اهداف و شيوههاي اهداي افتخارات چشمپزشكي «نهمین جشنواره چشمپزشکی و علوم بینایی شمس» در گفتوگو با «سيدفراز محمدي»
تقدير از جراحان پیشرو كشور در حوزه انتقال دانش و فناوری
بنفشه پورناجي: «نهمین جشنواره چشمپزشکی و علوم بینایی شمس» روز پنجشنبه، پنجم اسفند امسال با حضور وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، رئیس سازمان نظامپزشکی کشور و جمعی از پیشکسوتان و پژوهشگران عرصه چشمپزشکی برگزار شد. دکتر «سیدحسن قاضیزادههاشمی» پس از دریافت چهار افتخار از جشنوارههای پیشین شمس، شامل آموزگار برتر، دانشمند برتر، نوعدوستی و پیشگیری از نابینایی و خدمت و مسئولیتپذیری حرفهای و اجتماعی در سالهای گذشته، بالاترین افتخار جشنواره شمس امسال را با عنوان «طبیب دیدگان» بههمراه «نشان شمس» دریافت کرد. این نشان برای نخستینبار در کشور از طرف جشنواره شمس به وزیر بهداشت و درمان اعطا شد. همزمان، لوح تجلیلی به امضای پروفسور یلدا (از چهرههای ماندگار رشته پزشکی) به نمایندگی از طرف پروفسور «محمدقلی شمس» و امضای دکتر «زالی»، رئیس سازمان نظامپزشکی و دکتر «محمود جباروند»، دبیرکل انجمن چشمپزشکی، نیز تقدیم وی شد. در این جشنواره، افتخارات دیگری مانند ادیب چشمپزشکان، نوعدوستی و پیشگیری از نابینایی (نشان خدادوست)، خدمت و مسئولیتپذیری حرفهای و اجتماعی، آموزگار برتر (نشان سجادی) و چشمپزشک پارسی به پژوهشگران و محققان این رشته اعطا شد. به همین مناسبت با دکتر «سیدفرزاد محمدی»، مدیر این جشنواره، گفتوگو کردیم که خلاصهای از آن در ادامه میآید.
جناب دکتر، با اعطای نشان طبیب دیدگان شروع میکنیم. نشان طبیب دیدگان به یاد یکصدمین سالگرد تولد پروفسور فقید، «محمدقلی شمس» در جشنواره هفتم به شکل تمبر یادبود رونمایی شد. چه عواملی باعث شد که ایشان نامزد دریافت این عنوان شوند؟ آیا ایشان رقیبی هم داشتند؟ براساس چارچوبها و قوانین این جشنواره، هر فردی که در سالهای قبلی جشنواره موفق به دریافت حداقل دو نشان شود، نامزد دریافت نشان شمس میشود. دکتر «هاشمی» موفق به دریافت سه نشان و یک افتخار از جشنوارههای پیشین شمس، شامل آموزگار برتر، دانشمند برتر، نوعدوستی و پیشگیری از نابینایی و خدمت و مسئولیتپذیری حرفهای و اجتماعی شده بود. در مورد قسمت دوم پرسش شما هم باید بگویم بله، یک چشمپزشک دیگر هم برای اعطای این نشان نامزد شده بود که بر اساس نظر هيئت داوران، دکتر هاشمی بهعنوان نامزد نهایی معرفی شد. وجهه سیاسی دکتر «هاشمی» و اینکه وزیر بهداشت و درمان هستند، تا چه اندازه در انتخاب ایشان برای کسب جایزه طبیب دیدگان مؤثر بود؟ در محافل علمی، دکتر «حسن هاشمی»، مستقل از وجهه سیاسیشان بهعنوان یک چشمپزشک توانمند شناختهشده هستند. کسب چهار نشان از این جشنواره در سالهای قبل، همانطور که ذکر شد، از دلایل انتخاب وی بود. بهعبارتی این انتخاب مستقل از وجهه سیاسی ایشان صورت گرفت. چه ملاک و معیارهایی در سالهای قبل باعث انتخاب وی بهعنوان آموزگار برتر، دانشمند برتر، نوعدوستی و پیشگیری از نابینایی و خدمت و مسئولیتپذیری حرفهای و اجتماعی شده بود که سرانجام منجر به دریافت نشان طبیب دیدگان شد؟ تحول در روشهای جراحی چشم و سرپرستی در اجرای طرحهای بزرگ کشوری در حوزه چشمپزشکی و نیز خدمت در مناطق محروم از عمده دلایل انتخاب وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی برای اعطای نشان طبیب دیدگان بود. دکتر «هاشمی» به تمام معنا یک هدایتکننده پژوهشی در کشور است. برای مثال با گذشت حدود 10 سال از انجام مطالعه جمعیتی چشمپزشکی تهران به سرپرستی دکتر «هاشمی»، هنوز از نتایج این تحقیقات بهعنوان یک مرجع معتبر علمی در کشور بهره گرفته میشود و کوهورت (مطالعه آیندهنگر) چشمپزشکی شاهرود در ایران یکی از بهترین کوهورتهای چشم در جهان بهشمار میرود. یکی از جوایز دکتر «هاشمی» در سالهای قبل، جایزه نوعدوستی و پیشگیری از نابینایی بود. چه ویژگیهای دکتر «هاشمی» موجب اعطای این جایزه به وی شد؟ دکتر «هاشمی» از ویژگیهای اخلاقی منحصربهفردی برخوردار است؛ برای مثال تعاملات انسانی مثبت با بیماران، حس اعتماد، رضایت و آرامش را در آنها به وجود میآورد. از موارد دیگر نیز میتوان به راهاندازی بیمارستانهای سیار در 15 نقطه از مناطق محروم کشور در بیش از 10 سال اشاره کرد. در این مدت، جمعیت زیادی از هموطنان برای بهرهگیری از خدمات درمانهای عیوب انکساری چشم، به این مراکز مراجعه کردند و رایگان درمان شدند. تجویز عینک رایگان برای کودکان و جراحی رایگان آبمروارید در این مناطق، علاوه بر کمک به هموطنان، در ارتقای شاخصهای سلامت کشور نیز موثر بوده است. همچنین به همت وی و با اجرای طرح بنیاد نورآوران، امکان ارائه خدمات ارزنده درمانی در حوزههای چشمپزشکی و دندانپزشکی در این مناطق میسر شده است. ایشان بهعنوان یک چشمپزشک اجتماعی شهرت دارند، ازاینرو نشان «پروفسور خدادوست» با عنوان «نوعدوستی و پیشگیری از نابینایی» در پنجمین جشنواره شمس به وی اعطا شد. دکتر «هاشمی» در جشنواره سوم شمس (6 سال قبل) موفق به دریافت «جایزه پروفسور پیمان» با عنوان «دانشمند برتر» شد. این انتخابشدن براساس چه ملاکهایی صورت گرفت؟ این موضوع دقیقا به نقش کلیدی دکتر «هاشمی» در توسعه و بهکارگیری روشهای نوین جراحی چشم در کشور ارتباط داشت. بهعنوان مثال جراحی مدرن آبمروارید در دهه گذشته به وسیله دکتر «هاشمی» از بیمارستان فارابی و مراکز غیردولتی آغاز شده بود و بعدها در سراسر کشور عمومیت یافت. اغراق نیست اگر وی را از جراحان پیشرو در کشور در حوزه انتقال دانش و فناوری بدانیم؛ زیرا وی از جراحان مسلط به روشهای درمانی نوین و پیشتاز در بهکارگیری روشهای جدید درمانی و پایهگذار و مروج روشهای نوین جراحی است؛ ازجمله بهکارگیری جدیدترین روشها در جراحی «سیگمان قدامی» (نوعی جراحی در بخش قرنیه) و عامل توسعه این روش در کشور بوده است. تحول در امتحانات رزیدنتی از اقدامات مفید و اثرگذار دکتر «هاشمی» به شمار میرود که با تبدیل امتحانات رزیدنتی به کنکور، بسیاری از دانشجویان پزشکی از سردرگمی رهایی یافتند. دکتر «هاشمی» پیش از وزارت تجربههای موفقی در حوزه مدیریت بخش غیردولتی هم داشت. به نظر جنابعالی، آیا مسئولیتهای اجرائی در روند فعالیتهای علمی و پژوهشی ایشان خللی ایجاد نکرده است؟ به نظر من او هر دو وجهه علمی-پژوهشی و کارآفرینی را بهدرستی هدایت میکند. بیمارستان چشمپزشکی تحت مدیریت وی نشریهای علمی-تخصصی به نام «فوکال پوینت نور» را منتشر میکند که حاوی بهترین و متنوعترین مطالب علمی است و چشمپزشکان آن را مطالعه و پیگیری میکنند. این نشریه که جزء بهترین نشریات در حوزه چشمپزشکی در کشور به شمار میرود، از نظر غنا و محتوای علمی، طرحهای پژوهشی و اجرا، نشریات بخش غیردولتی را به چالش میکشد. در کنار این فعالیتها این بیمارستان غیردولتی چشمپزشکی به مدیریت دکتر «هاشمی» علاوه بر فعالیتهای علمی-پژوهشی در کنار کمک به اشتغالزایی چشمپزشکان و حِرَف وابسته در زمینه توریسم درمانی هم جایگاه ایران را در منطقه در حوزه جراحیهای چشمپزشکی ارتقا داده است؛ تاجاییکه دکتر «هاشمی» برای این موفقیت، توانستند عنوان کارآفرین ممتاز سلامت را از آنِ خود کنند. نشان طبیب دیدگان به صورت یک حمایل با نقشی از یک سیمرغ بر شانههای وزیر قرار گرفت. دلیل انتخاب حمایل و سیمرغ به عنوان نشان طبیب دیدگان چه بود؟ در عکسهای تاریخی بهجامانده از پروفسور فقید، «محمدقلی شمس»، شاهدیم که در مجامع بینالمللی تقدیر از ایشان به صورت پوشاندن حمایل بر اندام وی صورت میگرفت و حمایل سیمرغ الهامگرفته از آن است. سیمرغ هم نماد رشته پزشکی است؛ تاجاییکه حتی سازمان نظامپزشکی کشور هم نشان خود را از مار که در قدیم نماد رشته پزشکی بود، به سیمرغ تغییر داده است. سیمرغ نام یک پزشک ایران باستان مربوط به دوره پیشدادیان و فریدون است که با سیمرغ نمادین عطار تفاوت دارد؛ اما تجسم ظاهری این سیمرغ همان شکل سیمرغ عطار است. ظاهرا به نشان شمس، «سه شمس» هم گفته میشود. کمی هم درباره آن توضیح دهید. دلایل این نامگذاری چیست؟ طراحی نشان سه شمس به پاس خدمات ارزنده پروفسور «محمدقلی شمس»، پدر علم نوین چشمپزشکی کشور صورت گرفته و تا پیش از این به کسی اعطا نشده بود. این نشان به صورت یک منشور سهبعدی طراحی شده، مزین به تصویر سه نسل از خاندان شمس است: «لسانالحکما» پدر پروفسور فقید «محمدقلی شمس»، پروفسور «محمدقلی شمس»، پدر علم نوین چشمپزشکی کشور و مؤسس بیمارستان فارابی و پروفسور «هرمز شمس»، فرزند ایشان. در نهمین جشنواره چشمپزشکی و علوم بینایی شمس، جایزه ابتکار عمل ممتاز دانشبنیان و کارآفرینی به دکتر «محمود جباروند» بهعنوان یک محقق و شرکت ابزار طبپویا بهعنوان یک مجموعه حقوقی اعطا شد. از دلایل انتخاب یک فرد حقیقی و یک مجموعه حقوقی در بخش کارآفرینی و ابتکار عمل ممتاز بگویید. با توجه به شعار امسال که «اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل» نامگذاری