پوتین و ترامپ؛ برخورد یا معامله
راغده درغام
تصور حتمیبودن معامله بین «دونالد ترامپ» و «ولادیمیر پوتین»، رؤسایجمهور آمریکا و روسیه، به اساس روابط واشنگتن و مسکو و واقعیت منافع استراتژیک طرفین اصابت کرد و نشان داد که این پایهها فراتر از تمایلات دو نفر است. برکناری ژنرال «مایکل فلین» و جایگزینی او با «مایک مستر» که بهخوبی میداند چگونه به روسیه «نه» بگوید، این مسئله را کاملا آشکار کرد. البته مسئله تنها به این محدود نماند، بلکه درز اطلاعات مربوط به ارتباطات مشکوک بین تعدادی از افراد ترامپ با پوتین خشم افکار عمومی آمریکا و قطبهای مختلف قدرت در این کشور را نیز برانگیخت. تصور میشد مقامات روسی و آمریکایی بر سر رفع تحریمها علیه روسیه و مسئله کریمه توافقاتی کردهاند؛ اما معلوم شد مسئله عمیقتر از موضوعاتی چون اوکراین و کریمه و تحریمها، مسئله سرنوشت ناتو است. مسکو احساس میکند با حضور نیروهای ناتو در مرزهای این کشور منافعش در حال تهدید است. ازاینرو فضای بین روسیه و دولتهای اروپایی بهشدت متشنج شده است، بهخصوص بعد از اینکه دولتهای اروپایی به دنبال اظهارات انتخاباتی دونالد ترامپ و اقدامات عملی ولادیمیر پوتین و نشانههای بروز یک تغییر اساسی در روابط آمریکا و روسیه، احساس نگرانی شدیدی کردند. این نگرانی تا آنجا پیش رفت که بعضی پیروزی دونالد ترامپ را پیروزی روسیه بر ایالات متحده آمریکا توصیف کردند. ازاینرو خیلیها در حالت بیم و امید و تردید و انتظار بهسر برده و حوادث غیرمترقبهای را انتظار میکشند. دراینمیان بعضی دولتها خیالشان آسوده است، از جمله دولتهای عرب خلیجفارس، اما دولتهایی هم هستند که سیاستهایشان بر مبنای تردید قرار دارد؛ آنان گاه به سمت روسیه و گاه به سمت آمریکا کشیده میشوند. همچنین در منطقه مجموعهای از منازعات و درگیریها وجود دارد که انتظار سیاستهای آینده مسکو- واشنگتن را میکشد تا ببیند آن دو به سمت تنش و جدال میروند یا توافق؟ میراث اوباما در دوران «باراک اوباما»، رئیسجمهور سابق آمریکا، بین روسیه و آمریکا نوعی از جدایی، بهخصوص بعد از مسئله اوکراین پیش آمد؛ مسئلهای که به روسیه اجازه داد تا وزن خودش را در خاورمیانه افزایش دهد و در ادامه خود را بر عرصه بینالمللی تحمیل کند. در واقع باراک اوباما از طریق سیاست کنترل از دور بود که به روسیه اجازه داد تا وارد صحنه شود. ازاینرو مسخره است که دولت ترامپ بهخاطر قدرتگرفتن روسیه سرزنش شود. روسیه بهخاطر سوریه نبود که بر ایالات متحده آمریکا و کشورهای اروپایی و پیمان ناتو شورش کرد، بلکه پیش از آن بهخاطر سوءاستفاده کشورهای غربی از قطعنامه سازمان ملل در مورد لیبی و دخالت نظامی در این کشور، مسکو به شدت عصبانی شد و این توهین بزرگی به روسیه بهشمار میرفت یا حمایت آمریکا و بریتانیا از جنبشهای موسوم به بهار عربی که در اصل حمایتی در جهت صعود اخوانالمسلمین به قدرت بود و سیلی محکمی به صورت روسیه و منافع ملی این کشور بهخصوص در پنج جمهوری مسلماننشین