وقتی هنر بر ادعا پیشی میگیرد
مهرزاد دانش
الان که این متن را میخوانید، نتیجه جوایز اسکار دیگر مشخص شده است و التهاب سینمادوستان ایرانی هم در اینکه بالاخره اصغر فرهادی، توانست دومین اسکارش را برای خود و ایران کسب کند یا نه، پاسخش را گرفته است. نگارنده این سطور اما با توجه به اینکه تاریخ نگارش متن حاضر دو روز قبل از موعد اسکار است، هنوز نتیجه را نمیداند. طبعا کسب مجدد این نشان، بسی مایه مسرت خواهد بود؛ ولی نکته مهم این است که فارغ از جایزه اسکار، موفقیت جهانی فیلم فرهادی همان زمان که به دایره نامزدهای بهترین فیلم خارجی این آکادمی راه یافت و نزد یک محفل بزرگ سینمایی ششهزارنفری، بهعنوان یکی از پنج فیلم مهم و معتبر سینمای غیرانگلیسیزبان جهان شناخته شد، تثبیت شده بود. بگذریم از اینکه برخی تنگنظران، ترجیح میدادند و میدهند این موفقیتهای چشمگیر را نبینند و بهجایش متوسل به پچپچهای لبخزینهای درباره فلان شرکت قطری و سیاهنمایی و این قبیل لفاظیهای تکراری شوند که البته دیگر صرفا عرض خود میبرند و حتی زحمت کسی را هم نمیدارند!
اما در این مجال، آنچه بسیار نمود داشت، فراتررفتن موقعیت این هنرمند و فیلمش، از ساحت هنر به عرصههای گستردهتر بود. سالها و بلکه دهههاست که در این دیار، تمسک به برخي واژهها برخی اشخاص و محافلی شده است که با انگزدن به این و آن و درشتگویی و رفتارهای خارج از قواعد معمول، بحران میآفرینند و سوار بر موج آن، برای خود تشخص میسازند؛ بیآنکه اصولا نتیجه مشخصی از اینهمه ادعا گرفته شود. در چنین فضایی، فیلم فروشنده، بدون آنکه سازندهاش ادای قهرمانها را دربیاورد و بیانیه تحریم بدهد و مانیفستهای کوبنده صادر کند، در پی فرمان نابخردانه سیاستمداری مرتجع که هنوز گمان میبرد با دیوارکشی و راهندادن و تمایزگذاری بین ابناي بشر، میتوان پیشرفت کرد، چنان راهی صدساله را یکشبه پیمود که هیچیک از مدعیان به گرد پایش هم نرسیدند. شور جمعی هنرمندان سینمای جهان، بر گرد فیلم و فیلمسازی که هیچگاه خود را در حوزه سیاسیکاری وانداد و هنر را به سیاست واننهاد، نشان داد اصالت هنر و هنرمند، تا چه حد میتواند بر بیریشگی سیاستهای تنفرپراکن، غلبه داشته باشد. کدام جمع پرازدحام خارجی را سراغ دارید که در قلب همان دیاری که استکبار مینامندش، در محور یک هموطنمان، روندی ضداستکباری را برافروزند و علیه تبعیض، خشونت، سلطه، نژادپرستی، اسلامستیزی و... موضع جدی و پرجلوه بگیرند؟ کدامیک از مدعیان که غوغاهایش گوش فلک را پر کرده است، توانسته به چنین جایگاهی برسد؟ هنر اصیل و هنرمند شریف، راه خود را میروند بیآنکه دنبال نمایشهای پرسروصدا باشند؛ و برعکس، بیهنران فاقد اصالت، هویت خود را در خودجلوهگریها جستوجو میکنند، اما تقدیر هنر بر آن است که آرامش و متانت خود را بیآنکه حتی ادعایی داشته باشد، بر زیادهرویهای قدرتخواهان غلبه دهد و از هر مدعیای در این زمینه پیشی بگیرد. سعدی، هنر نه پنجه مردم شکستن است...
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.