هفتسینهایی که با دست «دیزاینرها» خلق میشوند
سکههای بهار آزادی در جام «هفتسین»
شرق، مهتاب قليزاده: «ادیم زمین، سفره عام اوست/ چه دشمن بر این خوان یغما، چه دوست»؛ در گذشتهها اين بيت از سعدي را بر حاشيه سفرههاي هفتسين قلمكار با خطي خوانا مينوشتهاند؛ يعني پوست خوشبوي سرخرنگ و همه نعمتها، هم براي دشمن گسترده است و هم براي دوست. حالا هم باز نوروز است؛ از هر قشر و طبقه و با هر مذهبي كه باشي باز هم هفتسين پهن ميكني. چه سفرهات كوچك و ارزان باشد؛ چه بزرگ و مجلل. هفتسين، پيوند همه اقشار ايراني از فقير و غني و مسلمان و زرتشتي و مسيحي است. اين سفرههاي مشترك براي هر خانواده چقدر آب ميخورد؟ قيمت سفرههاي هفتسين هم مانند همه سفرههاي ديگر براي مردم بسيار گسترده و متفاوت است. «شرق» از سه سطح متفاوت بسيار ارزان، متوسط و بسيار گران هفتسينهاي ايراني گزارشي تهيه كرده است. نمونههاي بررسيشده همه از تهران بودهاند و خبرنگار «شرق» براي تهيه اين گزارش، از سه نقطه متفاوت پايتخت ديدن كرده است. نازيآباد؛ هفتسينهاي كوچك اما نوستالژيك منطقه 16 تهران، نازيآباد است؛ در اين محله تلاش شده تا رنگوبوي سفره هفتسين خانوادههايي كه دستشان تنگتر است، ديده شود. برخي گلفروشيها و بقاليها و ميوهفروشيهاي اين محله، مثل همه محلههاي ديگر، سبزه و ماهي و سير سبزشده و... جلوي مغازهها چيدهاند. با فروشندهها و خريداران همكلام ميشوم. قيمتها را از مغازهداران و خريداران ميپرسم؛ مغازهداران مثل هميشه گلايه دارند: «وضع خراب است...»؛ «كساد است...» و... . ماهيهاي قرمز 500 و 700 تومان هستند؛ سير و سمنو و سنجد و سماق در ظرفهاي خيلي كوچك پلاستيكي ريخته شده است و هركدام هزار تومان قيمت دارند. سبزههايي در ظرفهاي سفالي كوچك هستند و دو تا چهار هزار تومان فروخته ميشوند. احتمالا اگر كسي بخواهد همه سفرهاش را از اين مغازهها بخرد بايد سر جمع حدود 15 تا 20 هزار تومان خرج كند. خانمها با دخترهايشان جلوي اين مغازهها جمع شدهاند و بلوايي است. از آنها ميپرسم وسايل هفتسينتان را از اينجا ميخريد؟ بيشتر آنها يك جواب دارند: «لطف هفتسين به اين است كه خودمان تهيهاش كنيم. سبزه را خودمان ميكاريم. سمنو را هم خودمان ميپزيم؛ تخممرغها را بچهها رنگ ميكنند. سفره را مياندازيم و سنجد و سكههاي نو و كمي سركه و سيب هم كه خرجي ندارد. مهم اين است كه اين سفره انداخته شود». اينجا تنها مردماني هستند که خودشان تمام قد سفرهها را تهيه ميكنند، برعكس مناطق شمالي شهر كه يك نفر را بهعنوان طراح داخلي استخدام ميكنند تا برايشان سفرهآرايي كند و برعكس مناطق مركز تهران كه همهچيز را آماده تهيه ميكنند. هفتتیر؛ فوری فوتی و آماده اینجا یکی از شلوغترین مناطق پایتخت است. مرکز شهر و مردم طبقه متوسط. اینجا هم مغازههای مختلف هفتسینهایی را برای فروش گذاشتهاند. هرچند کمی با نازیآباد فرق دارد. اینجا بهجای ظرفهای پلاستیکی، ظروف یکدست زیبایی در طرحها و رنگهای متنوع برای فروش گذاشته شده است. این ستها آینه و تنگ ماهی و جاقرآنی هم دارد. حتی اینجا تخممرغهای رنگشده هم برای فروش گذاشته شده است. قیمتها را میپرسم؛ ظروف یکدست برای سفره هفتسین بین 50 تا 250هزار تومان قیمت دارند. ماهیهای قرمز دانهای هزارو 500 تا چهار هزار تومان هستند. بستههای 300گرمی سمنو، سه هزار تومان فروخته میشوند. پاکتهای 150گرمی سنجد، حدود پنجهزار تومان. یک بوته سیر درون کیسهای کوچک هزارو 500 تومان است؛ اینجا حتی حاجیفیروزهای عروسکی کوچکی فروخته میشود که بین هفت تا 10هزار تومان