|

روان‌کاوی آتش

بابک زمانی- متخصص مغز و اعصاب

چشم راست یک کاسه خون است، از چشم‌خانه بیرون و گویی همین الان بر زمین می‌افتد. افسوس می‌خوری چشمی که زیبایی آن را از سمت چپ درمی‌یابی به چه حالی افتاده است؟ دختر زیبا از در خانه بیرون نیامده بود. صدای جنگ و انفجار او را از درس و مشق پیش‌دانشگاهی بلند می‌کند تا از علت آن سر دربیاورد که چشم راستش آماج ترکش ترقه چهارشنبه‌سوزی می‌شود. راستی چگونه آتش در برابر ترقه و گرما در برابر صدا رنگ باخت؟ این تبدیل چگونه، در چه زمان، از چه طریق و راستی چرا رخ داد؟ جشنواره شادی و آتش چگونه تبدیل به بازی هراسناک بمب‌ها و نارنجک‌ها، آن‌هم ناغافل زیر پای لرزان کودکان و سالمندان شد؟ از کی جوانی و نشاط و سرمستی پسرانه، خنده و شادی‌اش را با چنین بهای سنگینی طالب شد؟ آتش، این عنصر زیبا و پیچیده و رازناکی که حکیم «گاستون باشلار»1 روان‌کاوی‌اش کرد! این تلألؤ زیبا در ملتقای هستی و نیستی، آنکه هیچ نیست، اما تمام رنگ‌هاست، می‌سوزاند، اما خود هم می‌سوزد، می‌فریبد و قرن‌ها چون اکسیر حیات ترس‌ها و بیم‌های تمدن باستانی ما را به خود گرفته، آرامش و نشاط تحویل می‌دهد؛ همان آتشی که در آتشگاه دل ما هیچ‌گاه نمرده! آتش آتش کجا رفت؟ فشفشه‌های همان نشاط آتش‌پران و مواج که خطی از نور در آسمان ترسیم می‌کرد چگونه و چرا جای خود را به صداهای ترسناک ترکش‌های مرگبار داد؟ کدام اضطراب کهنه اجتماعی، کدام ترس و ناایمنی توانسته با کارناوال مرگ با جشن خون و ضجه با تولید رعب و هراس به آرامش مقصود دست یابد که روح جامعه ما این جشن سهمناک را به پاس آن ترس و اضطراب هنوز تحمل می‌کند و گویی روا می‌دارد؟ آیا درنمی‌یابیم که جریان‌یافتن چنین خشونتی رگه‌هایی از همان خشونت عریان همسایه، همان خشونت بین‌النهرینی را در خود دارد و آن را می‌پروراند؟ همان خشونتی که اگرچه هرچند 10 سال در میان ما خودی نشان داده، اما هیچ‌گاه تا آن اوج داعشی‌اش پیش نرفته؟! راستی چرا روح جامعه ما شامل هنرمندان و فرزانگان و رسانه‌ها و تمامی اندیشگران و کنشگران اجتماعی کارهای عالی خود را برای چند روز فرونمی‌گذارند تا به درمان این بلای خانمان‌سوز، فرهنگ‌سوز و تمدن‌سوز بپردازند؟ آیا تمام آن آرمان‌های عالی و ارزنده در چنین وظیفه پیش‌رویی تبلور پیدا نمی‌کنند؟ «ابوسعید ناصح»، بزرگ ملت ما، در پاسخ آنکه از کراماتش پرسید کرامت را در چالش روز و آن وظیفه‌ای که پیکار سهمگین سر بازار پیش‌پایت قرار می‌دهد، دانست! آیا زمان آن فرانرسیده است که همه در بازگشت به بوته‌ها و سفینه‌های زیبای آتش؛ همان‌ها که خود شهرداران سر هر کوی برپا خواهند کرد، هرچه می‌توانیم به عمل آوریم تا یک‌بار دیگر آتش را بر نطفه‌های ترس، بر دانه‌های خشونت و بر ستاره‌های شیطانی آنها که می‌روند تا بر دستان پسرانمان رشد کنند، پیروز کنیم؟

پی‌نوشت: 1- اشاره است به کتاب «روان‌کاوی آتش» اثر گاستون باشلار با ترجمه فرزانه دوران- جلال ستاری

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.