|

دوران جديدي از روابط آمريكا و روسيه در راه است

الهه کولایی-استاد دانشگاه

روسیه در یک‌سال اخیر تلاش‌های زیادی کرد تا بتواند در مناسبات نظام بین‌الملل نقش‌آفرینی بیشتری داشته باشد؛ به همین دلیل کوشید بر فضاهای ایجادشده در جهان و به‌ویژه منطقه خاورمیانه تأثیر چشمگیری بگذارد. در سال جاری این کشور سعی کرد از موقعیت‌های گوناگون برای به‌نمایش‌گذاشتن قدرت اثربخشی خود بهره ببرد. در ادامه تلاش‌های دولت روسیه، به رهبری ولادیمیر پوتین، استفاده از شرایط خاورمیانه قابل‌اشاره است که ارتباط مستقیمی با روابط این کشور با ایالات متحده آمریکا پیدا می‌کند. درواقع خلاف دیدگاه‌های آرمان‌گرایانه‌ای که در نخستین سال‌های فروپاشی شوروی دیده می‌شد، این تلاش‌ها، برای به‌نمایش‌گذاشتن قدرت روسیه در محیط بین‌المللی و به‌ویژه ایفای نقش آن در مبارزه با تروریسم، ابعاد گسترده‌تری یافت که جلوه‌های کاملا آشکار آن در سیاست خاورمیانه‌ای روسیه، نه‌تنها فقط در ارتباط با ایران که در ارتباط با سوریه و بحران شدید انسانی و مالی این کشور به نمایش گذاشته شد.

در ادامه سیاست خارجی سال‌های گذشته، برای تقویت نقش و ارتقای جایگاه روسیه در منطقه مهم و استراتژیک خاورمیانه، شاهد تحرکات جدی این کشور در این منطقه بودیم. درواقع ایفای نقش روسیه در پایان‌دادن به جنگ خونین داخلی در سوریه ابعاد جدی‌تر و گسترده‌تری یافت. روسیه همپای جمهوری‌اسلامی ایران به صحنه آمد. استفاده از ظرفیت‌های ایران در پی آن، به‌ویژه در منطقه، بحث‌های زیادی را موجب شد. از سوی دیگر، رابطه روسیه با آمریکا فضای جدیدی را تجربه کرد، به‌ویژه اینکه در اسناد سیاست خارجی روسیه، آمریکا و ناتو، به عنوان تهدید جهانی مطرح شد. در ادامه اختلاف‌های این دو کشور بر سر موضوع استقرار سپر دفاعی موشکی آمریکایی‌ها در اروپا، روس‌ها این سیاست را تلاشی علیه خود و نیز به‌راه‌انداختن رقابت تسلیحاتی جدید دانستند. درواقع این موضوع به نوبه خود زمینه‌ساز تلاش روسیه برای جلب نظر چین در برابر تهدیدهای موشکی آمریکا شد. رهبران روسیه تلاش کردند تا نه‌تنها در اروپا، بلکه این بار در شرق آسیا، تهدید‌های موشکی را مطرح کنند و برای مقابله با آن آمادگی خود را گسترش دهند. نه‌تنها اروپا شاهد رقابت‌های نظامی آمریکا و روسیه بوده، بلکه این موضوع، یعنی رقابت‌های نظامی آمریکا و روسیه، چین را نیز درگیر کرده است. روسیه می‌کوشد تا در پرتو توسعه‌طلبی چین در این بخش از جهان که اهداف اقتصادی آن را حمایت می‌کند، سیاست‌های خود را هماهنگ سازد و همکاری با چین را در برابر آمریکا گسترش دهد. از سوی دیگر تقابل روسیه با ناتو به رهبری آمریکا شدت یافت. به همین دلیل رویارویی‌های آمریکا و روسیه، گذشته از موضوع توافق‌هایی که زمینه‌های آن در سوریه مطرح شد، در مناطق دیگر به‌گونه‌ای شدت پیدا کرد. مشکل شبه‌جزیره کریمه در اوکراین و حمایت از روس‌تبارهای شرق این کشور از یک‌سو و همچنین حمایت از پیوسته‌سازی شبه‌جزیره کریمه به روسیه موضوع چالش‌های سیاسی روسیه-آمریکا و روسیه‌-اروپا باقی ماند؛ ضمن اینکه روسیه بر حق خود در این اقدام، برای پیوسته‌سازی شبه‌جزیره کریمه به روسیه براساس تقاضای مردم این منطقه، پافشاری داشت. در همین چارچوب، موضوع انتخابات ریاست‌جمهوری در ایالات متحده آمریکا و مسئله مخالفت‌های پایدار رهبران روسیه، به‌ویژه پوتین با سیاست خارجی دموکرات‌ها در آمریکا و حمایت از نامزدی دونالد ترامپ، آشکار شد. اختلاف‌نظر دولت روسیه با دموکرات‌ها در مورد برنامه‌های گسترش دموکراسی‌سازی که درواقع مداخله‌جویی آمریکا را در جهان در پی داشته است، به عنوان نکات مورد اعتراض رهبران روسیه در برابر سیاست دولت آمریکا بود. حتی مداخله تأثیرگذار روس‌ها در انتخابات ایالات متحده به طور جدی مطرح شد. انتشار ایمیل‌هایی که سبب تضعیف پایگاه اصلی هیلاری کلینتون، به‌عنوان نامزد اصلی دموکرات‌ها، شد در این چارچوب به‌عنوان نماد روسیه و جنگ سایبری قرار گرفت تا بتوانیم این‌طور بگوییم که سال پیش سال آغاز جنگ دیپلماتیک روسیه با ابزار الکترونیکی بود. این روش به عنوان راهبردی برای مبارزه این کشور با آمریکا و دولت‌های دیگر آشکار شد. همچنین روس‌ها مقابله با جهانی‌سازی و سیطره آمریکا در مناسبات اقتصادی و سیاسی را هدف گرفته‌اند. در این زمینه حمایت از نامزدهای موافق جهانی‌سازی و حتی جهانی‌شدن، در دستور کار روسیه قرار گرفته است. این موضوع موجب نگرانی آن دسته از کشورهای اروپایی شده است که برگزاری انتخابات را پیش‌روی خود دارند. با وجود رد جدی موضوع مداخله سایبری از سوی روس‌ها، نگرانی اروپایی‌ها بی‌اساس نیست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.