مصاحبه با سردبير «واشنگتنپست» و سردبير سابق «بوستونگلوب» درباره روزنامهنگاري تحقيقي
شامهاي قوي براي داستاني عميقتر
مارتين بارون پيش از زماني كه اينترنت به طور چشمگير كسبوكار و انتشار روزنامهنگاري را تغيير دهد، مسئوليت سردبيري «بوستونگلوب» را برعهده گرفت. سماجت او در تيم اكنون مشهور «اسپات لايت» براي تعقيب عميق فساد نهادي در كليساي كاتوليك و سوءاستفادههاي جنسي اين كليسا كه از سوی سراسقفنشين بوستون لاپوشاني شده بود، در فيلم برنده اسكار «اسپات لايت» به كارگرداني ليو شريبر به تصوير كشيده شده است. از آنموقع، بارون راه خود را تا هدايت «واشنگتنپست» ادامه داد. اما با فيلمي كه دوباره علاقه به كار برنده پوليتزر «بوستونگلوب» بين سالهاي 2001 تا 2002 را داغ كرد، احتمالا بارون اكنون بيشتر براي رهبرياش در «بوستونگلوب» در آن دوران معروف است. بارون از سال 2001 تا 2012 سردبير «بوستونگلوب» بود و از ابتداي سال 2013 تاكنون سردبير «واشنگتنپست» است؛ واشنگتنپستي كه خود از دهه 1970 به اهميتدادن به روزنامهنگاري تحقيقي شهره است. بارون سخنران اصلي يك جلسه پرسشوپاسخ در كنفرانس «مزيت روزنامهنگاري 2016» در نيواورلئان بود كه در 18 سپتامبر گذشته برگزار شد. كرستن لاندبرگ، روزنامهنگار، استاد دانشگاه و نويسنده مطالعات موردي بسيار (شامل يك مورد مطالعه روي «بوستونگلوب» كه كمك كرد فيلم سروصداي زيادي بهپا كند) روي صحنه با بارون مصاحبه كرد. در ادامه، نسخه خلاصهشده آن جلسه پرسشوپاسخ ميآيد. سؤالات و جوابها از نظر اندازه و وضوح ويرايش شده است.
كرستن لاندبرگ: از خودم ميپرسيدم كه آيا ميتوانيم كمي درباره تجربه شما از آن مطلب روزنامه «گلوب» (ماجراي فساد اخلاقي در كليساهاي بوستون) از درون تحريريه شروع كنيم؛ به ما از زماني كه وارد روزنامه شديد بگوييد و اينكه داستان چطور پيش رفت؟ من قبل از اينكه كارم را آنجا شروع كنم، روزنامه را ميخواندم و سعي ميكردم بفهمم چه مطالبي خوب است. اولين روز وارد جلسه شوراي سردبيري صبح شدم و دور اتاق ميگشتم، همانطور كه توي فيلم سينمايي به تصوير كشيده شده است و هيچكس به مطلب اشارهاي نكرد (مطلبي كه به وسيله ستوننويس روزنامه «بوستونگلوب» درباره يك مورد قضائي مربوط به سراُسقفنشين منطقه نوشته شده بود) و بنابراين من درباره آن سؤال كردم و پرسيدم كه آيا در گذشته ما چيزي گير نياورده بوديم از يك طرف اين قضيه كه چيزي گفته باشد و از طرف ديگر قضيه كه چيز متفاوتي گفته باشد. ما نتوانسته بوديم به حقيقت اين امر دست پيدا كنيم؟ از همان اول كار قصد داشتيد اين كار تبديل به يك پروژه «اسپاتلايت» شود؟ قبل از اينكه من وارد «بوستونگلوب» شوم نميدانستم كه آنجا يك تيم «اسپاتلايت» هست. وقتي كه وارد روزنامه شدم از آن اطلاع پيدا كردم. من فكر نميكردم اين تيم يك تيم روزنامهنگاري تحقيقي در قالب «اسپاتلايت» باشد. من فقط فكر ميكردم ما بايد اين داستان را دنبال كنيم. من وقتي اين سوژه را مطرح كردم، دبيران آنجا گفتند كه ما بايد تيم «اسپاتلايت» را درگير اين موضوع كنيم. شما ميتوانيد درباره معدود انواع مهارتهايي براي روزنامهنگاري تحقيقي صحبت