شده است، در فراخوان امسال جشنواره شمس، توجه ویژهای به موضوع فعالیتهای دانشبنیان شد و امسال از یک شخص حقیقی و یک شخصیت حقوقی تقدیر شد. جایزه ابتکار عمل ممتاز دانشبنیان برای «طراحی و ساخت پروتزهای کاشتنی داخل قرنیه برای درمان نسبی قوز قرنیه و آستیگماتیسمهای نامنظم» همانطور که اشاره کردید، به دکتر «محمود جباروند» اعطا شد. تحقیقات وی براساس شواهد بالینی بود و مقالاتی نیز در زمینه دستاوردهای پژوهشی وی در نشریات داخلی و خارجی به چاپ رسیده است. جایزه کارآفرینی به شرکت ابزار طب پویا در زمینه تولید لنزهای داخل چشمی با کاربرد در جراحی آبمروارید اهدا شد. تولید لنزهای داخل چشمی در درمان آبمروارید از سوی این شرکت دانشبنیان ایرانی، به روش انتقال فناوری و مهندسی معکوس انجام شد. همچنین تولید کاشتنیهای داخل قرنیهای، مبتنی بر تحقیق و توسعه داخلی و دانشبنیانی صورت گرفته است. در اعطای جایزه ابتکار عمل ممتاز دانشبنیان به فرد حقیقی، علاوه بر اعطای این جایزه به یک فرد، توجه به ایده وی نیز بسیار حائز اهمیت بود. ایدهای که به دنبال آن یک طرح زایشی از سوی یک فرد دانشور شکل گرفته است. فرایند انتخاب نامزدها در هر بخش چگونه است؟ بهعبارتی این نامزدها از سوی چه نهادها یا افرادی در ابتدا معرفی یا بهعبارتی پیشنهاد میشوند؟ نامزدکردن افراد برای جشنوارههای شمس از سوی اشخاص ثالث حقیقی یا حقوقی صورت میگیرد. دبیرخانه جشنواره هرساله با افراد و نهادهای زیادی مکاتبه کرده، از آنان میخواهد که نخبگانی را در حوزه چشمپزشکی بهعنوان نامزد معرفی کنند. البته تنها معرفی نام فرد موردنظر کافی نبوده که باید این نام با دلایل و شواهد علمی و عملی همراه باشد. برای جشنواره امسال هم در یک سال اخیر بر اساس بانک جامع اطلاعات جامعه چشمپزشکی (کتاب زرد) 500 مورد مکاتبه با نهادهای علمی، تحقیقاتی، صنفی، دانشگاهی و دیگر گروههای دانشگاهی و نیز کلینیکهای چشمپزشکی صورت گرفته بود. یادآوری این نکته ضروری است که این فراخوان تنها مربوط به نهادها نیست. ما حتی از دانشجویان هم خواسته بودیم در صورت تمایل استادان خود را با ذکر دلایل بهعنوان نامزد دریافت جایزه در هر بخش از جشنواره که او را حائز شرایط میدانند به دبیرخانه جشنواره معرفی کنند. با توجه به اینکه احراز افتخار کسب جایزه طبیب دیدگان، مستلزم دارابودن دو یا سه جایزه از جوایز این جشنواره است، آیا برای سالهای آتی نامزد یا نامزدهایی برای دریافت این جایزه وجود دارد؟ بله. هماینک یکی دیگر از استادان رشته چشمپزشکی کشور دارای دو نشان افتخار از این جشنواره است که در سال آینده، نشان طبیب دیدگان به وی تعلق خواهد گرفت. از بخشهای دیگر جشنواره امسال اعطای «گرنت» به یک دانشجو برای ادامه تحصیلات تکمیلی بود. چه شاخصهایی برای اعطای بورسیه تحصیلی (گرنت) در نظر گرفته شده است؟ در جشنواره هفتم (دو سال قبل)، نشان خدادوست (افتخار نوعدوستی و پیشگیری از نابینایی) به پروفسور فقید «آنتون رگنر» اتریشی (که برای درمان تراخم با پروفسور «محمدقلی شمس» در ایران همکاری میکرد)، تعلق گرفت که به فرزندخوانده ایشان اهدا شد. پس از این اتفاق، این شخص از محل ارث و وقف پروفسور «رگنر»، مبلغ 50 هزار فرانک سوئیس را برای مدت پنج سال (هر سال 10 هزار فرانک) برای بورسیه تحصیلی و دوره تکمیلی سهماهه به یک چشمپزشک ایرانی اختصاص داد. از سال گذشته فراخوانی سراسری در کشور برای شناسایی افراد واجد شرایط این بورسیه تحصیلی داده شده و با توجه به شاخصهایی همچون علمسنجی، تمایز حرفهای، فعالیتهای انساندوستانه و داوطلبانه بهویژه در مناطق محروم، احترام به پیشکسوت و... چشمپزشکان حائز شرایط انتخاب شدهاند که امسال از هفت نامزد این بخش، سرانجام یک چشمپزشک از شیراز موفق به دریافت این گرنت شد. چگونه چشمپزشکان میتوانند برای دریافت این گرنت برای سال بعد اقدام کنند؟ چشمپزشکانی که کمتر از 40 سال دارند از سوی اشخاص حقیقی و حقوقی معرفی میشوند. این افراد باید «رزومه»، سوابق حرفهای و جوایز خود را به دبیرخانه جشنواره شمس ارسال کنند. داوران مستقل پس از بررسی تمام موارد ارسالی، در جلسه داوری بر اساس کاربرگهایی، به نامزدها بر مبنای مصادیق فوق امتیاز میدهند. برای مثال یکی از داوطلبان، عضو انجمن نابینایان یک شهرستان بود که بابت این موضوع به وی امتیاز فعالیتهای انساندوستانه و داوطلبانه بهویژه در مناطق محروم تعلق گرفت. داوریها خوشبختانه کاملا بر مبنای مصادیق تعیینشده، شفاف و بهدور از اعمال سلیقههای شخصی صورت گرفته است. در اثبات این مورد هم باید بگویم با اینکه بیشتر داوران از بیمارستان فارابی بودند، اما در دوسالی که گرنت اعطا شد، دو نفر برگزیده از چشمپزشکان خارج از فارابی بودند. آیا تصمیم به دعوت از فرزندخوانده پروفسور «رگنر» در دو سال گذشته با هدف همکاریهای علمی میان ایران و اروپا در زمینه اعزام دانشجو صورت گرفته بود؟ خیر، چنین نیتی نداشتیم و این اقدام کاملا با ابتکارعمل خود ایشان انجام شد. دو سال قبل از وی دعوت کردیم و تمام هزینههای این سفر از سوی دبیرخانه جشنواره شمس بهعنوان میزبان پرداخت شد. وی پس از جشنواره در ضیافتی، پیشنهاد خود را مبنیبر اعطای گرنت سالانه به یک دانشجوی چشمپزشکی به مدت پنج سال در قالب دورههای تکمیلی سهماهه مطرح کردند. این امر بیانگر آن است که مجامع علمی ما تا چه اندازه از ظرفیت بالایی برای فعالیتهای علمی- فرهنگی در سطح بینالمللی برخوردارند. به غیر از هيئت داوران جشنواره، برای معرفی فرد حائز شرایط برای دریافت گرنت، اعطاکنندگان گرنت چه نقش دیگری بهجز اعطای این بورسیه برعهده دارند؟ بیمارستان فارابی برگزارکننده فراخوان و پیشنهادکننده نهایی این گرنت است. شخصیت حقیقی گرنت که مسئولیت اعطای آن را برعهده دارد، بازمانده پروفسور «رگنر» و دبیرکل انجمن چشمپزشکی آلمان به نمایندگی از طرف این بازمانده، اعطاکننده آن است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.