|

بازخرید دیاران گمشده

ماني سپهري : اگر در مرور کتاب‌های شعر منتشرشده در سال 95، نخست نام «گزارش نهیب جنبش ادبی شاهین» برده می‌شود، دلیلش جدا از فضل تقدم تندر کیا، این نیز هست که فرشاد سنبل‌دل در این کتاب بعد از سال‌ها در دسترس‌نبودن «شاهین»های تندر کیا، گزیده‌ای از آن‌ها را گردآورده و با این کار نیمه‌ای تاریک و مغفول‌مانده از تاریخ شعر نو را پیش کشیده و مرئی کرده است. «شاهین» نامی بود که تندر کیا روی شعرهایی گذاشت که اولین‌شان را در سال 1318 چاپ کرد و با چاپ آن، همزمان با نیما، داعیه نوآوری در شعر فارسی را داشت. اما برخلاف نیما که نامش به‌عنوان پدر شعر نو تثبیت شد، نوآوری‌های تندر کیا در شعر را کسی به جد نگرفت و او در تاریکی تاریخ شعر نوی فارسی ماند، گرچه اکنون که به پشت سر نگاه می‌کنیم و همین کتاب «گزارش نهیب جنبش ادبی شاهین» فرصت این نگاه‌کردن را فراهم کرده است، می‌بینیم که در شعر تندر کیا ایده‌ها و پیشنهادهایی هست که تداوم‌شان را در شعرهای برخی شاعران آوانگارد نسل‌های بعد می‌بینیم و فرشاد سنبل‌دل در بخش اول کتاب که نقد و پژوهش خود او درباب تندر کیا و شعر اوست، به این موضوع نیز پرداخته است. در بخش بعدی کتاب «گزارش نهیب جنبش ادبی شاهین» نمونه‌هایی از «شاهین‌»ها و دیگر نوشته‌های تندر کیا را می‌خوانیم. «گزارش نهیب جنبش ادبی شاهین» را نشر گوشه منتشر کرده است. اما جدا از تندر کیا امسال از شاعران دیگری هم که در این سال‌ها کمتر در متن شعر ایران حضور داشتند دفترهای شعری به چاپ رسید؛ شاعرانی که کمتر نامی از آن‌ها به زبان می‌آید و جزو شاعران جریان اصلی شعر ایران نیستند، اما در شعرهایشان دستاوردهایی داشته‌اند که غافل‌ماندن از آن‌ها به معنای غافل‌ماندن از گوشه‌هایی از شعر معاصر است که هم می‌تواند پیشنهادهایی بدهد به شعر امروز و هم سلیقه‌ها و رویکردهای زیبایی‌شناختی متفاوت‌تری از سلیقه‌ها و رویکردهای جاافتاده و متعارف را به نمایش بگذارد. از جمله این دفترهای شعر، می‌توان به «سرخوش از غمی که هرکجا پنهان» از فیروز ناجی و «هر قلبی که می‌تپد عاشق نیست شاید فقط پمپ خون باشد» از هوشنگ آزادی‌ور اشاره کرد که هر دو در انتشارات رشدیه به چاپ رسیدند. ناجی و آزادی‌ور، هر دو شاعرانی هستند که نام‌شان به نحوی با جریان‌هایی چون شعر حجم و شعر دیگر پیوند خورده است. نشر بوتیمار هم در سال 95 مجموعه‌ اشعار قاسم هاشمی‌نژاد را با عنوان «بازخرید دیاران گمشده» منتشر کرد. امسال همچنین مجموعه‌ اشعار محمد مختاری در نشر بوتیمار به چاپ رسید؛ شاعری که از یک‌سو با جریان اصلی شعر ایران که شعر سیاسی و اجتماعی بود پیوند داشت و از سوی دیگر در پی آن بود که ساخت و زبان این شعر را متحول کند. «درک حضور دیگری» و مواجهه انتقادی با آن‌چه مختاری «زبان ستیز» در شعر می‌نامید از دغدغه‌های اصلی او بودند. او که معتقد بود شعر اجتماعی ایران باید از زبان ستیز و لحن آمرانه و خطابی فاصله بگیرد، تلاش می‌کرد زبان و ساختار شعر اجتماعی را از زبان ستیز و ساختار آمرانه به زبان و ساختاری متحول کند که تامل و تردید و «درک حضور دیگری» در مرکز آن قرار داشت. امسال از احمدرضا احمدی هم دفتر شعری تازه با عنوان «دری به‌سوی دریا» در نشر کتاب‌سرای نیک منتشر شد. اما در زمینه ترجمه شعر نیز امسال کتاب‌هایی به چاپ رسید که در ادامه به آن‌ها اشاره می‌شود. انتشارات فرهنگ جاوید امسال «ملال پاریس و برگزیده‌ای از گل‌های بدی» شارل بودلر را به ترجمه محمدعلی اسلامی‌ندوشن تجدید چاپ کرد. این کتاب اولین‌بار در سال 1341 در بنگاه ترجمه و نشر کتاب به چاپ رسیده بود. در سال 49 همان انتشارات آن را تجدید چاپ کرد. بعد تا سال 72 نایاب بود و در سال 72 در انتشارات یزدان بازچاپ شد و بعد از آن دیگر تجدید چاپ نشد تا اینکه امسال نشر فرهنگ جاوید این کتاب را تجدید چاپ کرد. «اشراقها»ی آرتور رمبو به ترجمه بیژن الهی از دیگر کتاب‌های قابل اعتنای امسال در حوزه ترجمه شعر بود. این کتاب که با عنوان فرعی «اوراقِ مصورِ آرتور رمبو» در نشر بیدگل به چاپ رسید، شامل شعرهای منثور رمبو است و همراه با مقدمه‌ای مفصل از بیژن الهی در باب این شعرها، ترجمه‌شان، آشنایی‌های اولیه‌ خودش با شعر رمبو و طعنه‌ای نرم به نخستین مترجمان شعرهای او و ستایشی از ترجمه‌ فریدون رهنما از یکی از شعرهای رمبو که الهی تنها سطری از آن ترجمه را که خود رهنما برایش خوانده بوده، به یاد می‌آورد. الهی در پایان مقدمه این نکته را هم ناگفته نگذاشته است که شعر منثور یا به قول خود او «شعر به نثر» از سوی شاعران ما چندان به جد گرفته نشده است. نشر فنجان هم امسال چهار کتاب شعر با ترجمه علی بهروزی منتشر کرد به نام‌های «زاغی» از تد هیوز، «مرثیه‌های دوئینو» از راینر ماریا ریلکه، «ترانه‌های عناصر» از پابلو نرودا و «هرزآباد» الیوت که این آخری همان شعر بلند معروف و تاریخ‌ساز الیوت است که در این‌جا بیشتر به سرزمین هرز معروف بود و علی بهروزی نام آن را «هرزآباد» ترجمه کرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.