گزارش «شرق» از بازار شب عید در افغانستان
نامزدها «نوروزی» میخرند
بازارهای افغانستان این روزها شوروحال دیگری دارند؛ وضعیتی که نوید رسیدن سال نو را میدهد. ویترینها با وسایل جدید خودنمایی میکنند و هرکس در حال انجامدادن کار خود است و از بازار استفاده میکند تا در این آخر سال فایده بیشتری گیرش آید. در بازار جایی برای سوزنانداختن نیست و برای عبور از مسیری حدود ۵۰۰متری باید بیشتر از نیمساعت و بهسختی از بین جمعیت رد شوید؛ این بزرگترین بازار شهر هرات است و نامش «جاده لیلامی»؛ جادهای که نه از پیادهرو آن میتوان بهآسانی عبور کرد و نه از جاده اصلی. یک طرف طلافروشیها موقعیت دارند و طرف دیگر مغازههایی که کیف، مانتو، چادر و وسایلی از این قبیل میفروشند. بیشتر خریداران هم زن هستند؛ تا چشم کار میکند فقط چادرنمازهای گلگلی و چادرهای آبی معروف را میتوان دید که صاحبانشان برای خرید آمدهاند. از فروشنده یک فروشگاه لوازم آرایشی میپرسم که با نزدیکشدن به سال نو اوضاع کار چطور است، میگوید بهخوبی سالهای قبل نیست، ولی خوب است: «مشتری ما خیلی زیاد است، چون وسایلی که ما داریم بیشتر برای نوروزی (مراسمی که در آن پسر باید به خانه نامزد خود وسایلی را ببرد) استفاده میشود، بههمینخاطر افرادی که نامزد دارند با نامزد خود یا هم تنهایی میآیند تا چیزی بخرند. وضع کار ما خوب است». خیلی وقت صحبت ندارد، چون چهار، پنج دختر جوان وارد مغازه میشوند و باید به آنها پاسخ دهد. از یکی از مشتریانش میپرسم که قیمتها چطور است: «همهچیز خیلی قیمت (گران) است». پس از آن مشتریها میروند. فروشنده میافزاید: «تا دو، سه سال پیش که مؤسسات خارجی بود و عده زیادی در آن کار میکردند مردم، زیاد خرید میکردند و وضعشان خوب بود، ولی حالا نسبت به آن روزها وضعیت مردم خراب است، ولی باز هم مردم میآیند و خرید میکنند». در پیادهرو فروشندههای زیادی هستند که وسایل خود را زمین پهن کردهاند و اغلب هم با اقبال بیشتری نسبت به مغازهداران روبهرو هستند. دستفروشها هم هستند. مقابل بیشتر مغازهها یا بلندگویی برای جذب مشتری جملهای را مدام تکرار میکنند یا فردی ایستاده است و با صدای بلند فریاد میزند تا مشتریان را به دیدن از مغازه تشویق کند: «بیا داخل، پارچههای ترکی، ایرانی و همه رقم هست. بیا داخل. چی مایی (میخواهی)». وارد مغازهای میشوم که مانتو، شلوار و کیف زنانه میفروشد. چنددقیقهای صبر میکنم تا مشتریانش بروند، دو نفر هستند با چادرنمازهای سیاه با گلهای سفید که روی قیمت کیفی که خریدهاند با مشتری چانه میزنند. پس از آنکه کیف را میخرند قیمت چند مانتو را هم میپرسند و خارج میشوند. فروشنده خندهکنان میگوید دیوانهام کردند. درباره وضعیت کارش هم میگوید: «وقتی سال نو میشود، مشتریان زیادی میآیند، حتی شده است که ما در چند ماه به اندازه چند روز مانده به سال نو کار نکردهایم. چون سال نو میشود و دانشگاهها هم باز میشود همه میآیند و لباس و کیف میخرند». درباره رسم «نوروزی» هم میگوید که برخی مشتریانش میگویند که برای انجام این رسم برای خرید آمدهاند و او هم در قیمت هوایشان را دارد. بازار آجیلفروشها اما از همه سکهتر است و آنهایی که نوروز را جشن میگیرند برای خرید حتما سری به مغازهشان خواهند زد و برای سفره «هفتمیوه» خرید خواهند کرد؛ مخلوطی از پسته و مغز بادام و... این هفت میوه به میهمانانی داده میشود که در روزهای ابتدایی سال نو به خانه افراد میآیند. یکی از همین مغازهداران میگوید که سالهای گذشته قیمتها پایین بود و مردم زیاد خرید میکردند، اما امسال چون قیمتها بالا رفته کمتر خرید میکنند. او میگوید: «دوسالی میشود که قیمتها بالا رفته و ما مجبوریم بالا بفروشیم؛ مثلا همین چلغوز (نوعی آجیل) یکی، دو سال پیش کیلویی ۷۰۰ افغانی بود و مردم خیلی میخریدند، اما تا دوهزارو 500 افغانی بالا رفته. در چند روز شاید بتوانیم یک کیلویی بفروشیم، اما چیزهایی مثل پسته، کشمش و نخود را خیلی میبرند». میگوید برای عید فطر و عید قربان اما مشتری «خیلی بیشتری» نسبت به سال نو دارد: «قبلا افراد زیادی نوروز را تجلیل میکردند و فروش ما هم زیاد میشد، اما حالا فروش ما در روزهای پایانی سال زیاد میشود، ولی نه مثل گذشته، اما در چند روز مانده به عید قربان و فطر فروش خیلیخیلی زیاد میشود». مشتری میآید و سراغش میرود. بازار طلافروشان شلوغتر از جاهای دیگر است و بیشتر مشتریان هم زن هستند؛ با عبور از کنار مغازههایشان میتوان اسکناسهای قرمز هزار افغانی و آبی ۵۰۰ افغانی را دید که میشمارند و جنس را تحویل مشتری میدهند. وارد یکی از همین طلافروشیها میشوم؛ چهار مشتری دارد، شاید هم هر چهار نفر برای خرید یک جنس آمده باشند، اما از این مغازه خلوتتر پیدا نکردم. دو نفر با مشتریها صحبت میکنند، فردی هم کمی دورتر از آنها نشسته و به بیرون نگاه میکند. او هم میگوید این روزها بیشتر کسانی برای خرید میآیند که نامزد باشند تا برای همدیگر «نوروزی» بخرند. آن چهار نفر با هم بودند، یک گردنبند برای تازهعروس میخرند و بیرون میروند. طلافروش میگوید: «روزهای آخر سال بیشتر مشتریان ما یا نامزد هستند یا هم افرادی که تصمیم میگیرند در روزهای ابتدایی سال عروسی کنند. البته افرادی هم هستند که به دلیل سال نو میآیند تا برای همسرشان یا عزیزانشان انگشتر یا چیز دیگری بگیرند». دسته دیگری از دختران جوان وارد مغازه میشوند و دیگر نمیشود صحبت کرد. در شهرهایی مثل کابل و مزارشریف که سال نو به شکل ویژهای جشن گرفته میشود، بازارها شلوغتر است و جمعیت زیادی برای خرید سال نو به بازارها میآیند؛ جمعیتی که شبیه این روزهای بازارهای ایران است. چهره این شهرها در حال عوضشدن است و مسئولان آنها در پی آن هستند تا بهار را با شهری پاک آغاز کنند؛ اما در شهری مثل هرات که به داشتن «علمای دینی» سختگیر مشهور است، چنین کاری کمتر اتفاق میافتد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.