آیا انتقادها به حضور «ایلان ماسک» و «تراویس کالانیک» در شورای مشورتی اقتصادی «دونالد ترامپ» وارد است؟
گامبرداشتن در فضای خاکستری و مبهم فناوری
پوريا ناظمي
انتخابات اخیر ریاستجمهوری در ایالات متحده آمریکا که با انتخاب غیرمنتظره «دونالد ترامپ» به پایان رسید، بیانگر وجود شکافی بزرگ در جامعه آمریکاست؛ شکافی که بهخصوص میان طبقات کارگر و طبقه متوسط وجود دارد. اگرچه بخش عمدهای از جامعه دانشگاهی، فعالان حوزه علم، فناوری و فعالان اجتماعی و سیاسی با ایدهها و برنامههای او مخالفت جدی داشتند، اما درنهایت اكنون او در اتاق بیضی کاخ سفید و پشت میز روزولت نشسته است؛ دفتری که برای او قدرت اجرائی فراوانی را بههمراه آورده و به او امکان میدهد برنامههای خود را باوجود مخالفتها، پیش ببرد. پیش از انتخاب «ترامپ» و بر مبنای برنامههایی که اعلام کرده بود، بسیاری از کسانی که در حوزه علم، فناوری و بهویژه محیط زیست فعالیت میکردند، نسبت به برنامههای او ابراز نگرانی کرده بودند. بخشی از این انتقادها درباره بیتوجهی او به واقعیتهای علمی است، بهخصوص تأکید او و گروه همراهانش بر نادیدهگرفتن فعالیتهایی که برای حفظ محیط زیست انجام میگیرد و بهطور ویژه ایدههای او مبنیبر نادیدهگرفتن گرمایش جهان و دروغدانستن آن، موجی از انتقادهای جدی را به وجود آورد. این نگرانی نهتنها از دید چالشهایی که بر اثر گرمایش زمین و تغییرات اقلیم سیاره ما را تهدید میکند که از نظر تأثیری که بر فعالیتهایی که در زمینه انرژیهای جایگزین صورت میگیرد، مهم ارزیابی میشود. از سوی دیگر بخش عمدهای از نیروهای فعال در بخش آکادمیک و همچنین بخش فناوریهای نوین در ایالات متحده، از نخبگان کشورهای دیگر تشکیل شده است. تعداد قابلتوجهی از کارمندان و مدیران ارشد غولهای فناوری در این کشور، افرادی هستند که از دیگر نقاط جهان به این کشور آمدهاند که دراینمیان، برخی ویزای موقت، برخی گرینکارت و برخی تابعیت دوگانه دارند. ایدههای «ترامپ» و همراهانش در محدودکردن ورود اتباع کشورهای دیگر، باعث نگرانی این نهادهای فناوری است و ممنوعیت ورود شهروندان هفت کشور، بر این نگرانیها افزوده و نهتنها جامعه آکادمیک که غولهای فناوری را به واکنش واداشته است. دراینبین برخی از چهرههای برجسته حوزه فناوری به دلیل وعده همکاری با دولت «ترامپ»، مورد انتقاد قرار گرفتهاند. در بین این افراد، بهخصوص نام «ایلان ماسک»، کارآفرین آمریکایی- آفریقایجنوبیتبار (که مدیریت شرکت اسپیس- ایکس، خودروسازی تسلا و شهر خورشید (Solar City) را برعهده دارد) و همچنین «تراویس کالانیک» (مدیر شرکت اوبر، شرکت حملونقل بینالمللیاي که سرویس حملونقل بر مبنای مشارکت شهروندان را ارائه میکند)، بیش از بقیه به گوش میرسید. هر دو این افراد اندکی بعد از انتخاب «ترامپ» پذیرفتند که در شورای مشورتی اقتصادی او حضور داشته باشند. دراینبین بهخصوص «ایلان ماسک» را بیشتر و شدیدتر نقد کردهاند، چراکه مدیر صنایع دوستدار محیط زیست است و عمده تلاش شرکت تسلا و سولار سیتی (که اخیرا در هم ادغام