|

نگاهی به «خانم ایکس» کار جواد عاطفه

خانم ایکس جهش در تک‌نویسی است!

محمد ابراهیمیان. نمایش‌نامه‌نویس و منتقد

خوشحالم که سرانجام جواد عاطفه و عاطفه پاکبازنیا را روی صحنه می‌بینم. جواد عاطفه تمام عواطف و احساسش را در یک نمایش‌نامه تک‌نفره بسیار درونی گذاشته و با قدرت این متن را روی صحنه برده است. این متن از ضمیر مردانه نویسنده عبور کرده و به یک زن؛ زنی که در شکل‌های مختلف می‌بینیمش، منتقل شده است. انتقال حس‌های این متن سخت و دشوار و به نظرم برای بازیگر کار بسیار سخت و پیچیده‌ای است که خانم پاکبازنیا با قدرت از پس آن برآمده است. فضای اثر، فضای سوررئال، مارکزی است. سراسر وجود زن؛ خانم ایکس، درون خونابه است، در استخری پر از خون، غرقان و پیچان، دارد خودش را و زندگی‌اش را مرور می‌کند. پرسش‌هایی را به جهان بیرون پاسخ می‌دهد که ما را و مخاطبان را با فضا و جهان متن و شخصیت زن؛ خانم ایکس، آشنا می‌کند. به‌جرئت باید بگویم که خانم ایکس یکی از پخته‌ترین نمایش‌نامه‌هایی است که برای زن یا زنان نوشته شده و تحلیل روانی بسیار جذاب و پیچیده‌ای دارد؛ ضمن اینکه متنی است درون‌نگر، با شخصیت‌پردازی قوی، درست و منطقی؛ مونولوگی که با پرداخت درست شخصیت زن، از آن باید به‌عنوان یکی از بهترین‌های این روزگار نام برده شود. خانم ایکس را به مدد همین شخصیت‌پردازی درست و استادانه همه‌جا می‌بینیم، توی رختخواب تک‌نفره‌اش، توی سردی تنهایی‌اش! عدم ارتباطی که بین خودش و شوهرش هست و رقیب سومی که بین آنها حائل است. خشمش، بغضش، غیظش، کینه‌توزی و خشونت ذهنی‌اش را به‌درستی و طبق یک روال منطقی می‌بینیم. انگشت‌ها؛ انگشت‌هایش که همه کارهای انسان را انجام می‌دهند، با گیوتینی به نام «دستگاه برش اون کارخونه لعنتی» قطع شده یا در ذهن زن قطع می‌شوند. در انتهای نمایش از آسمان انگشت می‌بارد و موجی از خون صحنه و روح و جان مخاطب را فرامی‌گیرد. جواد عاطفه در مقام کارگردان با رفتاری هنرمندانه، بخشی از صدای عاطفه پاکبازنیا را استفاده کرده که صدایی زنگارگرفته و زخم‌خورده را به گوش ما می‌رساند؛ صدایی سرشار از غمی پنهان، اندوه و حسرت! کارگردان در این سیکل انگشتان قطع‌شده، خون و دردهای وجود زن، کسان محو و تاری که در پس دیوارها با آنها حرف می‌زند، ما را از لابیرنتی عبور می‌دهد و دوباره بازمی‌گرداند به خون و انگشتان قطع‌شده‌؛ انگشتانی که از آسمان می‌بارند! این شرایط منفردبودن و خاص‌بودن این زن را کامل تعمیم می‌دهد. کلاغ‌هایی که سُرخند، آسمانی که سیاه است و سرخ می‌شود، جهانی مارکزی است بر صحنه تئاتر. رُمانی است کوتاه به قلم جواد عاطفه که بر صحنه با بازی درخشان عاطفه پاکبازنیا خوانده می‌شود. مجهول‌بودن خانم ایکس، ایکس‌بودنش به ما کمک می‌کند تا ما هر زنی را به‌جای او تجسم کنیم. فضا و اتمسفر با انتخاب هوشمندانه کارگردان هم باعث شده تا ما فضا را بیمارستان، تیمارستان، زندان یا هر‌جای دیگری با این لباس سرد بازیگر تجسم کنیم. باید اعتراف کنم که دوست داشتم به‌جای آن سربند سیاه بازیگر، شالی سرخ بر سرش بود تا بتواند فضای خون‌آلود این شخصیت را تصویر کند. خانم ایکس تصویری است از موقعیت زن در جهان، نمایش‌نامه‌ای که در هرکجای جهان می‌تواند اجرا شود و قابل‌فهم باشد. خانم ایکس را می‌توان کلاسیک و مدرن اجرا کرد. البته از طراحی نور و صدا که دقیق و در خدمت اجراست هم نباید گذشت. در این دایره و رسیدن از آغاز به انتها و از انتها به آغاز، خانم ایکس به ما نزدیک و نزدیک‌تر می‌شود تا به روح جان ما بنشیند. تبریک و درود بر جواد عاطفه، عاطفه پاکبازنیا، روزبه حسینی و سایر همکاران این تیم خوب و قوی. باور دارم که خانم ایکس یک جهش در تک‌نویسی برای صحنه و شخصیت نمایشی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.