پایانی در نیمه راه
وحید معتمدنژاد-فعال فرهنگی
اگر دوران ریاستجمهوری در ایران طبق عادت سیاسی همان هشت سال باشد دولت یازدهم هنوز نیمه راه است؛ نیمه راه از دو جهت عمر قانونی و عمر سیاسی که معمولا در اکثر کشورهای جهان به همین منوال سپری میشود.
عمر قانونی را قانون تعریف میکند و عمر سیاسی را توده مردم، حال اینکه دولت یازدهم بنا بر تعریف عمر سیاسی، تا کجا میتواند از همیاری و همراهی مردمی برخوردار باشد بسته به عملکرد او در راستای مطالبات آنهاست. در این یادداشت بیشتر تمرکز بر حوزه فرهنگ است که دامنه نفوذ و اثرگذاری عناصر غنی فرهنگ ایرانی در این حوزه در چهار سال عمر دولت یازدهم تا چه میزان بسط و گسترش یافته است. با توجه به سرفصلهای موجود فرهنگی در زمینههای میراث فرهنگی، نشر، سینما و سایر اجزای فرهنگی گرچه آمار موجود دراینخصوص متفاوت است اما در نگاه کلی و میدانی از رشد نسبی حکایت دارد. منحنی رشد در فرهنگ مطابق با ساختار خطی نیست و معمولا تابع تأثیری است که از فضای اندیشه و فکر نشئت گرفته و در صورت اقبال عمومی بهعنوان سرفصل و سرآمد در جامعه مورد پذیرش قرار میگیرد. این مهم در چهار سال زمامداری دولت یازدهم بیشتر بر مدار نسبی توسعه سیر کرده هرچند به پایداری عناصر فرهنگی نینجامیده اما مسیری را در افق دیدگان گشوده که چنانچه از توفان حوادث سیاسی مصون بماند فرهنگ ایرانی را در تمام ارکان آن به شکوفایی خواهد رساند. از جمله عواملی که به فضای فرهنگی در این چند سال کمک کرده فضای سیاسی، آزاداندیشی و آزادگفتاری است که بیشتر در بستر شبکههای اجتماعی و انعکاس آن در جامعه به وقوع پیوسته و این خود به شفافیت گفتار و کردار در سطح مدیران دولتی انجامیده است. سخنان اخیر وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با مضمون «فضاهای مجازی حوزه باورهاست نه بایدها» دقیقا از همین نظریه پیروی میکند. از دیگر عواملی که کمک به آشنایی و درخواست دیداری با محیط فرهنگی کشور شده حاصل نتایج مذاکرات هستهای و درنتیجه توافق هستهای است که تقاضا برای مسافرت به ایران رو به فزونی نهاده و کشور را بهعنوان مقصد گردشگری تبدیل کرده است. نشر کتاب و تسهیل در امور نظارت در این حوزه گرچه هنوز با آرمانخواهی فاصله دارد، اما در بستر مناسبی رو به تزاید و رشد است. سینما نیز بنا بر شواهد در سطح ملی و بهویژه بینالمللی از جایگاه خاصی برخوردار است که جایزه اسکار به هنرمند ایرانی - البته خارج از مرزبندیهای سیاسی- میرود تا سینمای ایران را در الگویی فرامنطقهای به جهانیان معرفی کند. سایر حوزههای فرهنگی هم کموبیش وضعیت و شرایط مشابهی دارند که بیتأثیر از روند توسعه نیستند. اما آنچه دراینبین حائز اهمیت است، «تفکیک ساختاری» در مقوله فرهنگ است که سیاست نقشی کاملا انتزاعی در آن داشته و نهتنها در اعتلای فرهنگ بیتأثیر است که بر عکس از خود، آفتزدگی در ساحت فرهنگ را بروز میدهد. دراینباره عملکرد دولتها بهویژه دولت یازدهم گرچه در خطمشی آنها تعریفی از منحنی رشد و توسعه در تمامی جوانب در دادههای آماری بهوفور یاد شده، ولی به پایداری و استحکام فرهنگ جامعه که از آن «خودباوری فرهنگی» نصیب جامعه شود، کمتر راهی ترسیم شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.