهاند. توزیع جمعیتی در جغرافیای این استانها هم نشانهای از سن «امید به زندگی» دارد. مسنترین سالمندان ما در استان گیلان زندگی میکنند. میخواهم بگویم اگر مؤلفههای تأثیرگذار در موضوع شادی را پیگیری کنید، درخواهید یافت که چطور برخی از ایرانیها از برخی دیگر شادتر هستند و این روش شاید راهکاری باشد برای اینکه دریابیم چطور میتوان در جهان امروز شاد بود. شمال کشور یکی از مقاصد سفرهای نوروزی به حساب میآید؛ آیا میتوان گفت استانهای شمالی کشور، مردم شادتری دارند و یکی از دلایل پنهان سفرهای نوروزی به این استانها، شریکشدن در شادی مردم آنجاست؟ استان مازندران در مقایسه با استان گیلان و گلستان، بکربودن خود را بیشتر از دست داده و این موضوع واقعا روی روحیه عمومی جامعه تأثیرگذار است. با این همه، همین سه استان در میانگین شادی استانهای دیگر، بالاتر قرار گرفتهاند؛ چون فضای طبیعی این استانها و همجواری آنها با دریا و جنگل، علاوه بر اینکه به مردمش آرامش و زندگی بهتر میدهد، زمینه برگزاری ارزانتر اوقات فراغت را هم فراهم میکند. چگونگی سپریکردن اوقات فراغت هم یکی دیگر از نشانههای میزان شادی در یک استان است. در همین استانها ما شاهد حفظ آیینهای قومی هستیم و البته اقتدار ساختار خانواده - البته نه به شکل سابق- که میتواند از دیگر مؤلفههای تأثیرگذار در حوزه شادی باشد. مردم ما در سفر به این استانها با قرارگرفتن در کنار یک محیط طبیعی، سازگار و دلانگیز، بشاشتر و باروحیهتر میشوند. از سوی دیگر همین حضور آنها میان ساختارهای متراکم خانوادگی که در این استانها وجود دارد، به آنها حسی از همدلی را میدهد که میتواند الگوساز باشد. امسال آمار سفر به زنجان هم براساس اعلام سازمان میراث فرهنگی و گردشگری بالا بوده و اتفاقا استان زنجان یکی از استانهای الگو در زمینه شادی به حساب میآید. فکر میکنید این دو به هم ربط دارند؟ مردم زنجان مردم قانعی هستند؛ حفظ ارتباطات بینفردی میان آنها به حدی قوی است که در کل استان یک روح جمعی حاکم است. در بحث مذهبی، حسینیههای زنجانی واقعا در تمام ایران معروف هستند. این مؤلفهها را دست کم نگیرید. اینها در ساختن جامعهای شادتر واقعا نقش مهمی دارند. یکی از موضوعاتی که همیشه در نوروز مطرح میشود، بحث این است که چطور میشود شاد بود؟ آیا در این زمینه تحقیقاتی انجام شده و دانش مددکاری توصیههایی دارد؟ اگر بخواهم کلی بگویم باید به این نکته توجه کنید که وضعیت ایران در حوزه نشاط و شادی در مقایسه با جهان، وضعیت مناسبی نیست. آخرین پژوهشی که در سال 2015 انجام شده، ایران را میان 157 کشور در رتبه صدوپنجم قرار میدهد و همین رتبه در سال 2014، 115 بود. الان نمیدانیم ما 10 پله صعود کردهایم یا کشورهای دیگر 10 پله پایین آمدهاند؛ اما یک تحلیل در این زمینه وجود دارد که میگوید مردم بعد از تصویب برجام به خاطر موج امیدواری در جامعه، شادتر شدهاند. اگرچه این تحلیل هنوز بررسی نشده؛ اما کسی درباره نقش امیدواری در میزان شادی جامعه شکی ندارد. شادی حلقه گمشده زندگی ما ایرانیهاست. بارها گفتهام برای داشتن یک فضای بانشاط، باید به سه مؤلفه کلیدی «هویت دینی»، «هویت ملی» و «هویت قومی» توجه کرد؛ اما متأسفانه در این زمینه اقدامی نشده. چهارشنبهسوری جشن ملی ماست و مولودی تولد امامان معصوم، جشن دینی ما و در کنار آن جشن خرمن و سلام هم از هویت قومی ما سرچشمه میگیرند. اگر به همین آمارها توجه کنید درمییابید که استانهایی که به این سه مؤلفه توجه کردهاند، شادتر از استانهایی هستند که یکی از این سه گزینه را به فراموشی سپرده یا کمتر به آن توجه میکنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.