شدهاند)، بر استقلال از سوختهای فسیلی و مبارزه با گرمایش زمین تمرکز یافته و امیدوار است با معرفی نسل تازهای از خودروهای برقی، صفحات خورشیدی پربازده و مقرونبهصرفه و سیستمهای ذخیره برق برای خودرو و منازل، تغییری جدی در بازار انرژی به وجود آورد. پس از صدور دستور ممنوعیت ورود اتباع هفت کشور به خاک آمریکا، غولهای فناوری واکنش نشان دادند و «ایلان ماسک» نیز بلافاصله در پیامی در توییتر این اقدام را محکوم کرد، اما انتقادها به او به دلیل مشارکت در گروه مشاوران «ترامپ» باقی ماند. حملهها به مدیر اوبر بیشتر بود و حتی جنبشی بزرگ در فضای مجازی به وجود آورد که از کاربران میخواست حساب کاربری خود را از اوبر پاک کرده و از سرویس دیگری استفاده کنند. این واکنش نهتنها باعث شد که مدیر این شرکت بهسرعت در توییتر خود این اقدام «ترامپ» را محکوم کند که وعده داد سه میلیون دلار را برای کمک به رانندگان اوبر که تحتتأثیر این قانون آسیب میبینند، اختصاص دهد. اما برای بسیاری بهخصوص آنهایی که دنیای اخبار فناوری را دنبال میکنند، پذیرش چنان مقامی از سوی فردی مانند «ایلان ماسک» پرسشهای زیادی را ایجاد کرده است. آیا از نظر اخلاقی، همکاری با دولتی که با همه سیاستهای این شرکت مخالف است، کاری منطقی است؟ برخی از واکنشها (چه مثبت و چه منفی) نسبت به این موضوع، حاصل سادهکردن شرایط است. درحالیکه آنچه منجر به چنین تصمیمگیریهایی میشود، در دنیایی واقعی چندان ساده نیست. برای مثال «ایلان ماسک» را در نظر بگیرید. او اگرچه یکی از غولهای فناوری نوین است و شرکت اسپیس- ایکس و تسلا زیر نظر و مدیریت او در حال تغییر آینده هستند، اما این شرکتها به دلیل حرکت در مرزهای فناوری و از سوی دیگر به دلیل مقابلهای که با نهادهای صنعتی صنعت خود (برای مثال صنایع خودروسازی فعلی) دارند، با چالشهای زیادی مواجه است. همین چند سال پیش بود که تسلا در آستانه ورشکستگی قرار گرفت و اگر کمک مالی دولتی در قالب وام دولت «اوباما» نبود، ممکن بود این شرکت به ورشکستگی کشیده شود. امکان وقوع این رخداد آنقدر زیاد بود که پیش از پیداکردن سرمایهگذارهای جدید و تخصیص این وام، او در گفتوگویی با مدیران گوگل، زمینه را برای انتقال تسلا به گوگل آماده کرده بود تا در صورت ورشکستگی، گوگل بتواند مأموریت این شرکت را پیش ببرد. تسلا چندی بعد این وام را بهطور کامل بازگرداند و موفق شد از آن بحران نجات پیدا کند، اما هردو ماجراجویی بزرگ «ماسک» در مرز ورشکستگی پیش میرود و اگر نتواند بهطور دائم سرمایهگذارهای جدید را به خود اختصاص دهد و حداقل از بخشی از کارشکنیها جلوگیری کند، آینده این دو صنعت در هالهای از ابهام فرومیرود. درنهایت «ماسک» و افرادی مانند او باید در فضایی رقابتی به حیات خود ادامه دهند. حضور افرادی مانند «ماسک» در چنین شورایی (با توجه به اینکه احتمالا این شورا بیشتر نقشی تزيینی دارد و کمتر ممکن است توصیههای آن جدی گرفته شود)، ممکن است خط ارتباطی را بین او و مقامهای ارشد کاخ سفید باز بگذارد تا در مواردی نسبت به تصمیمهای