|

آقای کیارستمی و باقی میراث آن نسل درخشان

مثل پَر، لای حریر

امیر پوریا

این یادداشت، شکل کامل‌شده حرف‌های نگارنده در انتهای مراسم پریروز است؛ به بهانه پایان سالی که آقای عباس کیارستمی را از ما گرفت؛ به مناسبت سالگرد بستری‌شدن او در بیمارستان یا به تعبیری پای‌نهادن در راه بی‌بازگشت و هم‌زمان با ایام درخت‌کاری و این حقیقت که ‌هزاران نفر با تصویر درخت به یاد او می‌افتند، روز پنجشنبه 19 اسفند 95 بر مزارش جمع شدیم و نهال گیلاسی کاشتیم. جایی از گفت‌وگوی آقای آیدین آغداشلو و آقای کیارستمی در سالنامه «شرق» که بعدتر در کتاب «خانه‌ای با شیروانی قرمز» آمد، ظرف عتیقه‌ای از دوران غزنوی را برای مرمت نزد آقای آغداشلو می‌آورند و آقای کیارستمی در وصف آن می‌گوید: «دلایل هنری، سرجایش. ولی در واقع این اشیا به دلیل قدمت‌شان ارزشمندند». برای ما هم نسلی که یکی از بزرگانش حالا در آرامگاه ترک مزرعه لواسان خفته، منهای تمام ارزشگذاری‌ها، از منظر همین قدمت است که قدر و منزلت دارند. به تعبیر شخصیت سید که در «گوزن‌ها» می‌گوید: «این رفیقم از قِدیمی‌هاست؛ نمی‌شناسیش». آقای محمدعلی سپانلو بعد از فقدان آقای احمد شاملو در سال 79 نوشته بود: «ما یک عکس دسته‌جمعی بودیم که این‌طور، گُله به گُله، چهره‌ها در متن آن محو شدند و حالا نیمه پُر است؛ یا شاید نیمه خالی». حالا نزدیک به دو سال می‌شود که نام خود ایشان را هم باید با پیشوند «زنده‌یاد» بیاوریم. اینها برای ما یک نفرند. یک میراث‌اند. تفاوت آثارشان در اینکه باید به سیاق دیالوگ فیلم «حکم» آقای مسعود کیمیایی (از حضار مراسم) آنها را «مثل پَر، لای حریر» نگه داریم، تفاوتی میان‌شان پدید نمی‌آورد. همه آنچه در وصف و در واکنش به پرونده پزشکی آقای کیارستمی می‌گوییم و می‌نویسیم، با همین تعبیر، بیان‌شدنی است: اگر آنها جان سرشار از شور زندگی او را چنین می‌دیدند که رضا معروفی (عزت انتظامی) در آن فیلم می‌گفت: «مثل پَر، لای حریر نگهت می‌دارم»، چنین نمی‌شد و چنین بحث‌هایی لازم نبود. درعین‌حال، این نگهداری از آنان فقط جسمانی و ظاهری نیست. از دیگر بقایای میراث آن نسل، آقای بهمن فرمان‌آرا (باز از حضار مراسم) در نخستین فیلم‌شان بعد از بازگشت به این سرزمین یعنی «بوی کافور، عطر یاس» برایمان روایت کردند که هنرمند خوکرده به خلق، بی‌آنکه بسازد و بیافریند، خود را مُرده می‌انگارد. پس بخشی از این نگهداری به این است که راه شکل‌گیری و تداوم آثارشان را هموار کنیم، این را فرد به فرد دریابیم و تنها در چنین مناسبت‌هایی به یادشان نیفتیم. فقدان آقای کیارستمی و تمام آنچه داریم بر سر رنج این فقدان، تکرار می‌کنیم، از همین منظر است؛ ضرورت نگهداری از این میراث ماندگار، پیش از آنکه دیر شود و تنها رنج گناه برایمان بماند که آنچه باید، در حق‌شان روا نداشتیم. البته اگر درکی از اخلاقیات و بهره‌ای از وجدان انسانی برایمان مانده باشد تا بخواهیم در متن و بطن آن، رنج گناه را حس کنیم. این آقایان حالا دیگر فقط «بخشی» از تاریخ هنر و فرهنگ ما نیستند؛ خود تاریخ هنرند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.