|

نگاهی به خدای کشتار به کارگردانی علی سرابی

آیا تو چنان که می‌نمایی، هستی!

سام بهشتی: عده‌ای معتقدند که یک اثر نمایشی برای اینکه روی صحنه برود و با مخاطب خود ارتباط برقرار کند، نیاز ویژه‌ای به عوامل بیرونی از جمله تبلیغات و اهرم‌های اجرائی دیگر دارد و بر این باور نیستند که این متن و نمایش‌نامه است که می‌تواند مخاطب را درگیر و میخ‌کوب کند. تجربه ثابت کرده است که این خود اثر است که می‌تواند مخاطب را با خود همراه کند و ماجراهای دیگر در رتبه‌های بعدی به کلیت یک اتفاق کمک می‌کنند. نمونه بارز این اتفاق، نمایش‌نامه «خدای کشتار» نوشته یاسمینا رضا است که بعد از انتشار آن در سراسر دنیا، این نمایش‌نامه در کشورهای مختلف روی صحنه رفت و حتی کارگردان شاخصی، همانند رومن پولانسکی با اقتباس از این نمایش‌نامه، فیلمش را ساخت. علی سرابی، کارگردان و بازیگر خلاق تئاتر، از چهره‌هایی بود که در ایران به سراغ این متن پرماجرا رفت و با تغییرات اندک، اما مهم و خلاقانه و انتخاب درست بازیگران این نمایش‌نامه را روی صحنه برد. کلیت نمایش‌نامه از یک قصه مشخص بهره می‌گیرد و داستان آن درباره غرور و پُز روشنفکری انسان معاصر امروز است که دم از حقوق ‌بشر و آزادی بیان می‌زند اما حاضر نیست ذره‌ای از منافع خود پا پس بکشد و مواضعش را تغییر دهد، اما به تعبیری دیگر، سرابی، متن رضا را کمی ایرانیزه کرد که برای مخاطب عام هم این دو خانواده که نماینده طیف‌های مختلف هستند، باورپذیر باشد و بتواند با آنها ارتباط برقرار کند. موقعیت کاراکترها متناسب با روایت قصه و خلق فضا‌های ملتهب و پرفرازونشیب و دقت ویژه در جزئیات این متن نسبتا دشوار، ممکن است هر کارگردانی را دچار دلهره و آشفتگی کند، اما سرابی که پیش از این خود تجربه کارگردانی و بازیگری را به‌طور هم‌زمان داشته، از عهده این کار برمی‌آید و میزانسن و چیدمانش در مقام کارگردان ستودنی است، موقعیت‌ها را به‌خوبی می‌شناسد و کلیت کار را به‌خوبی مدیریت می‌کند. ستاره پسیانی در نقش ورونیکا، استثنایی عمل می‌کند و با بازی تکنیکی و درستی که از خود ارائه می‌کند، لحظه‌های پراضطراب این نمایش‌نامه را تماشایی می‌کند. این نقش در روند نمایش‌نامه به‌شدت تأثیرگذار است که اگر اوج‌وفرودهای شخصیت و آکسان‌گذاری‌ها در بازی بازیگرش درست نباشد، ماجرا به‌کلی تغییر می‌کند که پسیانی با هوشمندی تمام از عهده نقش برمی‌آید. از سوی دیگر نوید محمدزاده هم نقش متفاوتی را ایفا می‌کند، آلن و ورونیکا دو نقطه مقابل هم هستند و در موقعیت‌های ملتهب و آرام نمایش‌نامه «خدای کشتار» باید هم‌پوشانی داشته باشند و اگر این رابطه پینگ‌پنگی شکل نگیرد، معادلات به هم می‌ریزد، اما محمدزاده، هم شوخ‌وشنگی‌اش را حفظ می‌کند و به بار کمدی ماجرا می‌افزاید و هم در ریتم قصه در فواصل مختلفی بار دراماتیک قصه بر دوش اوست. اما در میان این ترکیب جذاب برای روایت نمایش‌نامه مهم یاسمینا رضا، نباید از تأثیرگذاری نقش مارال بنی‌آدم غافل شویم؛ بازیگری که هرچه جلو‌تر می‌رود، زوایای دیگری از توانایی‌هایش را ارائه می‌کند و در اینجا هم حضورش درست و بازی‌اش به‌شدت خوب و در خدمت نمایش است. علی سرابی قواعد تئاتری و مناسبات جامعه‌اش را به‌خوبی بلد است؛ از لحاظ تکنیکی و انتخاب بازیگران‌اش درست عمل می‌کند و به سراغ نمایش‌نامه‌هایی می‌رود که مرتبط با نیاز جامعه باشد، همین اتفاق باعث می‌شود که از اثرش به‌عنوان یکی از نمایش‌های پرفروش یاد شود. این نمایش این روزها در تماشاخانه پالیز و قبل از آن در تماشاخانه مستقل و در آینده نزدیک در تماشاخانه ایرانشهر روی صحنه می‌رود، اما همان‌طور که اشاره شد، نباید فراموش کنیم که نمایش‌نامه، کارگردان و بازیگر سه رکن اصلی هستند که مخاطب را با خود همراه می‌کنند، کوچک‌ترین نقصي در هر کدام از مورد‌های یادشده باعث می‌شود تئاتر از مدار خود خارج شود. «خدای کشتار» یاسمینا رضا جزء نمایش‌نامه‌هایی است که شاید همیشه فرزند زمان خودش باشد و نکته‌ای که مطرح می‌کند تاریخ‌مصرف ندارد، چون نقد امروز همه جوامع و انسان‌های امروزی است که در پشت نقاب روشنفکری قایم ‌شده‌اند، اما از محتوا تهی هستند انسان‌هایی که خود می‌دانند آن شخصی که همه می‌گویند نیستند. در این ماه پایانی سال ٩٥ تماشای نمایشی از علی سرابی حالمان را خوب می‌کند و تلنگری به ما خواهد زد که آیا ما آنچنان که وانمود می‌کنیم هستیم. تماشای این خدای کشتار را از دست ندهید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.