قیمت دارند. تنگهای ماهی بین 20 تا 50 هزار هستند و سبزههای آماده در سه قیمت پنج، هفت و 9هزارتومانی آماده رفتن به سفرههای مردم. اگر همه سفرهتان را از این مغازهها بخرید، باید چیزی بین 150 تا 200هزار تومان خرج کنید. اما اینجا فروشیهای دیگری هم برای هفتسین وجود دارد؛ مثلا خزندهها. لاکپشتهای تزئینی خارجی در بازار از 15هزار تومان آغاز میشود و تا 20هزار تومان هم معامله میشود. هرچند بسیاری درباره استفاده از آنها در محیطهای خانگی هشدارهایی دادند؛ اما بازارش آنقدر داغ هست که کسی به این هشدارها دقت نکند. مارها گونه دیگری از خرندهها هستند که برای هفتسین فروخته میشوند. قیمت این مارها هم بسته به اندازهشان از هشت هزار تومان آغاز میشود؛ مارهایی که فروشندهها میگویند نیش نمیزنند. از مردان و زنانی که برای خرید آمدهاند، میپرسم آیا خرید هفتسینشان را از همینجا انجام میدهند یا خودشان سفرهها را آماده میکنند؟ بیشترشان زن و شوهر هستند؛ میگویند: نه وقت دارند خودشان سبزه بکارند و تخممرغ رنگ کنند نه حوصله. وقتی آمادهاش هست چرا خودشان را به زحمت بیندازند؟ میگویند ترجیح میدهند کمی هزینه کنند؛ اما خیلی هم وارد ماجرای درستکردن هفتسین نشوند. هرچند از قیمتها گلایه دارند و چندان راضی نیستند؛ اما میگویند چارهای نیست، بهتر است این خرید را انجام دهند. نياوران و ديزاينرها! مغازههاي لوكسفروشي محل فروش وسايل سفره هفتسين است. اينجا مردم بيش از آنكه به سيب و سركه و سماق و... توجه كنند، به آرايش سفره و ظروفي كه قرار است سينها در آن قرار بگيرد اهميت ميدهند. وارد يكي از مغازهها ميشوم. ميان مشتريها مردي هم هست كه در حال انتخاب ظرفهاي مختلف است. به او نزديك ميشوم و ميپرسم: شما تنها سفرهتان را ميچينيد؟ مادر، خواهر يا همسرتان كمكتان نميكند؟ميخندد و ميگويد «من براي خودم انتخاب نميكنم؛ من طراح داخلي هستم؛ براي اين كار پول ميگيرم». ميپرسم: «يعني برخي خانوادهها براي سفره هفتسين، طراح داخلي استخدام ميكنند؟ و شما اينكار را ميكنيد؟ چقدر دستمزد ميگيريد؟» مرد كه همچنان سرگرم نگاهكردن به ظرف و ظروف است، ميگويد: پيشتر تنها براي چينش خانه و طراحي داخلي اتاقها و البته سفره عقد كار ميكرده؛ اما چند سالي است كه مشتريها براي نوروز و سفره هفتسين هم به سراغش ميآيند. دستمزدش بين پنج تا 15 ميليون تومان است و خودش از روي مشتري تشخيص ميدهد چه نرخي را پيشنهاد بدهد. از او ميپرسم: وقتي براي طراحي تا 15 ميليون تومان هزينه ميكنند، خود سفره چقدر خرج برميدارد؟ آقاي طراح توضيح ميدهد: بستگي دارد؛ ممكن است صد ميليون تومان، ممكن است تا 300 ميليون تومان. حداقل گرانترين سفرهاي كه من انداختهام، حدود 300 ميليون تومان آب خورد. مگر چه چيزي دارد اين سفرهها كه 300 ميليون تومان ميشود؟ مثلا فرض كنيد يكي از وسايلي كه قرار است سر سفره هفتسين باشد، سكه است. خب، به اعتبار اينكه وارد سال 1396 ميشويم، در جام سكه 96 سكه تمام بهار آزادي ريختيم. اين خانواده دوست داشتند، سفرهشان با طلا آرايش شود؛ براي همين روي ترمه زريدوزي كه هفتسين را چيديم، زنجيري بسيار دراز از طلا سفارش داديم و اين ريسمان طلايي را بين ظروف حركت داديم. خود ظروف همه سفارش داده شدند و از فرانسه آمدند. كمي ذوقزده ميشود و ميگويد: سفره شاهانهاي بود. واقعا خودم لذت بردم. كمي گيج و كمي متعجب از مغازه بيرون ميآيم؛ شعر حافظ با من است: «صلاح کار کجا و من خراب کجا/ ببین تفاوت ره از کجاست تا به کجا»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.