|

مشرقیان به‌پا خیزید

شهرام پازوکی در همایش هانری کربن: مسئله امروز ما مسئله اگزیستانسیالیسم نیست، مسئله امروز ما ایران است به‌خصوص در شرایط بحران فکری فعلی باید از این دریچه به کربن نگاه کنیم که از نظر او ایران چیست و چرا به ایران‌شناسی پرداخته است. کربن در جست‌وجوی شرق و به عرفان‌های شرق نظر داشته است. او در جلساتی که در سوئیس برگزار می‌شد به‌همراه مورخان ادیان دیگر حاضر می‌شد بنابراین این‌گونه نبوده که فقط عرفان اسلامی خوانده باشد. کربن دنبال شرق است منتها نه شرق جغرافیایی، برای او شرق تبدیل به ایران می‌شود. کربن از ایران‌شناسی به معنای مصطلح عبور می‌کند. به همین دلیل نیز به معنای دقیق او نوعی ایران‌پژوه است. کربن به ایران می‌رسد و سهروردی را می‌یابد. از نظر او سهروردی هم یک ایران‌شناس است. او ایران‌شناسی را به‌عنوان یک عالم ایرانی و تفکر ایرانی می‌یابد. خود ایرانیان قائل به این بودند که ایران فقط گستره جغرافیایی نیست بلکه یک تفکر خاص است که کربن آن را یافته است. کربن همچنین از مجرای سهروردی به ایران باستان می‌رود و درمی‌یابد که ایرانی‌بودن چیست. اسلام‌شناسی کربن هم تابع ایران‌شناسی او می‌شود و در سراسر کارهایش این دو از هم جدا نمی‌شوند. به عقیده او اگر عالم ایرانی خوب فهمیده شود متوجه می‌شویم که بین ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی اتصال وجود دارد. به همین منظور او در آثارش بسیار از روح ایرانی، عالم معنوی و اسلام ایرانی یاد می‌کند. عرب‌ها با کربن رابطه و میانه خوبی ندارند و گاه این محققان عرب و بعضاً یک‌سری از ایرانی‌ها مثل سیدجلال آشتیانی او را متهم به جاسوس ایرانی یا فرانسوی می‌کنند. کربن پدیدارشناس و فیلسوف و اولین مترجم هایدگر به فرانسه است و عقیده دارد که مطالعات تاریخی صرف نتیجه نمی‌دهد. او با پدیدارشناسی می‌گوید مراد من از اسلام ایرانی، اسلامی نیست که ایرانیان خلق کردند بلکه مراد من اسلامی است که ایرانیان کشف کردند و بین کشف و خلق تفاوت وجود دارد. اسلام ایرانی یک سرش در اسلام سهروردی، یک سرش به حکمت نبوی، ابن‌سینا و فتوت‌نامه‌ها و سر دیگرش به شاهنامه فردوسی برمی‌گردد. بنابراین سهم ایرانیان از اسلام و درک معنوی‌شان کلید درک آثار کربن است. او با روش پدیدارشناسی با تاریخ ضدیتی ندارد بلکه یک نوع نگرش فراتاریخی دارد. هانری کربن در اسلام ایرانی دو رکن تصوف و تشیع تشخیص می‌دهد و می‌گوید این دو، دو روی یک سکه هستند. به عبارتی کربن می‌خواهد بگوید نوعی پیوند معنوی بین ایران و اسلام وجود دارد که حاصل آن تصوف و تشیع بوده است. به همین خاطر است که ما می‌گوییم هانری کربن به عالم ایرانی شیفتگی خاصی دارد. بااین‌همه اهمیتی که برای کربن قائلیم اما تفکرات این متفکر مخاطراتی هم دارد. او فیلسوف زمانه است و نمی‌تواند معاصربودن را کنار بگذارد. کربن از عرفی‌شدن اندیشه ایرانی بیم داشته است و به اعتقاد او اگر اندیشه ایرانی عرفی شود مقدمه‌ای برای ایدئولوژی‌شدن و سپس تبدیل‌شدن آنها به یک جریان سیاسی است که در نهایت چیزی از آن باقی نمی‌ماند. همچنین واضح است که کربن، هایدگر خوانده است. هایدگر در یکی از مصاحبه‌هایش وقتی از او می‌پرسند در وضعیت بحرانی چه باید کرد پاسخ می‌دهد فقط خداوند می‌تواند ما را نجات دهد. با اینکه تفسیرهای مختلفی وجود دارد از اینکه منظور هایدگر از خدا چه بوده، ولی احتمالا پاسخ کربن به این سئوال این‌گونه است که فقط ایران می‌تواند ما را نجات دهد. به عقیده کربن تفکر ایرانی استمرار دارد و زنده است. او شرق را در ایران و تفکر ایرانی و اسلام ایرانی یافته که نمایندگان آن هم حکما و عرفا هستند. کربن در عالم حکمت ایرانی مشرقیان را شناسایی و به جهانیان معرفی می‌کند. در یکی از کتاب‌هایش با اشاره به صحبت مارکس که می‌گفت کارگران به‌پا خیزید می‌گوید اي مشرقیان به‌پا خیزید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.