خندههای نتانیاهو و پیشبینی ادوارد سعید
دالیا سعودی
نخستوزیر اسرائیل خندههای مشمئزکنندهاش را سر میدهد. ساکن جدید کاخ سفید از تعهدنداشتن خود نسبت به راهحل دو دولت میگوید و با تبریک به او، میافزاید طرفدار هرگونه راهحلی است که «بیبی دوست ما با فلسطینیها» به آن دست یابند. راهحلی که پیشاپیش آن باید یهودیبودن اسرائیل به رسمیت شناخته شود. دونالد ترامپ این نکته را به صورت اشاره گفت و با عبارتی مبهم از راهحلی صحبت به میان آورد که «منطقهای» باشد؛ یعنی دولتهای عرب در آن حضور داشته باشند. «خندههای زیاد، حرفهای بسیار و جهل و تناقضات افزونتر از او». روزنامه هاآرتص چاپ اسرائیل، دیدار دو متحد را اینگونه توصیف کرد. بیبی، مثل یک روباه عمل میکرد و میکوشید خود را به صورت برهای نشان دهد. میگفت: «رئیسجمهور ترامپ بزرگترین حامی ملت یهود و دولت یهودی است». در طرف مقابل نیز ترامپ فراموش نمیکرد در اوج جهل و تناقض و بههمریختگی فکری و اداری، ملت فلسطین را نصیحت کند که بهتر است دست از نفرت بردارند. نتانیاهو این روزها کاملا احساس خوشبختی و سعادت میکند. کنارگذاشتن راهحل دو دولت، یک وعده انتخاباتی بود که توانست بهوسیله آن آرای راست افراطی را به نفع خود گرد آورد. او که این چند روز در صفحات توییتر فعالتر شده است، بعد از دیدار در کاخ سفید پیامی را در توییتر با این محتوا گذاشت که گویی دولتهای عرب دیگر اسرائیل را نه بهعنوان دشمن بلکه یک متحد میبینند. این همزمان بود با رفتن سفیر اسرائیل از مصر، بهعنوان یک ابزار فشار و اظهارات یک وزیر اسرائیلی درباره اسکان شهروندان فلسطینی در صحرای سینا، بهعنوان ابزاری برای چانهزنی. پیش از آن هم سامح شکری، وزیر خارجه مصر، با یک مشاور اسرائیلی درباره دو جزیره تیران و صنافیر گفتوگو کرده بود. همه اینها را باید در کنار تلاشهایی گذاشت که این روزها برای قانونیکردن اراضی فلسطیني اشغال شده و اخراج ساکنانش صورت میگیرد. مثل قانون منع اذان که هفته پیش تصویب شد، یا قانون مشروعیت سرقت اراضی فلسطینیها، قانونیبودن شهرکهای ساختهشده در کرانه باختری و اشغال روزافزون محیط مسجدالاقصی به صورت روزانه از سوی شهرکنشینان و تداوم سرکوب شهروندان و شکنجه اسرای فلسطینی و ویرانکردن خانههایشان و مصادره اموالشان و... . این تصویر کاملتری است از آنچه نخستوزیر اسرائیل میگوید و معتقد است اعراب دیگر اسرائیل را دشمن نمیدانند بلکه به صورت یک متحد مینگرند. مفاد این حرفها آن است که بین آمریکا و اسرائیل یک هماهنگی کامل وجود دارد و رهبران عرب نیز باید طبق اقتضاهاي روز عمل کنند؛ یعنی طبق همان فرمول قدیمی آمریکاییها بدانند که هرکه با ما نیست علیه ماست! *** درحالی که تصاویر مربوط به دیدار نتانیاهو و ترامپ را مشاهده میکردم، یاد حرفهای ادوارد سعید افتادم که گویی از ورای خاک و زمان و قبر به سراغم میآمد. او کسی بود که بیش از همه به توافقنامه اسلو و پیامدهای سوء آن هشدار میداد. سعید یکی از سرسختترین مخالفان این گفتمان صهیونیستی - آمریکایی بود. از این ابایی نداشت که خللهای پنهان در دولت خودگردان را گوشزد کند؛ خللهایی که همه از قدرتطلبی، سرکوب و فساد نشئت میگرفت. او یکی از برجستهترین منتقدان دیکتاتوری یاسر عرفات بود و حرفهایی از این قبیل را قبول نداشت که: «جز او بدیلی وجود ندارد». اطرافیان عرفات را به صورت یک باند مافیایی میدید که افراد دارای شایستگی، ذکاوت و درستکار را از دایره خود میراند. او چنین افرادی را مزدوران سیا و موساد میدانست یا فرصتطلبانی که قصد دارند به اسم ملت فلسطین خود به آب و ناني برسند. اما نقش مهمتر ادوارد سعید در تأکیدی بود که او بر نقش روشنفکر در مواجهه با قدرت در این زمانهای سراسر شکست داشت. او میگفت: «اهمیت نقشی که نقد و تذکر نسبت به نواقص در دوران فقدان یک نظام قانونی و حقوقی متکامل بازی میکند، دوچندان میشود. این مسئله فقط محدود به کرانه باختری و غزه نمیشود بلکه در هر جایی از جهان عرب قابل انطباق است. نقد سطح آگاهی را بالا میبرد و پیوند رهبران و ملتها را مستحکم میکند. کمااینکه نقد یک وظیفه اخلاقی است. سکوتکردن یا بیتوجهی یا حرفشنوی از یک قدرت ستمگر، همه ناشی از فقدان یک حس اخلاقی است». *** تنها اندکی از یک نقد درونی کافی بود تا به درجهای از صداقت با خود میرسیدیم و جلوی بسیاری از شکستهای عربی را بعد از اسلو یا پیش از آن میگرفتیم. کسانی که آن روز برای امضای توافق اسلو رفتند، میدانستند این یک بازی یا یک نمایش بیشتر نیست، وگرنه صحبتکردن از هرکدام از مشکلات اصلی در آن زمان نیز غیرممکن بود: قدس، شهرکنشینان، آوارگان و مرزها. آنها به این دلخوش بودند که اسرائیل آنها را به این وسیله به رسمیت شناخته است. آنها خودشان دچار خودکمبینی بودند و به قدرت طمع بسته بودند. آنها ضعیفتر از این بودند که پرچم مطالبات عادلانهشان را بر دوش کشیده و قضیهشان را به پیش ببرند. امروز نخستوزیر اسرائیل به همانها میخندد. *** ادوارد سعید مینویسد: «نخستین گام برای آزادی سرزمینهای اشغالی، این است که به لحاظ فکری بپذیریم آنها آزاد خواهند شد؛ اما دستیافتن به یک هدف، نیازمند آمادگی واقعی و استعدادی حقیقی است. حال آنکه حرکت در راهی که اکنون وجود دارد، آنهم پشت سر رهبران کنونی، به نتیجهای جز آنچه تا حالا رسیدهایم منجر نخواهد شد؛ یعنی: توهم، خسارت و فساد». اینها حرفهایی است که دولت خودگردان و دولتهای عربی ناشنیده گرفتند؛ اما ملت فلسطین هر روز اثبات کرده نسبت به وظایف خود آگاه بوده و همچنان حاضر به فداکاری است. منبع: الشروق
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.