نگاهی به استراتژی جدید روسیه در افغانستان
بازی پوتین با طالبان
بهاره محبی: روسیه ممکن است بهلحاظ اقتصادی و جمعیتی در مسیر تحلیل باشد، اما از منظر استراتژیک دوباره قدرت گرفته و بهدنبال برنامه تجدید تسلیحات نظامی است؛ طرحی که بار دیگر به توسعه نفوذ کرملین در عرصه بینالمللی منجر خواهد شد. یکی از آخرین اهداف استراتژیک کرملین در افغانستان است؛ جایی که ایالات متحده آمریکا همچنان درگیر طولانیترین جنگ تاریخ خود است. تقریبا سه دهه پس از پایان جنگ اتحاد جماهیر شوروی در افغانستان؛ جنگی که اقتصاد شوروی و دولت کمونیستی حاکم بر این کشور را بهشدت تضعیف کرد، روسیه بار دیگر در ردایی جدید بهعنوان یکی از بازیگران اصلی در امور افغانستان به این کشور بازگشته است. کرملین اینبار با استقبال غیرمنتظره از طالبان افغانستان، بسیاری را شگفتزده کرد، چراکه از نظر دولتمردان روس در مسکو گروه طالبان همواره یک تهدید جدی امنیتی به شمار میرفته؛ گروهی که دستپرورده سازمان اطلاعات پاکستان است. اين دشمنی بهقدری جدی بود که روسیه در سالهای 2009 تا 2015 میلادی یکی از حیاتیترین مسیرهای تأمین تسلیحات برای نیروهای ائتلاف به رهبری آمریکا بود و حتی در برخی موارد گزارش شده از بالگردهای این کشور در حملات علیه مواضع طالبان استفاده میشده است. واقعیت این است که چنین تغییر زیربنایی در مواضع روسیه بیانگر استراتژی بزرگتری در ارتباط با تقابل مسکو با ایالات متحده و متحدان اروپایی آن است؛ تقابلی که از بحران اوکراین در سال 2014 و ضمیمهشدن کریمه به روسیه آغاز شده است. ایالات متحده و متحدان اروپایی واشنگتن در اعتراض به این اقدام روسیه تحریمهای گستردهای را علیه مسکو به اجرا گذاشتند. اکنون به نظر میرسد روسیه قصد دارد از برگ طالبان در افغانستان برای تلافیکردن این اقدام استفاده کند. رونالد ریگان، رئیسجمهوری وقت ایالات متحده، در اواخر دهه 1980 از بنیادگرایی و اسلام افراطی بهعنوان ابزاری ایدئولوژیک برای مقابله با توسعه نفوذ شوروی در افغانستان و بهزانودرآوردن ارتش سرخ در این کشور استفاده کرد. دولت ریگان با تسلیح افراطگرایان افغانستانی، آنها را به مقاومت مسلحانه در برابر اشغال اتحاد جماهیر شوروی ترغیب کرد. در آن زمان سازمان سیا با این توجیه که «دشمنان دشمنانمان، دوستان ما هستند»، به هزاران مجاهد و شبهنظامی افغان آموزش داد و آنها را تسلیح کرد. این افراد بعدها یا عضو سازمان تروریستی القاعده یا عضو طالبان شدند. امروز هم روسیه برای همکاری خود با طالبان افغانستان توجیه مشابهی دارد؛ حمايت از کسانی که قویا بر مبارزه مسلحانه با دولت ناکارآمد و بیثبات مورد حمایت ایالات متحده در کابل اصرار دارند. دراینمیان گروه طالبان که پیشتر اعتراف کرده دشمنیاش با روسیه به اندازه خصومتش با ایالات متحده است حالا از هر جایی که بتواند برای بیرونراندن آمریکاییها از افغانستان کمک گرفته و خواهد گرفت. ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه، امیدوار است هزینههای قابلتوجهی را برای تصمیم ایالات متحده مبنی بر ماندن در پایگاههای نظامی در افغانستان تحمیل کند. کارشناسان هدف آمریکا از ادامه حضور در این پایگاهها را حفظ و توسعه قدرت واشنگتن در مرکز و جنوب غرب آسیا عنوان میکنند. واشنگتن بهعنوان بخشی از توافقنامه امنیتی خود با کابل در سال 2014، دسترسی بلندمدت خود را به حداقل 9 پایگاه نظامی در افغانستان تضمین کرده است؛ از جمله چند پایگاه نظامی در نزدیکی مرزهای شمالی برای رصد تحولات در کشورهای همسایه اقدامی که با واکنش جدی مسکو روبهرو شده است. ضمیر کابلاف، فرستاده ویژه پوتین در امور افغانستان بهصراحت اعلام کرده است روسیه چنین چیزی را تحمیل نخواهد کرد. اما این همه داستان نیست. ولادیمیر پوتین میخواهد زمین بازی ژئوپلیتیک خود را توسعه دهد به این امید که بتواند برای خروج از تنگنای تحریمهای اقتصادی ابزار کافی در