|

كربن دشمن تاريخ است

محمدمنصور هاشمی در همایش هانری کربن: کربن یک شرق‌شناس معمولی نیست او یک استثنا است که یک موضع فلسفی خاص دارد و از موضع‌اش پايین هم نمی‌آید. کربن درباره تاریخ یک موضع خاص دارد و نوعی لحن مهاجمی نیز دارد ولی تمام موضع‌گیری‌هایش بنیان فلسفی دارد. او با اینکه روی تاریخ اندیشه‌ها کار کرده ولی رویکردش رویکرد تاریخی نبوده و دشمن تاریخ است. کربن با مفهوم تاریخ‌مندی هم دشمن و روش او مقابل سایر روش‌ها است. او یک روش پدیدارشناسی و هرمنوتیک دارد. موضع کربن این است که پدیدارشناسی یعنی کشف‌المحجوب و کاری که همه عرفا می‌کنند. او برای هرمنوتیک معنای تأویل را به کار می‌برد. فلسفه کربن مفاهیمی مثل فراتاریخ و تاریخ قدسی می‌سازد. برای او فلسفه تطبیقی جنبه مقایسه‌ای ندارد بلکه معنای تطبیقی می‌دهد یعنی اینکه چه تشابهات و تطابقاتی در عالم اندیشه بشری وجود دارد. علاوه بر این کربن تحت‌تأثیر هیچ‌کدام از فیلسوفان نیست. اینکه او سنت ما را برده و به سایر کشورها و افراد معروف معرفی کرده مدیون روابطی است که با افراد مختلف داشته است و از این جهت ما مدیون او هستیم. می‌توان گفت کربن تنها شرق‌شناسی است که تاریخ و اندیشه ایرانی را وارد جریان عمومی در اروپا کرده است. فلسفه تطبیقی به معنایی که کربن برای آن قائل است مقابل تاریخ قرار دارد حتی وقتی مسیحیت کاتولیک را نقد می‌کند نقدش جنبه تاریخی ندارد. کربن در گروه جریان نوافلاطونی قرار دارد و در همه‌جا به دنبال نوافلاطونی‌ها می‌گردد و به شباهت‌های آنها با دیگران اشاره می‌کند و کاری هم با تأثیر و تأثرات ندارد. درست است که کربن از فرانسه قرن بیستم اندیشه‌هایی را به ایرانی‌ها درس می‌دهد و کتاب‌هایی را می‌نویسد اما الان که فکر می‌کنیم می‌بینیم بعضی از مفاهیم مثل روشنفکری دینی و تاریخی‌دیدن دین بعد از انقلاب اسلامی که کربن از دنیا رفته مطرح می‌شود. بنابراین به نظر می‌رسد به‌رغم تصور کربن ما موجودات تاریخی هستیم و فلسفه تاریخ دارد، تاریخ‌مند است و به اینجا و اکنون ربط دارد. تصور کربن این بود که تشیع مذهبی است که در تاریخ قدسی ماجرای خودش را دنبال می‌کند و خودش را آلوده به تاریخ نمی‌کند اما دقیقا در همان سال انقلاب اسلامی ایران فرایندی رقم می‌خورد که برخلاف گفته کربن است. لذا معلوم می‌شود تلقی کربن نادرست بوده و ما چیزی به نام تاریخ‌مندی داریم. کنارگذاشتن نگاه تاریخی ما را با مشکلاتی مواجه می‌کند. کربن با اینکه از شیعه زیاد حرف زده ولی با متکلمان شیعه مثل شیخ طوسی، علامه حلی و خواجه‌نصیر کاری ندارد و این از کاستی‌های دیدگاه اوست البته من با این کاستی مشکلی ندارم چون نگاه همه ما نوعی کاستی دارد. نکته آخر اینکه کربن نمی‌تواند اولین فیلسوف معاصر من ایرانی باشد درحالی‌که فردید برای ما یک درک تاریخ‌مندی در تفکر را آورده است. منبع: خبرگزاری مهر

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.