كنيد كه هميشگي و هميشهلازم هستند؛ ولي برخي از اين مهارتها كه شما براي اين نوع روزنامهنگاري به آن فكر ميكنيد، موقتيتر هستند و اين روزها با اينترنت انجام ميشوند. فكر ميكنم خيلي از اين كارها از جمله كارهايي هستند که امروزه به كار برده ميشوند. يكي از اين كارها گزارشگري با استفاده از رايانه است، با وجود اينكه امروزه خيلي چشمگيرتر و بااهميتتر شده است. فكر ميكنم گزارشدادن از خيابان، همين كه بيرون بروي و در خانه مردم را بزني، واقعا مهم است. به نظر ميآيد اين كار، اين روزها يك مهارتِ ازبينرفته است. فكر ميكنم كه يافتن و توسعهدادن منابع خبري هم چيزي است كه بدونشك مهم است. اين چيزي است كه فكر ميكنم گزارشگران نياز دارند بيشتر از آنچه كه روزها جريان دارد انجامش بدهند. وقتي كه شما در حال استخدام كسي براي واحدي مثل تيم «اسپاتلايت» هستيد، در يك روزنامهنگار تحقيقي دنبال چهچيزي ميگرديد و در رابطه با اين شغل خاص، شما به كسي فكر ميكنيد كه بتواند روزنامهنگاري تحقيقي انجام بدهد يا اينكه يك نوع خصيصه شخصيتي ويژه را ميطلبد؟ فكر ميكنم اين كار يك نوع خاصي را ميطلبد. نوع خاصي از فرد را ميطلبد كه به توضيحات رسمي راضي نشود؛ كسي كه شامهاي قوي براي داستاني عميقتر داشته باشد، كسي كه بخواهد نخها را دنبال كند و ببيند كه چطور از قرقره باز شدهاند؛ مسلما كسي كه يك روش يا دانشي را درباره اسناد و اينكه دادهها كجا هستند آموخته باشد. بهشدت فكر ميكنم كه بايد اين ويژگيها را داشته باشد و هر كسي اينها را ندارد ... فكر ميكنم هر كسي بايد يك روزنامهنگار تحقيقي باشد، بدون توجه به اينكه حوزه خبريتان چيست. ما نبايد روزنامهنگاري تحقيقي را خيلي محدود و فقط به واحدهاي روزنامهنگاري تحقيقي مرتبط بدانيم. وقتي كه تيم «اسپاتلايت» روي يك مطلب كار ميكرد، آيا يك پروژه محرمانه بود؟ آيا آنها در عمل نميتوانستند به خانواده يا به همين ترتيب به كس ديگري بگويند كه روي چهچيزي كار ميكنند؟ بله، آنها كار خود را به محرمانهترين وجه ممكن حفظ ميكنند. آنها در يك طبقه متفاوت كار ميكردند. شما از ميان راهروهاي پارتيشنها ميرفتيد تا به دفتر كار آنها برسيد و درِ دفتر هم اغلب قفل بود و بنابراين آنها زياد با كسي صحبت نميكردند. چطور بهعنوان سردبير تشخيص ميداديد كه كاركردن روي يك موضوع ديگر بس است؟ چقدر به اندازه كافي زمان براي ادامهدادن كار روي يك سوژه داشتيد؟ اين سؤال خيلي سختي براي جوابدادن در وضعيتي انتزاعي است. در مورد خاص گزارش كليساهاي بوستون، يك صحنه كليدي در فيلم هست، كه واقعي هم هست صحنهاي كه من نگران اين هستم كه ما مطلبي داشته باشيم كه فقط ميگويد تعداد زيادي از كشيشها هستند كه از تعداد زيادي از كودكان سوءاستفاده كردهاند، اما من اين مطلب را به اين شكل نميخواستم. چيزي بهتر از آن ميخواستم، زيادتر از آن، چون من نگران بودم كه اين مطلب خيلي احساساتي باشد. ما همه ميدانيم كه مدل تجاري روزنامهها با ابداع اينترنت بهشدت تغيير كرده است. روزنامهنگاري تحقيقي كاري بسيار گران و پرهزينه است. در محيط خبري امروز، چطور تأمين مالي روزنامهنگاري تحقيقي را انجام ميدهيد؟ فكر ميكنم كه هر مؤسسه رسانهاي بايد اين تصميم را بهتنهايي بگيرد. معتقدم كه شما تأمين مالي آن را انجام ميدهيد چون بايد انجام شود. اين كار مطلقا هسته مركزي مأموريت ماست و بدون توجه به اينكه منابع مالي شما چيست، بايد منابعي براي انجام اين كار پيدا كنيد. فكر نميكنم اگر اين مأموريت را كنار بگذاريم مخاطبان ما را ببخشند و فكر هم نميكنم كه بايد ما را ببخشند. فكر ميكنم كه گزارشگري تحقيقي حقيقتا باعث تقويت وفاداري ما به خوانندگان ميشود. وقتي كه من در «بوستونگلوب» بودم و هروقت كه ما يك مطلب تحقيقي داشتيم، ايميلهاي زيادي از كساني دريافت ميكردم كه بابت نوشتن و انتشار آن مطلب تشكر كرده بودند. (درباره اينكه فيلم، آنها را تبديل به سلبريتي كرده است) چطورياست وقتي حالا براي پيادهروي به خيابان ميرويد، به يك رستوران ميرويد ... ميخواهم بدانم آيا الان هم شانس همنشيني با همكاران سابقتان در تيم «اسپاتلايت» را داريد و آيا درباره اين حرف ميزنيد كه آنموقع چه خوب بود كه گوشه يك كافه استارباكس مينشستيد و برعكس واقعيت امروز (كه مردم شما را ميشناسند)، آرامش خوردن يك فنجان قهوه را داشتيد؟ من وقت زيادي را با همكاران سابقم ميگذرانم و حتي يكبار هم از آنها نشنيدهام كه بگويند «پسر، وحشتناك است». اين خيلي عجيب است. من به اين فيلم اينطور نگاه ميكنم كه فرد را به يك سلبريتي سطح پايين تبديل ميكند. من گاهبهگاه شناخته ميشوم، ولي بااينحال، آدمها تمايل دارند كه يكجور ارتباط روزنامهنگارانه را داشته باشند. خيلي عجيبوغريب است كه بخواهند با تو سلفي بگيرند. بهترين چيز درباره فيلم اين بوده كه چطور تعداد زيادي از افراد را ترغيب كرده است. من بهشدت اميدوارم اين فيلم باعث شود مردم درباره روزنامهنگاري و ضرورت كاري كه ما ميكنيم فكر كنند. سؤال حضار: ممكن است درباره صحت فيلم صحبت كنيد؟ بارون: فكر ميكنم كه فيلم به خطوط كلي روزنامهنگاري تحقيقي كاملا وفادار است. بااينحال، فكر ميكنم مهم است كه به ياد داشته باشيم اين يك فيلم داستاني است، يك مستند نيست و چيزهاي زيادي بايد در دو ساعت فشرده شوند. جزئيات بخصوصي براي تأثير دراماتيك در فيلم هست و همچنين طراحي شدهاند تا مضاميني كه در دوره تهيه يك گزارش تحقيقي انجام ميشود به تصوير كشيده شود. سؤال حضار: من يك دانشجو و يك گزارشگر تحقيقي آينده هستم. يكي از چيزهايي كه مدام به من گفته ميشود اين است كه نبايد وارد روزنامهنگاري تحقيقي شوم چون يك مهارت در حال انقراض است و فرصت شغلي براي آن نيست. جواب شما به اين گفتهها چيست؟ بارون: وقتي شما وارد اين كار ميشويد، فقط وارد گزارشگري تحقيقي نميشويد. شما وارد گزارشگري ميشويد و بعد، وقتي كه يك گزارشگر هستيد، هنگامي كه فرصتي دست بدهد و لازم باشد، روزنامهنگاري تحقيقي هم ميكنيد. شايد آرزوي شما اين باشد كه يك زماني يك گزارشگر تحقيقي تماموقت باشيد. فكر ميكنم تقاضايي براي گزارشگري وجود دارد و فرصتهايي در حوزههايي بسيار متفاوت هم براي گزارشگري تحقيقي وجود دارد. منبع: كوييل (دوماهنامه انجمن روزنامهنگاران حرفهاي آمريكا)
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.