برابر آمریکا و ناتو داشته باشد. پوتین باور دارد روسیه با تبدیلشدن به یک بازیگر تعیینکننده در افغانستان میتواند مطمئن شود که واشنگتن برای بیرونکشیدن خود از باتلاق جنگ افغانستان به کمک کرملین نیاز خواهد داشت. این استراتژی تقریبا همسو با رویکرد پوتین در سوریه است؛ جایی که روسیه همینحالا هم در مبارزه برای نابودی داعش در این کشور، خود را به بازیگری کلیدی تبدیل کرده است. پوتین در تلاش برای نزدیکشدن به طالبان این پیام را به طالبان داده است»؛ همانطور که شورشیان مسلح و شبهنظامیان موقعیت بشار اسد را در سوریه متزلزل کردهاند، مسکو میتواند به آنها کمک کند تا دولت مرکزی مورد حمایت آمریکا در کابل را به چالش بکشند. مسکو بهعنوان یکی از جدیترین حامیان اسد همینحالا هم تلویحا به آمریکاییها و اروپاییها هشدار داده رسیدن تسلیحات ضدموشکی غربی به دست شورشیان سوری، میتواند روسیه را ترغیب کند تسلیحات مشابهی را در اختیار طالبان قرار دهد. این چیزی است که میتواند نتیجه بازی را در افغانستان تغییر دهد؛ جایی که طالبان اکنون پس از سقوط دولتش در سال 2001 قدرتمندتر از همیشه است و مناطق زیادی را در کنترل خود دارد. روسیه کشورهای دیگری را نیز در این بازی استراتژیک درگیر کرده است. مسکو علاوه بر گفتوگوهای مستقیم با طالبان افغانستان، سه نشست سهجانبه را با حضور پاکستان و چین در مسکو برگزار کرده است. در یک سال گذشته، ژنرال جان نیکلسون، فرمانده نیروهای آمریکایی و ناتو در افغانستان، بارها به کمیته نیروهای مسلح سنا گفته روسیه بارها با هدف تضعیف موقعیت آمریکا و ناتو در افغانستان مدعی شده تنها نیرویی که امروز در افغانستان با داعش مبارزه میکند طالبان است. به اعتقاد نیکلسون، بهانه روسیه برای همکاری اطلاعاتی با طالبان بهمنظور مبارزه با داعش، یک بهانه سادهلوحانه و غیرمنطقی است، چراکه حملات هوایی به رهبری آمریکا علیه مواضع داعش در افغانستان تاکنون بسیار کارآمد بوده است. از طرف دیگر با توجه به اینکه اغلب اعضای داعش در افغانستان از بنیادگرایان پاکستانی و تاجیک هستند، این گروه ارتباط بسیار محدودی با داعش در سوریه دارد. از یک منظر میشود گفت: «این خود ایالات متحده بود که راه را برای استراتژی روسیه در افغانستان باز کرد». باراک اوباما در تلاش برای رسیدن به صلح با طالبان اجازه داد این گروه در قطر دفتر داشته باشد. همچنین پنج زندانی طالبان در گوانتانامو را با یک نظامی آمریکایی گروگان گرفتهشده، معاوضه کرد. دولت اوباما با این کار خود به یک گروه تروریستی مشروعیت داد که کاملا به شیوه بر مناطق تحت کنترل خود حکومت میکند. ایالات متحده همچنین با خودداری از نابودکردن پناهگاههای امن طالبان در مناطق مرزی پاکستان، توان نظامی این گروه تندرو را تقویت کرد. این در حالی بود که نیکلسون اعتراف کرده «موفقیت در جنگی که طرف مقابل از حمایت خارجی و پناهگاههای امن برخوردار است، بسیار دشوار است». اما درمقابل ایالات متحده به کمکهای مالی خود به پاکستان بهعنوان یکی از مهمترین کشورهای حاکی تروریسم در منطقه و جهان ادامه داد. پاکستان بیشترین کمک مالی را در میان کشورهای جهان از آمریکا دریافت میکند. حالا به این مسئله خارجکردن طالبان از فهرست گروههای تروریستی سازمان ملل متحد را نیز بیفزایید. امروز دیگر بهواسطه خارجشدن نام طالبان از فهرست گروههای تروریستی سازمان ملل، برای ایالات متحده بسیار دشوار خواهد بود که پیشنهادات روسیه به طالبان و روابطش با پاکستان را محکوم کند. آمریکا همیشه برای اینکه طالبان را قانع کند تا بهعنوان بخشی از جامعه افغانستان، اسلحه را زمین گذاشته و حاکمیت دولت مرکزی را بپذیرد، شکست خورده و در این راه چالشهایی جدی داشته است. اما امروز با وجود «بازی بزرگ روسیه در افغانستان» رسیدن به این هدف غیرممکن به نظر میرسد. منبع: پراجکت سیندیکت
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.