|

ترامپ مجالی برای جنجال بیشتر ندارد

آرش رازانی

سال 1395، مملو از اتفاقات قابل تأمل سیاسی در عرصه بین‌الملل بود؛ اتفاقاتی که اگرچه چندان تاریخ‌ساز نبودند، ولی سال پیش‌ِرو را به شکلی پیش‌بینی‌ناپذیر و پرماجرا پیش چشم می‌نمایانند. صرف‌نظر از اتفاقات مهم منطقه‌ای مانند کودتای نافرجام در ترکیه و برگشتن ورق در منازعات سوریه و عراق علیه گروه‌های سلفی تکفیری، مهم‌ترین اتفاق در عرصه جهانی بی‌تردید «برآمدن ترامپ» بود؛ مردی که سال با ماجراهای آمیخته با طنز و ناباوری در پیرامون کارزار انتخاباتی او، آغاز و با جلوس او بر سریر ریاست‌جمهوری ایالات متحده آمریکا پایان یافت. دونالد ترامپ بی‌شک یک پدیده است؛ پدیده‌ای برآمده از جامعه آمریکا و درهم‌تنیدگی‌های خاص سیاسی و اجتماعی‌اش. گرچه نمی‌توان بین ترامپ و اوباما رابطه خوب-بد و دیو-فرشته را لزوما برقرار کرد، اما کنتراست بالای تصویر و چهره را نمی‌توان منکر شد. آنچه کاراکتر اوباما از خود به نمایش می‌گذاشت یک شخصیت سیاسی صاحب تفکر مستقل با گفتار آراسته به عناصر مثبت و مصلحانه و آنچه ترامپ نمایش می‌دهد، یک رئیس‌جمهور تشنه جنجال و «ترند»شدن در افکار عمومی است که از بیان افکار و عقاید منفی خود ابایی ندارد. اما ترامپ هنوز کارنامه عملی قابل اعتنایی به‌عنوان رئیس‌جمهور ندارد و از این لحاظ نمی‌توان او را به‌درستی با اوباما یا رؤسای‌جمهور دیگر آمریکا مقایسه کرد. گو اینکه اگر بنا بر اثبات هم ترازی او با افرادی مانند جورج بوش پسر یا رونالد ریگان هم باشد، باز این کارنامه عملی اوست که ملاک واقعی قضاوت خواهد بود. برآمدن ترامپ بیش از آنکه مدیون قوت او در کارزار انتخاباتی باشد، مرهون ضعف شناخت رقبای او از جامعه آمریکا و عملکرد ضعیف آنها در جذب افکار عمومی بود. جامعه متکثر آمریکا متشکل از گروه‌های جمعیتی، قومی و جغرافیایی مختلفی است که یافتن وجه اشتراک بین آنها به‌مراتب سخت‌تر از وجوه افتراق است و البته رسانه در آمریکا نقش بسیار انکارناپذیری در هدایت این گروه‌ها به سمت مقاصد خاص داشته و دارد. موقعیت جغرافیایی آمریکا و نحوه تبادل تجارب اجتماعی بین مردم آن سامان و سایر مناطق جهان به گونه‌ای است که راه شناخت و قضاوت عمده اقشار متوسط و ضعیف آمریکا درباره جهان و آنچه باید در برابر آن انجام داد نه از طریق تبادلات طبیعی بین مردم این کشور و سایر کشورهای دنیا، که از راه بررسی نحوه تعامل گروه‌های مهاجر متعلق به سایر مناطق جهان در آمریکا، میزان حضور سایر کشورها در اقتصاد آمریکا و رسانه‌های بزرگ است. در چنین جامعه‌ای رسیدن به قدرت از طریق انتخابات، نیازمند فعال‌کردن گروه‌های مشخص و بزرگ جمعیتی از طریق جلب نظر آنها در پیگیری خواسته‌هایشان به‌عنوان اهداف ملی است. هر کاندیدایی که بتواند گروه بزرگ‌تری را به صورت مؤثر برای حمایت خود به میدان آورد، هم اوست که پیروز عرصه انتخابات خواهد بود. شاید کلیدواژه اصلی این اقبال، «تازگی» باشد. سیاست‌مدارانی که مانند دیگران حرف می‌زنند، وعده داده و رو به دوربین‌ها لبخند دیپلماتیک ارائه می‌دهند، هیچ‌گاه قادر به تغییر شرایط بازی نبوده‌اند. سیاست‌مدارانی که با تکیه بر گفتمان خاص خود عمل کرده و گروه‌های مشخصی از مردم را برای رسیدن به رؤیاهایشان ترغیب می‌کنند، همواره با اقبال بیشتری روبه‌رو بوده‌اند؛‌ گرچه حتی بعضا نسبت به رقبای خود از کاراکتر ضعیف‌تری برخوردار بوده‌اند. راز پیروزی جورج بوش پسر بر افراد به‌مراتب صاحب فکر‌تر و قوی‌تری مانند ال‌گور و جان کری همین بود و برتری اوباما برابر جان مک‌کین و میت رامنی نیز. به‌هرروی، دنیا سال پیش‌ِرو را با آمریکایی آغاز می‌کند که دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آن است. آنچه در چند ماه پس از آغاز ریاست‌جمهوری از او دیده شده، هر قدر جنجالی و پرحاشیه بوده است اما به همان میزان کم‌عمق و کم‌دامنه محسوب می‌شود. لغو بیمه «اوباماکر» و قانون مالی «داد-فرانک»، صرفا در جهت پاک‌کردن جای پای اوباما در عرصه داخلی آمریکا بود و فرمان منع ورود اتباع هفت و بعدا شش کشور به آمریکا و ساخت دیوار در مرز آمریکا و مکزیک نیز مواردی نیستند که نشان‌دهنده تغییر استراتژی کلی آمریکا باشند. موضع ترامپ در سیاست داخلی شامل موارد نوینی نیست و در سیاست خارجی نیز شاهد تغییر عمده‌ای نبوده‌ایم. تقویت حضور نظامی آمریکا در دنیا و انجام عملیات علیه کشورهایی که متخاصم پنداشته می‌شوند تاکنون مابازای عملی در دولت ترامپ نداشته است. آن‌گونه که برخی تحلیلگران به آن باور دارند، ترامپ پس از تثبیت وضعیت خود در عرصه داخلی و بین‌الملل در گام‌ها بعدی دست به ماجراجویی‌های مخاطره‌آمیزی خواهد زد. اگر فرض کنیم اقدامات جنجالی دولت ترامپ در چند ماه گذشته نوعی محک‌زدن افکار عمومی در داخل و خارج آمریکا بوده باشد و بنای او برای ماجراجویی‌های بزرگ‌تر اطمینان از وجود بستر مناسب برای پذیرش این اقدامات است، باید گفت این امکان برای او و دولتش مهیا نیست. شاید اتفاقی مانند 11 سپتامبر لازم است تا با تغییر کلی زمین بازی، زمینه مناسب برای ماجراجویی‌های بزرگ‌تر ترامپ مهیا شود. به‌این‌ترتیب، آیا سال آینده آمریکای مدل ترامپ سالی پیش‌بینی‌ناپذیر و پرماجرا خواهد بود؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.