حسن نمکدوستتهرانی:
کسی پیگیر قانون دسترسی آزاد به اطلاعات نیست
«هیچکس پیگیر قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات نیست و آن را مطالعه نمیکند، اما اگر یک اندیشمندی درباره فضای عمومی چیزی بگوید، ساعتها بحث و صحبت میکنند. قانون دسترسی به اطلاعات، یک قانون پایه است و تمام سطوح جامعه را تحتتأثیر قرار میدهد، اما کسی درباره آن صحبت نمیکند». به گزارش شفقنا رسانه، نشست بررسی موانع و الزامات قانون «انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات» با حضور حسن نمکدوستتهرانی، مدیر مرکز آموزش و پژوهش همشهری؛ هادی خانیکی، رئیس انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات و محمدامین قانعیراد، عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور و جامعهشناس، در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد. نمکدوست در این نشست با توضیح درباره تصویب قانون دسترسی آزاد به اطلاعات گفت: «این قانون به دوران ریاستجمهوری خاتمی برمیگردد. در آن دوره ما دو مدافع اصلی دانشگاهی داشتیم که موضوع اصلی آن آزادی به اطلاعات و حق دسترسی به اطلاعات بود. یکی دکتر معتمدنژاد که با تمام وجود پیگیر این موضوع بودند و دیگر افراد، استادان دانشگاه حقوق شهیدبهشتی چون دکتر هاشمی، انصاری و امیر ارجمند بودند و مأموریت پیشنویس این قانون هم به همین گروه داده شد». این مدرس روزنامهنگاری در ادامه صحبتهای خود افزود: «این پیشنویس براساس استانداردهای متعارف دنیا نوشته شد و فرمول آن هم سخت نیست. با توجه به اینکه در سالهای گذشته موضوع حق دسترسی به اطلاعات وسعت گرفته، نهادهای مدنی در دنیا شکل گرفتند که موضوع فعالیت این نهادها پرداختن به آزادی اطلاعات است. یکی از معروفترین آنها، نهادی است به نام نهاد ماده ۱۹. اینها بهخاطر اینکه کار دیگران را ساده کنند، یک قانون کلی را نوشتند و در سایت خود قرار دادند تا هرکسی میخواهد این قانون را بنویسد، فقط جاهای خالی آن را پر کند. این کار با یکسری تغییراتی تحویل دولت داده شد، ولی در قالب یک قانون دستوپاشکسته و ضربهخورده به تصویب رسید». او ادامه داد: «این قانون فارغ از اینکه خوب یا بد است، بهعنوان قانون اول در کشور، قانون خوبی است هرچند این قانون باید داخل جامعه برود و پخته شود، اما نسخه اول آن نگرانکننده نیست». نمکدوست با گلایه از بیتوجهی جامعه دانشگاهی به این قانون توضیح داد: «دو سال گذشته که موضوع این قانون پیش آمده است، واقعا جامعه دانشگاهی و فرهیختگان ما نشان دادند چیزی از دموکراسی نمیدانند. اگر میدانستند به این قانون میپرداختند. ما فقط در عالم کتاب درباره دموکراسی صحبت میکنیم. بالاخره ما یک قانون ضعیف یا متوسط نوشته شده است که به شهروندان حق میدهد به نهادهای عمومی و خصوصی رجوع کنند و اطلاعات بگیرند، اما هیچکس پیگیر این قانون نیست و آن را مطالعه نمیکند، اما اگر یک اندیشمندی درباره فضای عمومی چیزی بگوید، ساعتها بحث و صحبت میکنند. قانون دسترسی به اطلاعات، یک قانون پایه است و تمام سطوح جامعه را تحتتأثیر قرار میدهد، اما کسی درباره آن صحبت نمیکند». او بیتوجهی مردم را بهعنوان یکی از مانعهای این قانون دانست و بیان کرد: «در یکی از مادههای این قانون به این پرداخته شده که اطلاعات مربوط به محیطزیست و سلامت عمومی تابع هیچ استثنايی نیست. فقط به همین ماده اگر توجه کنید، چقدر میتواند جالب و راهگشا باشد، اما کسی توجه نمیکند. بخش مهمی از تحقق این قانون از سوی شهروندان باید رخ دهد، اما متأسفانه از طرف روزنامهها و دانشگاهیان حرکت جدیای صورت نمیگیرد. حال اگر مهمترین مانع قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات را بخواهیم نام ببریم از نظر من، بیتوجهی مطلق به این قانون در جامعه است که مسئول آن دولت نیست. البته اگر از نگاه کلاسیک هم بنگریم، این قانون چالشهای مهمی دارد». نمکدوست به مشارکت همه شهروندان اشاره کرد و گفت: «یکی از این چالشها، فرهنگ حاکم بر دستگاههای حاکمیتی است. اینها دوست ندارند اطلاعات را در اختیار مردم قرار دهند. وقتی سراغ مسئولی میرویم، او با دراختیارداشتن اطلاعات و محرومماندن شما، احساس قدرت میکند. ما در زندگی معمول خود با این موضوع مواجه شدهایم، فرهنگ گشودگی و ترویج آن یکی از چالشهای مهم آزادی اطلاعات است، اما چرا ما بهعنوان آدمهایی که درگیر مسائل جدی هستیم، به این قانون توجه نمیکنیم؟ پیشنهاد من این است که همگی کمک کنید تا این قانون تحقق پیدا کند و نهتنها به ضعف و قوتهای آن اشاره کنیم، بلکه به سازمانها و وزارتخانهها مراجعه و درخواست اطلاعات کنیم». این مدرس روزنامهنگاری افزود: «یکی از نصیحتهای من همیشه این است که هرگاه برای کار خبری نزد یک مسئول رفتید، حتما به دفتر مدیر هم سری بزنید و درخواست اطلاعات کنید. باید تلاش کنیم تا این قانون اجرائی شود نه اینکه در وسط جلسهای از مدیر یا فلان وزیر، اطلاعاتی را بخواهیم و حرف از قانون انتشار و دسترسی به اطلاعات بزنیم، بلکه باید از طریق روال اداری آن وارد شویم و درخواست اطلاعات بدهیم. اگر جواب ندادند، شکایت و اعتراض کنیم. بگذارید مدیران و کارکنان بدانند شهروندان هم اطلاعات میخواهند. آنها ملزم هستند اطلاعات بدهند. تنها تأکید من این است که شما خبرنگاران سوای کار خبری اطلاعات بگیرید، اگر اطلاعات را نگیریم این قانون بیسرانجام خواهد ماند». حسن نمکدوست گفت: «وقتی حرف از دسترسی آزاد به اطلاعات میشود، یک موضوع مشخصی را توضیح میدهیم که با آزادی مطبوعات و اجتماعات متفاوت است. درواقع آزادی اطلاعات یعنی شهروندان به اطلاعات داخل حکومتها و کنشهای دولتی دسترسی داشته باشند، ولی آزادی بیان و آزادی مطبوعات مربوط به چیزهای دیگر است. با توجه به تعریف اطلاعات و مؤسسات از منظر این قانون، هر شهروند ایرانی حق دسترسی به اسناد در مؤسسات خصوصی و عمومی و مؤسسات خصوصی ارائهدهنده خدمات عمومی را دارد». او افزود: «نباید انتظار داشته باشیم همه کارهای دموکراسیشدن را دولت انجام دهد. ما هم بهعنوان شهروند باید تکاپو کنیم. هرچند مطمئنم اگر به مؤسسات برای درخواست اطلاعات مراجعه کنیم، فکر میکنند از مریخ آمدهاید، ولی باید دستبهکار شویم».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.