اتخاذشده واکنش نشان دهند یا صدای خود را به گوش تصمیمگیران برسانند و حداقل از منافع خود دفاع کنند. البته این موردی تازه و ساده نیست. چنین همکاریهایی بارها اتفاق افتاده و بارها و از جهات مختلف مورد توجه قرار گرفته است. چندینسال پیش در مناظرهای که در موردی مشابه در ایران پیش آمده بود، کسانی که موافق حضور منتقدان در بدنه ساختاری مخالف بودند، به شواهد تاریخی اشاره و از آن دفاع میکردند. یکی از معروفترین مثالهایی که آنها مورد اشاره قرار میدادند، داستان تاریخی «خواجهنصیرالدین طوسی» بود. آنها استدلال میکردند که فردی مانند «خواجهنصیرالدین طوسی» با وجودی که از نظر فکری نسبتی با «هلاکوخان» نداشت، اما نهتنها وزارت او را پذیرفت که توانست با جلب اعتماد او، نهتنها از خونریزیهای گسترده جلوگیری کند که به تأسیس نهادهای مهمی همچون رصدخانه مراغه اقدام کرد که سازمان علمی بزرگی در زمان خود بود و اتفاقا توانست بخشی از دانشمندانی را که در اثر حمله مغول مجبور به مهاجرت شده بودند، به خود جذب کند. البته که نمیتوان شرایط دورانی کهن را برای توجیه رفتارهای امروز به کار برد و البته این موضوع نیز درست است که در تاریخ ما نمونههایی از رفتار متفاوت نیز وجود داشته که اثرگذاری آن چندان ناچیز نبوده است. با وجود اين، چنین بحثها و مثالهایی نشاندهنده ماهیت دشوار چنین تصمیمی است که ممکن است با اقبال یا انتقاد بسیاری مواجه شود. ما از آنچه در ذهن این مدیران میگذرد، اطلاعی نداریم. رفتار آنها و تصمیمهای آنها در چارچوب زمان و تأثیراتش میتواند زمینهای برای قضاوت درباره آنها به وجود آورد، اما نکته مهم دراینبین این است که باید مراقب بود شخصیتهای پیچیده و چندلایه را به یک ساختار ساده تعمیم ندهیم. ایدههای «ایلان ماسک» و آنچه تاکنون انجام داده است، نهتنها قابلتحسین که شاید در تاریخ معاصر ما کمنظیر باشد، اما آنهایی که با او از نزدیک کار کردهاند، در کنار شهادت به نبوغ و پشتکار و آیندهنگری او، از رفتارهایی سخن میگویند که شاید برای ما دوستداران فناوری که از دور شاهد دستاوردهای شرکتهای تحت مدیریت او هستیم، خوشایند نباشد. برخی از این رفتارها و الگوهای کاری او را میتوانید در کتاب «ایلان ماسک؛ تسلا، اسپیسایکس و جستوجوی آیندهای شگفتانگیز»1 نوشته «اشلی ونس» مطالعه کنید. این کتاب برمبنای گفتوگوهایی با خود او و همکارانش تدوین شده است. افراد در دنیای واقعی، معمولا نه قهرمان هستند و نه شیطان. آنها در فضایی خاکستری بین درست و غلط، گام برمیدارند. اگر ما از چهرههای برجسته، الگوهای مطلقا خیر یا شر بسازیم شاید در برآوردکردن رفتارهای آنها دچار خطا شویم و تأثیر آنها را اشتباه برآورد کنیم. میتوان همزمان از دستاوردهای فنی و چشمانداز آیندهنگرانه شخصی مانند «ماسک» هیجانزده شد و نسبت به برخی از رفتارهای او انتقاد داشت. ما در دنیای واقعی با انسانهای واقعی طرف هستیم. پينوشت: 1-Elon Musk: Tesla, SpaceX, and the Quest for a Fantastic Future
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.