اينک، آگاهانهترين انتخابات شوراي شهر
حامد گوهريپور . پژوهشگر مطالعات شهري
اندکزماني به آغاز ثبتنام نامزدهاي انتخابات شوراهاي شهر و روستا باقي مانده و بيم آن ميرود با توجه به همزماني برگزاري آن با دوازدهمين انتخابات رياستجمهوري، مانند چهار سال قبل، سايه سنگين رقابت «سياسي» براي دردستگرفتن سکان اجرائي کشور، فضاي ماهيتا «مدني» انتخابات شوراها را تحتالشعاع قرار دهد؛ تا اين نهاد هنوز نوپاي شهري و شهروندي در کنج مهجور بيتوجهي، خوشهچين آراي رياستجمهوري باقي بماند؛ نهادي که کمتر از 20 سال پيش، پس از قريب به يک قرن از ميان سطور قوانين روي کاغذها سربرآورده و با اراده دولت وقت رنگ ظهور و بروز ديد. نگاهي به ميزان مشارکت شهروندان تهراني در چهار دوره پيشين انتخابات شوراي شهر و مقايسه آن با تعداد آراي آنها در انتخابات مجلس شوراي اسلامي (در بازه زماني متناظر با هر دوره) حاکي از اين واقعيت است که جايگاه شوراي شهر تهران (و بسياري از کلانشهرها) براي شهروندان ملموس نبوده و بخش قابل توجهي از آنها به ضرورت مشارکت در اين انتخابات پي نبردهاند. اينکه چه عوامل سياسي، اجتماعي و حتي کالبدي در طول دههها و حتي قرنها منجر به عدم توسعه مدني شهرها و نهادهاي شهري شده است، محل بحث يادداشت حاضر نيست. صحبت درباره اينکه چرا سابقه انتخاب شهردار و انجمنهاي شهروندي در شهري مانند لندن به قرن 12 ميلادي بازميگردد، اما در ايران حتي با وجود نقاط عطف تاريخ معاصر نظير قانون مشروطه و قانون اساسي جمهوري اسلامي، هنوز بستر وجودي شوراها براي بسياري از مردم (حداقل در کلانشهرها) نامفهوم بوده و عمر اين نهاد مدني به دو دهه نيز نميرسد، به واکاوي ريشهايتري نيازمند است که اينک مجال آن نيست. اما آنچه محرک نگارش اين يادداشت شد، وقوع و خوانش اتفاقاتي عموما تلخ بهويژه در ماههاي اخير است که ناخواسته سبب خير شده و باور نگارنده بر آن است که آگاهيبخشي هرچه بيشتر درباره نتايج آن ميتواند به جامعه شهرنشين کمک کند تا ره صدها ساله را کوتاهتر طي کرده و ضمن پيبردن به جايگاه حياتي نهادهاي مدني در اداره شهرها، نقش شهروندي خود را به نحوي آگاهانهتر و فعالانهتر ايفا كنند. جدا از مشکلات و گرفتاريهاي مزمن کلانشهر تهران همچون ترافيک و آلودگي هوا، آنچه در ماههاي اخير درباره فضاي مديريتي شهرداري و شوراي شهر تهران مطرح شد و مجموعه مديريت شهري را براي دفعات متعدد به تيتر اصلي و کانون جنجالي خبرها تبديل کرد، علاوه بر آنکه ميتواند تبعات بسيار منفي در حوزه «اعتماد عمومي» شهروندان داشته باشد، از جهت ديگر، بيترديد، «آگاهي عمومي» را نيز نسبت به حدود مديريت شهري، اختيارات و وظايف آن، نگرانيها و کاستيها، و درعينحال فرصتها و اميدواريها افزايش داده است. دومينوي اين اتفاقات تقريبا از يکي، دو سال گذشته و با فراگيرشدن اعتراضها و نگرانيهاي مردمي و حتي دولتي نسبت به ساختوسازهاي بيضابطه شهر تهران بهويژه در غرب آن آغاز شد که دامنه آن درنهايت به صدور دستور توقف اين برجسازيها در منطقه 22 از سوي شورايعالي شهرسازي و معماري و همچنين ضرورت بازنگري در طرح تفصيلي منجر شد. در پس برخي رويدادها ناکارآمديهاي اجرائي - نظارتي شهرداري آنچه بذر اميد براي آينده را همچنان زنده نگه ميدارد، عکسالعمل بيسابقه شهرونداني بود که اين بار وراي انتقادات به وضعيت مديريت فعلي شهر، گويي به نقش و جايگاه حياتي خود پي برده و در شبکههاي اجتماعي به انحاي گوناگون خود را نيز به دليل عدم مشارکت و دقت در انتخاب سياستگذاران شهري نکوهش ميکردند. اينک بزنگاه حساس انتخابات شوراي شهر در پيشِروست و شايد بيش از هر زمان ديگر نگاه همگان به نامزدها و منتخبان نهايي دوخته شده است. آنچه در اينجا بايد به آن توجه داشت اين است شوراهاي شهر و روستا، همان طور که بيان شد، نهادهايي مدني هستند و نه سياسي. واقعيت اين است که انتخاب يک بازاري، نماينده اصناف، هنرمند، ورزشکار، سياسيون و ساير گروههاي اجتماعي نهتنها نقطه ضعف يک شورا نيست بلکه به شرط آگاهانهبودن آن و وجود تنوع در قشربندي اعضا و اهليت آنها ميتواند نقطه قوت يک شوراي کارآمد باشد؛ چراکه مگر وظيفه اصلي نهاد شوراي شهر چيزي جز ايجاد ارتباط بيواسطه بين شهرنشينان با تصميمگيران محلي و نظارت بر اقدامات آنان است؟ اما آنچه در سنوات گذشته بر شوراي شهر تهران و بسياري از شهرهاي کشور گذشته، بدقوارگي ترکيب اعضا بوده که شايد به دليل بيتفاوتي مردم نسبت به جايگاه اين نهاد و در نتيجه مشارکتنداشتن فعالانه آنان، منجر به به ايجاد شوراهايي شده که نه تأثير ورزشکار آن در تصميمگيريهاي شهري روشن بوده و نه هنرمند و سياستمدار آن. ازبينرفتن توازن و تنوع ميان حِرف و تخصصهاي گوناگون (بعضا به نفع ورزشکاران و غيرمتخصصان) نيز فارغ از بحثهاي طنزآميزي که در «سطح» جامعه با خود به همراه داشته، معالاسف «عمق» فرايند توسعه شهري را نشانه گرفته و در ساليان متمادي کمککننده ازدسترفتن فرصتهاي توسعه متوازن و پايدار شهري بودهاست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.