احمد بخشایش، کارشناس خاورمیانه در گفتوگو با «شرق»:
ترامپ مانند یک تاجر فقط چانهزنی میکند
خاورمیانه به دلیل اینکه منبع نفت جهان است، در مناسبات نظام بینالملل جایگاهی مهم دارد و از آنجا که آمریکا هم کشوری است که حرفهای زیادی در فضای دیپلماسی جهان برای گفتن دارد، این سؤال یا بهتر است گفته شود دغدغه به وجود آمده است که کشورهای خاورمیانه که اتفاقا بحران را هم تجربه کردند، تکلیفشان با آمریکایی که حداقل تا 2020 به وسیله ترامپِ رادیکال اداره میشود، چیست. احمد بخشایش کارشناس خاورمیانه و استاد دانشگاه در گفتوگویی با «شرق» درباره تعامل احتمالی خاورمیانه با آمریکای ترامپ به پرسشهای طرحشده پاسخ میگوید: نگاه ترامپ به خاورمیانه چه نوع نگاهی است. بههرحال رابطه آمریکا با این منطقه استراتژیک از اهمیت فوقالعادهای برخوردار است. واقعیت این است که ترامپ با وجود اینکه بیش از دو ماه است که ساکن کاخ سفید است، هنوز در فضای انتخابات مانده و به همین دلیل فعلا نمیتوان تحلیلی صحیح از رویکرد دولتش داشت. برای درک بایدها و نبایدهای آمریکای ترامپ لازم است منتظر بمانیم تا ببینیم رئیسجمهور جدید ایالات متحده چه طرح و نقشههایی در سر دارد. مواضع اخیرش نشان میدهد که بیشتر دنبال این است تا طرفداران خودش را راضی کند و دقیقا به همین دلیل تحرکات فعلیاش را نمیتوان رفتارهایی در چارچوب سیاست داخلی و دیپلماسی کشور مهمی مانند آمریکا قلمداد کرد. در واقع دونالد ترامپ هنوز هم فقط در نقش یک تاجر، چانهزنی را در اولویت قرار میدهد. بهطور مشخص چه چشماندازی را میتوان در رابطه آمریکای پسااوباما با خاورمیانه تصور کرد؟ اینکه تصور شود آمریکا در دوران جدید با فضایی که در دولتداری جمهوریخواهان قبلی تجربه شده بود، تفاوت خواهد داشت، نمیتواند ذهنیت صحیحی باشد. البته ترامپ تأکید زیادی داشت که داعش را از بین خواهد برد و باید منتظر ماند و دید در راستای این امر چه تدبیرهایی را در نظر خواهد گرفت. احساس من این است که ترامپ تمایلی برای برگشتن از مواضع اعلامی خود ندارد؛ دلیل این ادعا هم آن است که او طرح مهاجرتی را بهگونهای تدوین کرده که نام عربستان بهعنوان متهم اصلی 11 سپتامبر در آن گنجانده نشده است. بهطور مسلم باید گفت سیاست آمریکای ترامپ نسبت به خاورمیانه به نوع نگاهش به روسیه و ایران بستگی دارد. میتوان در انتظار تعدیل موضعهای ترامپ بود؟ تنها چیزی که میتوان بر آن صحه گذاشت، این است که آمریکا در هر شرایطی علاقه ندارد کشورهایی مانند ایران و روسیه در بحران سوریه تأثیرگذار باشند. همچنین ترامپ نمیتواند با این مسئله کنار بیاید که ایران در عراق و یمن نفوذ داشته باشد. یا او در هر شرایطی دنبال این خواهد بود که امنیت اسرائیل در منطقه را بهطور تمام و کمال تأمین کند. یا اینکه او دنبال این است که نفت خاورمیانه را ارزان بخرد و شرایطی را فراهم کند تا خاورمیانهایها روزبهروز وابستگی بیشتری به ایالات متحده داشته باشند. همچنین باید تأکید داشت که بهطور مسلم، ترامپ برخورد با تروریستهای داعش را اصلی اصولی برای خود میداند، چون این حس را دارد که موازنه خاورمیانه را بر هم زده و این حالت منافع کشورش را تهدید کرده است. «ترامپ برخورد با تروریستهای داعش را اصلی اصولی برای خود میداند»؛ این یعنی همکاری احتمالی با بشار اسد؟ بله؛ البته نه به این معنی که برای ماندن اسد تلاش کند، چون رئیسجمهوری سوریه بهخوبی خودش را بر شرایط تحمیل کرده است و برای ماندن در قدرت به حمایت آمریکا یا هیچ کشور دیگری احتیاج ندارد و به همین دلیل ترامپ مجبور است با اسد همکاری کند. رابطه کاخ سفید با دولت سعودی، هم برای این دو کشور و هم برای خاورمیانه مهم است. ترامپ میتواند فضای دو کشور را به دوران پیشااوباما برگرداند؟ بههرحال اوباما خودش را خیلی ملزم به جلب نظر عربستان نمیدید. ترامپ یک تاجر است، به هر موضوهی نگاهی تجاری دارد و در همین راستا عربستان سعودی را گاو شیردهی خوانده بود که باید از او منفعت برد. درحالحاضر این کشور حدود 750 هزار میلیارد دلار در بانکهای آمریکایی سپردهگذاری کرده است و از طرفی به آمریکا نفت میفروشد و از این کشور سلاح خریداری میکند. در چنین فضایی قابل انتظار است که رئیسجمهور آمریکا تصمیم به همراهی با عربستان بگیرد. اما دولت سعودی در انتخابات رسما و بهطور علنی از هیلاری کلینتون حمایت کرد. در اینکه ترامپ از شیخ سلمان دلخور است، شکی نیست. اما این مسئله به دلیل منافع دو طرف قابل حل است و همچنین باید این را هم در نظر داشت که ترامپ سیاستمداری واقعی نیست و بیشتر از روی احساسات رفتار میکند و به همین دلیل با مرور زمان فضای آمریکا و عربستان رویکردی توأم با تعامل را خواهد داشت و این دو کشور بالاخره به هم میرسند. با همه این تفاصیل، چشمانداز خاورمیانه را چطور میتوان تصور کرد؟ آینده خاورمیانه تابع دو متغیر به نام جبهه مقاومت و جبهه سازش است. جبهه مقاومت به اهدافش نزديكتر است تا جبهه سازش، چون آنهایی که سازش را دنبال میکردند، بهعنوان مثال نتوانستند عراق را به دست اهل سنت بسپارند و در موضوعهای مربوط به سوریه و یمن هم برنامههایشان عقیم ماند تا بتوان اینطور نتیجهگیری کرد که جبهه مقاومت در مسیری قدم بر میدارد که مشکلات و بحرانهای خاورمیانه را به حداقل ممکن برساند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.