الباب و پایان ماجراجویی اردوغان
افشین غلامی
شهر کوچک «الباب» واقع در 40کیلومتری مرز شمال سوریه به نقطه استراتژیک و فضای عمل چهار گروه ترکیه، کردها، ارتش سوریه و داعش تبدیل شده است. پس از کودتای سال گذشته، ترکیه با چرخش در رفتارهای سیاسی و اتخاذ رویکرد تقابلی در داخل و سیاست آشتی دوباره با خارج و با تغییر در ماهیت رویکرد واقعگرایانه خود، دست دوستی به سمت روسیه و ایران دراز کرد؛ پس از دیدار «ولادیمیر پوتین» و «رجب اردوغان» و بعد از چراغ سبز روسیه و چشمپوشی سوریه در نقض حاکمیت ارضی کشورش، ترکیه توانست به بهانه برخورد با داعش اما برای جلوگیری از پیشروی کردها در وصلنکردن مناطق سهگانه کردی بههم، وارد عمق 35کیلومتری و پهنای 60کیلومتری خاک این کشور شود.
ورود ترکیه به خاک سوریه پس از توافق بر سر برخی امتیازات اقتصادی بین ترکیه و روسیه و خروج نیروهای همگرا با بلوک ترکیه از حلب میسر شد. توافقات اولیه طرفین بر سر خروج نیروهای همگرا با ترکیه از حلب و ساماندادن آنها در توافقات ژنو و ایجاد دولت موقت است که تا امروز این امر صورت نگرفته است. در این میان به باور برخی، آمریکاییها که در زمان اداره «باراک اوباما» رویکردی منفعلانه در برابر چرخش اردوغان و سیاستهای منطقهای او در پیش گرفته بودند، به ناچار برای ازدستندادن همپیمانی ترکیه در منطقه، موافق حضور نظامی ترکیه در سوریه شدند، منتها در صورتی که ترکیه وارد جنگ با کردها نشود. آمریکا که در معادله سوریه تقریبا همپیمان وفاداری برای خود نمیبیند و منافع خود را ازدستداده میپندارد، دست دوستی به سمت کردها دراز کرده و به حمایت از آنها میپردازد؛ زیرا نیروهای کرد ثابت کردهاند که پایبند به توافقات خود در موضوع مبارزه با ترور در سوریه هستند. در سوی مهم قضیه، امروز دولت سوریه متوجه شده که حضور ارتش ترکیه در خاک سوریه تداعیکننده همان اتفاقات پس از جنگ جهانی دوم و کنترل بخش اسکندرون این کشور به کمک فرانسه و الحاق آن از سوی آنکارا به خاک ترکیه است. بههمیندلیل در حرکتی سریع و با بازکردن معبری خود را به منطقه الباب رسانده تا با سنگربندی اجازه پیشروی به آنها را ندهد. در سمت شرقی هم کردها توانستهاند با پیشرویهای باورنکردنی به سهکیلومتری شمال رقه برسند. حال در این میان ترکیه ادعا میکند که هدف او رقه است؛ اما ارتش این کشور برای حمله به رقه با سه چالش اساسی روبهروست. اول آنکه برای رسیدن به «رقه»، ترکیه باید از رود فرات رد شود که در این صورت باید با کردها به تقابل بپردازد. دوم آنکه اگر ترکیه قصد درگیری با کردها را نداشته باشد، به ناچار باید از سمت جنوب بیابانهای سوریه و پس از درهمشکستن داعش و حرکت مورب به محاصره سمت غربی رقه بپردازد که آن هم با توجه به مقابله شدید داعش بسیار سخت است. سوم آنکه راه دیگر رسیدن ترکیه به رقه، حرکت از سمت نیروهای ارتش سوریه است که در صورت اتخاذ چنین نقشهای، درگیری ارتش ترکیه و سوریه اجتنابناپذیر خواهد بود. به همین خاطر ترکیه اکنون در یک کنج استراتژیک به محاصره سه نیروی آماده جنگ درآمده که هر حرکتی با پاسخ طرف مقابل روبهرو خواهد شد. اگر بپذیریم که هدف ترکیه از ورود به خاک سوریه، جلوگیری از پیشروی و قدرتنمایی زیادتر کردها بوده، باید این موضوع را نیز مد نظر قرار دهیم که هر دو قدرت روسیه و آمریکا به نحوی بخشی از همپیمانی کردها را بر عهده گرفته و آنها را متحد خود به حساب میآورند. روسیه طرح فدرالیسم و خودمختاری برای کردها در قانون اساسی سوریه را تعبیه میکند، «دونالد ترامپ» هم که به شدت از اداره دولت اوباما ناراحت است، در فضای میدانی سوریه به دنبال ایجاد منطقه امن پروازی است که مناطق تحت حاکمیت کردهای سوری را دربر میگیرد و علاوه بر آن تعداد نیروهای نظامی آمریکا را که برای آموزش نیروهای کرد و عرب در کردستان سوریه حضور دارند، بیشتر کرده است و همچنین با فعالکردن دو پایگاه نظامی در «رمیلان» و «کوبانی» به نوعی به منطقه و ترکیه گوشزد میکند که در اتخاذ مواضع مربوط به کردها با دقت برخورد کنند چراکه آنها همکار نیروهای ائتلاف هستند و در همین رابطه علاوه بر فرستادن سلاح و مهمات، تعدادی ماشینآلات زرهی هم در اختیار آنها قرار داده تا نشان دهد نقش همپیمانی خود را خوب ایفا میکند. اما موضوع مهمتر حضور چند روز گذشته سناتور «جان مککین»، رئیس کمیته دفاعی مجلس آمریکا، در کوبانی و منطقه کردستان سوریه بود که خود نشانگر پیام مهمی برای ترکیه بود تا به او بفهماند که مواظب رفتار خود باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.