۲ روی تراریخته
شتابزده تصمیم نگیریم
فاطمه کاظمی
مدتی است که بحث فواید و ضرر و زیانهای محصولات تراریخته در رسانهها بهشدت زیاد شده است. طرفداران تراریختهها مدعی هستند که این روش بر پایه دستاوردهای نوین علمی است که میتواند موجب افزایش محصول، بهبود کیفیت آن و در نتیجه کاهش قیمتها شود. به گفته آنها، بهکارگیری این روش موجب کاهش مصرف سموم شده و در نتیجه محیطزیست کمتر آسیب میبیند. نیاز کمتر به آب و مقاومت در برابر تنشهایی مانند خشکسالی و شوری هم از دیگر مزیتهای این روش نوین است. از طرف دیگر منتقدان این روش میگویند هنوز هم بیخطربودن این روش اثبات نشده و باید با انجام آزمایشهای بیشتر، از بیخطربودن آن مطمئن شد. البته طرفداران تراریختهها مدعی هستند که تاکنون آزمایشهای بسیاری درباره تأثیر این مواد بر سلامت مصرفکنندگان (انسان و حیوان) انجام شده که هیچکدام از آنها ثابت نکرده که این محصولات خطرناکند. یکی از مهمترین نکاتی که باید درباره دستاوردهای جدید علمی بهویژه در حوزه غذا و دارو بدانیم این است که با توجه به اهمیت و حساسیت موضوع، نهادهای بسیاری در زمینه تأیید قابل استفادهبودن یا بیخطربودن مواد غذایی و داروهای جدید فعالیت میکنند. این نهادها تا مطمئن نشوند که یک دارو یا ماده غذایی سالم و بیخطر است، مجوز تولید و فروش آن را صادر نمیکنند، اما متأسفانه تأیید بیخطربودن یک ماده غذایی یا دارو فرآیندی بسیار دشوار و درعینحال زمانبر است. به دلیل همین زمانبربودن دریافت تأییدیههاست که کار تولید و عرضه داروهای جدید اینقدر طول میکشد. (برخی از طرفداران تراریختهها نیز این بررسیهای دقیق و زمانبر را نشانه کارشکنی مخالفان میدانند). بههرروی باید درباره محصولات تراریخته به چند نکته اشاره کرد: برخی از طرفداران محصولات تراریخته مدعی هستند که سالها درباره تأثیر این مواد بر مصرفکنندگان تحقیق شده، اما تاکنون چیزی اثبات نشده است. در پاسخ به این مورد باید گفت اثر بسیاری از عوارض مواد زیانبار پس از سالها مصرف آشکار میشود و تحقیقهای کوتاهمدت یا مصرف به مقدار کم نمیتواند تأثیر این مواد را نشان دهد. بهترین مثال از این موارد، تأثیر مصرف دخانیات یا آلودگی هوا بر سلامت انسانهاست. هرچند امروزه همه پزشکان در زمینه تأثیر زیانبار دخانیات یا آلودگی هوا بر سلامت انسان متفقالقولند، اما میدانیم تأثیر مخرب سیگار پس از دورههای کوتاه یک سال و دو سال مشخص نمیشود و معمولا پس از چند دهه آثارش آشکار میشود. آشکارشدن تأثیر آلودگی هوا نیز بسیار زمانبر است و درنتیجه با ارزیابیهای کوتاهمدت نمیتوان درباره زیانبار بودن یا نبودن این مواد با قطعیت سخن گفت. حتی در بسیاری از کشورهایی که در آنها تولید و عرضه محصولات تراریخته آزاد است، تولیدکنندگان موظفند اطلاعات مربوط به این محصولات را در بستهبندی محصول درج کنند و تراریختهبودن محصول را به اطلاع مصرفکنندگان برسانند. برخی بر این باورند که در هر صورت مردم از این مواد مصرف میکنند و کاری هم به بحثهای دانشمندان ندارند، پس بهتر است ما هم موجب تشویش ذهن مردم نشویم و چنین بحثهایی را در رسانهها مطرح نکنیم. هرچند تشويش اذهان، پسندیده نیست، دلیلی ندارد که مردم را از خطرهای احتمالی فناوریهای جدید آگاه نكنيم. رسانهها همانگونه که موظفند درباره خطرهای سیل، زلزله، ریزگرد و آلودگی هوا اطلاعرسانی کنند، باید درباره خطرهای احتمالی این فناوریها نیز با مردم سخن بگویند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.