باغ آلبالوی تاریک
جواد رنجبر
باغ آلبالو، نوشته معروف آنتوان چخوف اینبار به کارگردانی آقای اکبر زنجانپور روی صحنه رفته است؛ رویدادی که به نظر میرسید خوب و فرصتی قابلاستفاده باشد. نامهای چخوف و زنجانپور برای جلب نظر تماشاگر و راضیرفتن او به سالن کافی است، اما آیا تماشاگر راضی هم از سالن بیرون میآید؟ به نظر میرسد که نه. در تبیين این نه، چند مؤلفه را باید بررسی کرد.
نخست نمایشنامه است. نمایشنامه باغ آلبالو درجهیک و بینقص است. انتخاب نمایشنامه هم هوشمندانه است. قطعشدن درختان و نابودشدن باغها و بالاآمدن نوکیسهها و انحطاط مسئله روز ایران هم هست. بنابراین متن و انتخاب آن خالی از اشکال است و ازاینرو باید به زنجانپور تبریک گفت. بنابراین اشکالات نمایش به کارگردانی آن مربوط میشود یا بهتر است گفته شود که توان بالای کارگردان در این نمایش بروز نداشته است. دلایل آن میتواند متفاوت باشد، اما هرچه هست، در روی صحنه چند نقص عمده به چشم میخورد و درمجموع نمایش را به حد یک تئاتر تأثیرگذار نمیرساند. اشکال اول به طراحی صحنه و لباس مربوط است. صحنه بیش از حد سیاه است. باغ آلبالو قرار نیست یک اجرای شاد باشد، اما دلیلي منطقی برای یکدست سیاهپوشبودن بازیگران هم وجود ندارد. همه، زن و مرد، سیاه پوشیدهاند؛ لباسهایی که به نظر میرسد هیچ نسبتی با جامعهای که نمایشنامه از آن میآید- روسیه- ندارد. به طور طبیعی باید بین لباس لوپاخین نوکیسه و فیرز خدمتکار و دونیاشا تفاوت وجود داشته باشد، اما در نمایش همه یکسان پوشیدهاند. علاوه بر سیاهی صحنه، ثابتبودن آن نیز نمایش را کمی خستهکننده میکند. دو مبل و یک صندلی و یک میز برای تجسم خانه و ایستگاه قطار کافی نیست. این کسلکنندگی با پردهای که در میانه صحنه وجود دارد تشدید میشود. این پرده قرار است فاصله بین خانه و درختان باغ باشد، اما طرح پرده و نورپردازی آن به اتاقخواب بیشتر شباهت دارد. نورپردازی در سایر بخشها هم چندان کمکی به نمایش نمیکند. گاه بازیگران برای حرفزدن به جلو صحنه میآیند و در نور موضعی دایرهای قرار میگیرند. این آمدورفت و تغییر نور هیچ کمکی به ایجاد فاصله در نمایش و تأکید بر شخصیت یا گفتوگوی او نمیکند. مشابه این نقص در صدای نمایش هم وجود دارد. در چند قسمت صدای بازیگران از بلندگو پخش میشود. صدای بلند ناگهانی در بین نمایش آزاردهنده است و منطق آن هم چندان روشن نیست. علاوه بر این نقصها بازیهای نمایش هم، با اینکه درست انجام میشوند، فاقد حس و رنگ است. منظور از حس و رنگ، افزودههای تکنیکی و شخصیتی بازیگر به نقش است؛ نقشی که به دست چخوف در نهایت دقت و زیبایی نوشته شده است. شاید طراحی یکدست لباس و صحنههای ثابت و تاریک به کمشدن این حس و رنگ منجر شده باشد، اما آنچه به دست میآید فقدان ارتباط حسی بین تماشاگر و بازیگر است که در تئاتر باید در اوج باشد. بازیگران در بیان واژهها هم گاه دچار مشکل میشوند و واژهها بهدرستی شنیده نمیشود. درمجموع نمایش باغ آلبالوی زنجانپور باوجود زحمتهای زیادی که برده است به یک اتفاق خوب و بزرگ تئاتری تبدیل نمیشود. درحالیکه هم نمایشنامه و هم کارگردان قابلیت آفرینش آن را داشتهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.