|

هیچ زنی طرفدار جنگ نیست

بهاره جهاندوست . نویسنده و کارگردان

به بهانه روز جهانی زن، برخی، از جایگاه و مقام زن سخن می‌گویند و برخی با مردمان عهد می‌بندند در گرامیداشت زن و زنانگی؛ اگرچه این روز که تمام می‌شود، بسیاری از این عهدها و سخنوری‌ها رنگ می‌بازند؛ اما هیچ روزی نیست که به شب برسد، مگر با وجود و حضور پررنگ زنان. فارغ از جغرافیا و ملل، زبان، نژاد و مذهب. زن در هر مقامی مکرّم است. مادر، همسر و خواهر، هرچه که باشد سرمنشأ مهر و دوستی است. زن از جنگ می‌گریزد و مرد خود را نیز به پرهیز از خون‌ریزی فرا می‌خواند. نگاهی کوتاه به سرگذشت تعدادی از زنان در ادبیات و داستان‌های اساطیری ایران‌زمین گواه این ادعاست. در میان زنان شاهنامه شاید تهمینه را بیش از دیگران بشناسیم؛ زنی که بر پهلوانی از دیاری دیگر عاشق می‌شود. مرد، پهلوان است و طالب چیرگی بر حریف گردن‌کش. از دلباختگی تهمینه به رستم دستان، پسری به یادگار می‌ماند. تهمینه، تنها و بی‌همسر، مادرانگی آغاز می‌کند؛ اما دریغا که روزگارِ جنگجوی مردسالار که همسر از او ستانده، فرزند را هم به مسلخ می‌برد. این بار به دست پدر. خانواده کوچک تهمینه مثل ‌هزار خانواده دیگر، قربانی جنگ می‌شود. جریره و گروه زنان همراهش نیز قربانی بازی مردان می‌شوند و با داغی بر دل از مرگ سیاوش و فرود، مردانی که دوستشان داشتند، با دست خود به کام مرگ می‌گریزند. منیژه را به عاشقانه‌اش با بیژن می‌شناسیم. داستان رانده‌شدن از کاخ پدر به جرم دل‌سپردگی‌اش به بیژن را نیز شنیده‌ایم. آوارگی منیژه در بیابان در برابر اندوه جدایی از بیژن کاهی است در برابر کوه؛ اما منیژه، تنها امیدوار، مراقبت از عشق نوپایش را برعهده می‌گیرد و بر دور چاهی که بیژن در آن محبوس است، چنان عاشقانه مي‌چرخد که «وفا» بر او سر تعظیم فرود می‌آورد. فردوسی حکیم داستان را به کام بیژن به پیش می‌برد و فرزند ایران از تاریکی چاه خلاصی می‌یابد. رگ‌های منیژه پر است از عطشِ وصال و خون بیژن آتشفشانِ انتقام. مرد می‌رود تا دشنه انتقام را سیرابِ خون کند... . آنچه نقطه مشترک این داستان‌هاست، میل سیری‌ناپذیر جنگیدن و درهم‌شکستن مرزها و قدرت‌گرفتن است. میلی مردانه که زندگی زنانه را به تباهی کشیده و عجیب که هنوز این زنان هستند که در همین قصه‌ها مرزها را نادیده می‌گیرند. تهمینه سمنگانی دل به رستم سیستانی می‌بندد. منیژه تورانی، دل به پهلوان ایران و جریره به هر در می‌زند که برادران ایران و توران به هم برسند و دریغ که سهم‌شان فقط تباهی است. اگرچه صحنه‌های نبرد پر از مردان خشمگینی است که می‌کشند و کشته می‌شوند؛ اما در پسِ صحنه داستان دیگری جاری است؛ نادیده و ناشنیده مانده. زنان، داغداران اصلی این میدان‌های مردانه‌اند. مرثیه‌ها خوانده‌اند برای کشته‌ای که دوستشان داشته‌اند؛ پدری و پسری و همسری. آری؛ تاریخ گواه خوبی بر دلخونی زنان از جنگ و ستیز است. همین موضوع دستمایه اجرای نمایش «منیژه» است که از چهارشنبه و مصادف با روز جهانی زن روی صحنه رفته ‌است. این نمایش با نگاهی متفاوت به جایگاه زن در یکی از داستان‌های کهن فارسی (بیژن و منیژه شاهنامه) کوشیده تا تصویری امروزی‌تر و ملموس‌تر از زنانگی در آن دوران دور را به مخاطب ارائه دهد‌.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.