این کشور به حساب میآمد. همه اینها نمیتواند عقربههای ساعت را به عقب برگرداند. روسیه امروز ابزارهای تأثیرگذاری بر خاورمیانه - حداقل در کوتاهمدت و تا اطلاع ثانوی- دارد. دونالد ترامپ تصمیم گرفت علیه سیاست اوباما کودتا کند و دوباره وزن آمریکا را در خاورمیانه افزایش دهد. حال روسیه در برابر دو راه قرار گرفته است؛ یکی عبور از ایران و دیگری عبور از آمریکا. ایران متحد میدانی و استراتژیک روسیه در سوریه است. این امر مانع تفاهمات استراتژیک روسیه و آمریکا خواهد شد. البته درحالحاضر مسکو ناچار به تصمیمگیری فوری درباره یکی از این دو نیست. روسیه نیاز به فرصتهای بیشتری دارد تا دراینباره فکر کند. مسکو قصد ندارد در سوریه بماند. آیا روسیه به ایجاد ارتباط دوستانه با کشورهای عرب روی خواهد آورد؟ در دوران اوباما، ایران محلی برای نزدیکی آمریکا- روسیه و اروپا از طریق گفتوگوهای توافق هستهای این کشور بود، اما امروزه اروپا موضع واحدی نسبت به ایران ندارد. بخشی، از امضای آن توافقنامه راضی و خرسند هستند، اما بخشی دیگر نسبت به دخالتهای ایران در منطقه ابراز نگرانی میکنند. روسیه همچنان متحد ایران است، اما درهمانحال منافع استراتژیک خودش را دنبال میکند. ایران از عقبگرد در روابط مسکو- واشنگتن استقبال میکند. این کشور بهخوبی آگاه است که نزدیکی استراتژیک بین روسیه و غرب برایش هزینهدار خواهد بود. ازاینرو، تهران از تنش بین روسیه و غرب استقبال کرده و جایگاه خودش را بین روسیه و آمریکا و آمریکا و کشورهای خلیجفارس تقویت میکند. اما روسیه چه میخواهد و در برابر تحولات آمریکا چه خواهد کرد؟ این سؤال بزرگتری است که هرکس میکوشد جوابی به آن بدهد. بعضی میگویند، هدف بزرگتر روسیه این است که آمریکا را به هر شکلی شده سرگردان کند. ترامپ در این راه میتواند ابزار خوبی برای سرگردانی و ازهمپاشیدگی جبروت آمریکا باشد. اما بعضی دیگر میگویند، منافع روسیه در این نیست که دوباره ابهت خود را به دست آورده یا از غرب انتقام بگیرد، بلکه منافع بلندمدت روسیه در این است که چگونه راه مشارکت و همکاری با جهان غرب را بگشاید. این امر نیازمند درک روسیه از آمریکا به شکلی دیگر بهجای دمیدن در دشمنیهای سنتی است؛ کسانی که به این نظر قائل هستند میگویند، لازمه این امر معامله بزرگی است که متضمن منافع اقتصادی، رهبری و استراتژیک روسیه هم باشد. هنوز زود است كه درباره رابطه بین ترامپ و پوتین بشود داوری کرد. اگر قرار باشد این دو نفر تصمیماتی را بهدور از نهادهای مسلط در کشورهایشان بگیرند، باید گفت پوتین این قدرت را دارد، اما در قدرت ترامپ باید شک کرد و این یک تفاوت اساسی بین دو دولت است. بههرحال جهان در انتظار توافق حکیمانه و عادلانهای بین ایالات متحده و روسیه یا روسیه و غرب است هرچند که واقعیتهای موجود تا اینجا چیزی را نشان نمیدهد. هرچند این هنوز ابتدای راه است و باید تا آینده صبر پیشه کرد. منبع: الحیات
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.