|

سیاست‌های آنکارا گروگان مسئله كُردها

ژیلا احمدی : مسئله كُردها همواره یکی از مهم‌ترین و چالش‌برانگیزترین موارد در سیاست‌های داخلی و خارجی ترکیه بوده است، به‌طوری‌که برای فهم سیاست‌های ترکیه در یک ربع قرن گذشته بدون درنظرگرفتن نقش ناسیونالیسم کُرد و به‌خصوص گروه افراطی پ‌ک‌ک قادر به درک درستی از سیاست‌های اتخاذشده از سوی آنکارا؛ چه در داخل و چه در خارج از مرزهای ترکیه نخواهیم بود. ترکیه بزرگ‌ترین جمعیت کردنشین در جهان را داراست؛ جمعیتی تقریبا 22 میلیون‌نفری که در فقیرترین و توسعه‌نیافته‌ترین مناطق این کشور زندگی می‌کنند. جمعیتی به این گستردگی مسلما مطالبات گوناگونی دارد؛ از حداقل حقوق شهروندی و اجتماعی گرفته تا دستیابی به استقلال که در راستای رسیدن به آنها تاکنون تلاش‌های بی‌شماری صورت گرفته و بالطبع مسائل و مشکلاتی را به‌همراه داشته است. آنکارا هیچ‌گاه به‌طور رسمی كردها را به‌عنوان اقلیت موجود در ترکیه نپذیرفته است. این در حالی است که کردها برخلاف یونانیان، یهودیان و مسیحیان ارمنی، اکثرا مسلمان بوده و جزء جامعه مسلمان ترکیه به‌شمار می‌آیند. در رابطه با ناسیونالیسم کردی بی‌شک یکی از افراطی‌ترین گروه‌ها، حزب کارگران کردستان یا همان پ‌ک‌ک است. ترکیه از سال 1984 تاکنون با نیروهای پ‌ک‌ک درگیر بوده و در این درگیری‌ها تاکنون صدها هزار نفر کشته، زخمی و بی‌خانمان شده‌اند. ورود نیروهای آمریکایی به عراق پس از سال 2003 که به موجب آن سیل عظیمی از تسلیحات در عراق میان گروه‌های مختلف تقسیم‌بندی شد و بخشی از آن نیز نصیب کردها (به‌خصوص پ‌ک‌ک) و به دنبال آن جنگ در سوریه که موجب تحرکات بیشتر کردها شد، شرایط را برای ترکیه به‌مراتب سخت‌تر کرد. با توجه به موارد مطرح‌شده، حال سؤالی که مطرح می‌شود این است که؛ مسئله كردها چه موانع و مشکلاتی را در سیاست‌گذاری‌های داخلی و خارجی آنکارا به وجود آورده یا به عبارتی دیگر چرا سیاست داخلی و خارجی ترکیه همچنان گروگان مسئله كردهاست؟ دراین‌میان می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد: حزب عدالت و توسعه که بیشترین پایگاه خود را در میان ترک‌تبارها دارد و دارای پایگاه اجتماعی قوی در میان آنهاست، در صورت توجه به مسئله كردها، از سوی ترک‌تباران که مخالفِ دادن حقوق بیشتر به كردها هستند، مورد انتقاد قرار گرفته و بی‌شک پایگاه اجتماعی‌ آن متزلزل خواهد شد. حزب عدالت و توسعه در صورت توجه به كردها با مخالفت شدید ناسیونالیسم‌های پارلمان ترکیه مواجه خواهد شد. ناسیونالیسم‌های پارلمان نیز مخالفِ دادن حقوق بیشتر به كردها هستند و در صورت افزایش حقوق آنان، از خود واکنش نشان داده و مشکلاتی را به وجود خواهند آورد، به همین دلیل حزب عدالت و توسعه برای جلوگیری از تنش بیشتر در پارلمان از توجه به بخش کردنشین خودداری کرده است. در صورت توجه دولت ترکیه به مسئله كردها مسلما مسائل و مشکلات بسیاری پیش خواهد آمد که با توجه به ترکیب مشاوران ضعیف در حزب عدالت و توسعه که بیشتر بر اساس وفاداری و نه بر اساس شایستگی انتخاب شده‌اند، به نظر می‌رسد که در صورت توجه به آن اردوغان نتواند راه‌حل سازنده‌ای برای حل این مسئله پیدا کند. از طرف دیگر در صورت واکنش‌نشان‌ندادن حزب عدالت و توسعه به كردها، اردوغان از طرف ارتش و افکار ‌عمومی مورد فشار قرار خواهد گرفت. نیروهای پ‌ک‌ک پس از حضور نیروهای آمریکایی در عراق و بحران سوریه در سال‌های اخیر به تسلیحات بیشتری دسترسی پیدا کرده‌اند، (در پی اختلافات ترکیه و سوریه، دمشق همواره از جنبش‌های سیاسی مخالف آنکارا به‌خصوص پ‌ک‌ک حمایت کرده است) و درگیری‌ها میان آنها بیشتر شده است. در صورت واکنش نشان‌ندادن حزب عدالت و توسعه، این حزب مورد انتقادهای بی‌شمار ارتش و افکار عمومی یا حتی با خطر کودتای ارتش (که تجربه آن را در 15جولای 2016 داشته است) روبه‌رو می‌شود. ترکیه که تا چندی پیش با توجه به سیاست راهبردی خود در جهت پیوستن به اتحادیه اروپا گام برمی‌داشت، در برخورد با مسئله كردها آن‌چنان با مشکل روبه‌رو نبود. با توجه به موازین پیوستن به اتحادیه اروپا که متضمن اعمال دموکراسی، حکومت قانون، حقوق بشر و حمایت از حقوق اقلیت‌های قومی بود- مسئله کردها، به‌مراتب ترکیه را با چالش‌های کمتری مواجه می‌کرد. البته تفاوت عمده‌ای بین نگاه اروپایی و ترکیه درباره مسئله کردها وجود دارد. اروپا تمام خواسته‌های كردها را به معنای دموکراسی‌خواهی و توجه بیشتر دولت به حقوق شهروندی تعریف می‌کند، اما آنکارا مسئله كردها و به‌خصوص گروه پ‌ک‌ک را تهدیدی برای امنیت‌ ملی و تمامیت‌ ارضی خود می‌داند. از طرف دیگر با وضعیت جنگی و ناآرام در عراق و سوریه، ترکیه همچنان نگران تشکیل یک حکومت کردستانی خودمختار است که با توجه به حضور كردها در این مناطق که نه‌تنها در ترکیه، بلکه سوریه، عراق و ایران را نیز شامل می‌شود، همواره امکان اتحاد میان کردها و تشکیل حکومتی خودمختار یکی از دغدغه‌های سیاسی روشن ترکیه است. البته به نظر می‌رسد که حزب عدالت و توسعه دراین‌میان نوعی بی‌سیاستی را در قبال مسئله کردها در پیش گرفته و تا حد امکان به دنبال پاک‌کردن صورت‌مسئله است تا حل آن که این مسئله سیاست‌های آنکارا را همچنان در گروگان مسئله کردها نگه خواهد داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.