در میان شعلهها
محمدحسن خدایی
ساتیا جیت رای در یادداشت کوتاه خود با عنوان «مشکل فیلمهای هندی چیست؟» در رابطه با سینمای هند و نسبت آن با نمونههای موفق جهانی، از سبک فیلمسازی، رویکردهای بوطیقایی و امکانات مادی سینمای هند میگوید و به این نکته مهم در باب فیلمسازان هندی اشاره دارد که «اغلب و با استدلالی عجیبوغریب، حرکت را مترادف کنش و کنش را مترادف ملودرام میشمردند. در اینجا قیاس با موسیقی نیز به کار نمیآمد زیرا بیشتر موسیقی هندی بالبداهه است»؛ نکاتی که میتوان در فیلم شعله پی گرفت و آن را در اقبال مخاطبان هندی، افغان و ایرانی تأثیرگذار دانست. شعله، فیلمی است که توان ساختن خاطره جمعی را برای ایرانیان داشته و یادآور یکی از آن ملودرامهاست که قهرمان دوستداشتنی را در قامت آمیتا باچان عینیت بخشیده و یادآور دوران خوش قهرمانگرایی است؛ همان نقطه اتصالی که خوانش ایمان افشاریان در مقام نویسنده و کارگردان را با فیلم شعله برقرار میکند؛ خوانشی که بههرحال حاوی نکات بدیع، پارهای از موفقیتها و البته ناکامیهاست. در مواجهه دو فرهنگ ایرانی و هندی است که لاجرم بحث زبان، موقعیت تاریخی و انتقالپذیری به میان میآید. ایمان افشاریان با عنایت به همین دشواربودن امر انتقالپذیر و ترجمهشدن، به ذهنیت غیرقابلاعتنای یک بیمار اُتیسمی اعتماد میکند؛ ذهنیتی که همچون میانجی عمل میکند.
تئاتر شعله ۲ در دو سطح روایت میشود؛ سطح رئالیستی، عینیتگرایانه و سطح ذهنی یک بیمار اُتیسمی. در این رفتوآمد مداوم سطوح روایی است که امکان روایت مهیا شده و اکنونیت نمایشی با گذشته تاریخی گره میخورد. ذهنیت اُتیسمی، انتخاب هوشمندانهای است، اما همیشه موفق عمل نمیکند. گاهی گرفتار لکنت و گاهی دچار سکته میشود؛ همان نکتهای که میتوان در مقاومت زبان فارسی و فرهنگ ایرانی در رابطه با انتقالپذیری به زبان و فرهنگ هندی مشاهده کرد. اما از یک منظر دیگر، ذهنیت اتیسمی امکان تبدیلشدن سالن انتظار فرودگاه است به مکانهای مختلف فیلم شعله. امکان گردهمایی شخصیتها، بازسازی صحنهها و مرور خاطرات مشترک به میانجی نقاط بحرانی و خاطرهانگیز فیلم شعله. خوانش ایمان افشاریان، در یک نکته جامعهشناختی، آسیبپذیر است، اینکه نسل جدید، در انبوه محصولات فرهنگی و دنیای به شدت مجازیشده، اغلب خاطرهای از فیلم شعله ندارد. آن نسلی از مخاطبان که اساسا فیلم شعله را ندیدهاند، ارتباط لازم را با روایت نمایش برقرار نمیکنند. شعله ۲، گذشته را خطاب میکند تا نقبی به وضعیت اینجا و اکنون بزند، اما مشکل آنجاست که نسل جدید، خاطرهای از دوران رونق شعله ندارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.