|

«مدارِ بسته» در قاب کارگردان

رؤیاهای واقعی چند بازیگر جوان

پگاه طبسی‌نژاد . کارگردان تئاتر

دعوت می‌شوم با یک‌سری بازیگر جوان کاری روی صحنه ببرم. مدتی بوده که روی نمایش‌نامه‌ای کار کرده‌اند؛ نمایش‌نامه‌ای براساس شاه‌لیر. هرچه به این بچه‌ها نگاه کردم، نفهمیدم چرا باید شاه‌لیر را ببرند روی صحنه. هرچه به آنها نگاه کردم کمتر شاه‌لیری در آنها دیدم، کمتر کردلیایی. خب آره خیلی کارا می‌شد کرد، یه جور دیگری باید نگاه می‌کردیم تا بچه‌ها شاه‌لیر بشوند، کردلیا بشوند و بعد سؤال همیشگی‌ام پیدا شد: بهترین شاه‌لیر کیه؟ بهترین کردلیا چه ویژگی‌هایی دارد؟ چه صدایی دارد؟ چه شکلی است؟ چه‌جوری راه می‌رود؟ چطور نگاه می‌کند؟ به بچه‌ها نگاه می‌کردم و فکر می‌کردم در ذهن هرکدام از ما تصوری از شاه‌لیر و کاراکترهایش وجود دارد. این تصورات با محدودیت‌های فیزیکی و توانایی‌های بازیگری‌مان روی صحنه شکل می‌گیرد و بعد به مخاطبی نشان داده می‌شود که خودش با تصوری به دیدنش آمده. پس واقعا شاه‌لیربودن کجا شکل می‌گیرد؟ آیا جایی میان تصورات کارگردان و بازیگر و نویسنده و مخاطبه که شاه‌لیر جسمانیت می‌گیره؟ پس چقدر این شاه‌لیر غیرقابل‌اعتماد و تغییرپذیر است! از جامعه‌ای به جامعه دیگر، از تصوری تا تصور دیگر می‌تواند تغییر کند. می‌تواند هر شکلی باشد. می‌تواند قدکوتاه یا قدبلند باشد، می‌تواند کچل باشد یا نباشد، می‌تواند پاش لنگ بزند یا اصلا خیلی هم روپا باشد، می‌تواند صداش شبیه خسرو شکیبایی باشد یا رضا کیانیان. آن‌وقت اگر رضا کیانیان بازی‌اش کند، دختر کوچیکش، کردلیا، می‌تواند شبیه ترانه علیدوستی باشد، هم مشکی باشد، هم صداش همان‌طور باشد که صدای ترانه هست یا مثلا شبیهِ ... . یکشنبه 2/12/92 تصمیم گرفتم روی این تصورات کار کنم تا یک متن براساس شاه‌لیر. تصور ما از یک نقش، تصور ما از شاه‌لیربودن، از کردلیابودن. دلم می‌خواست هویت این بازیگرهای جوان زیر نقش‌هایی که ممکن است به آنها بخورد، مخفی نشود. شروع کردیم. هم جذاب بود، هم خیلی سخت. کی بنویسد؟ دوشنبه 3/11/92 پروژه خوابید! بودجه نبود. من ماندم و حوضم. سه‌شنبه 4/01/95 دوسال‌ویه‌ماه گذشت. فروردین است. تصمیم گرفتم کارش کنم دوباره. شاه‌لیر را. چند صحنه نوشته شده بود، اما هنوز خیلی کار داشت. شروع کردم. چهارشنبه 5/06/95 کلی بازیگر جوان دیدم. زیاد. بلند، کوتاه، چاق، لاغر، بامزه، شاخ، حساس، رؤیایی، بی‌حوصله، صبور، با آرزوهای بزرگ و... با سختی زیاد ۱۰-۱۱ نفرشان را انتخاب کردم، براساس یک ویژگی منحصربه‌فرد اولیه: پشتکار! و بعد ۹ تا ماندگار شدن که توانایی‌شان هم بالا بود. ۹ بازیگر آماده کار شدن. پنجشنبه 6/07/95 تمرین‌ها را شروع کردیم. پنج روز در هفته. گاهی چهار ساعت، گاهی پنج ساعت. تمرین‌ها خیلی سخت بود. به آنها گفتم می‌خواهم ۹ تا غول بشوید روی صحنه. چرا گفتم غول نمی‌دانم! خواستم هیجان‌زده بشوند یا حتی متوجه قدرتی که می‌توانند در‌ آن باشند. معتقدم اگر پشتکار و ذره‌ای استعداد باشد، در هر بازیگری غولی خوابیده است. می‌خواستم غولشان را بیدار کنم. به‌خاطرهمین خیلی بهشان سخت گرفتم. آنها هم هی می‌دیدند مثل اینکه ماجرا جدی است، کم نمی‌گذاشتند. صبور بودند و به‌شدت، به‌شدت، به‌شدت با پشتکار و باانگیزه. چی بهتر از این؟ متن هم داشت پیش می‌رفت خیلی به‌ سختی و پیچیدگی، ولی هیجان‌انگیز بود. بازیگران قرار بود با هویت خودشان بروند روی صحنه و این برایشان، هم جذاب بود، هم ترسناک. کم‌کم شاه‌لیر حذف شد. هرچی می‌توانست جاش باشه. دنبال متنی بودم که مردم بیشتر باهاش آشنا باشند. شد فروشنده آرتور میلر که تو مرگ فروشنده فرهادی، تئاترش را بازی می‌کنند. تصور فرهادی از ویلی لومان، شهاب حسینی بود و از لیندا لومان ترانه علیدوستی. تصورات شکل گرفتند و شکل گرفتند و شکل گرفتند تا رسیدیم به انتها، به مدارِ بسته. شد اسم کار. جمعه 7/11/95 ۹ بازیگر جلو ۹ دوربین مداربسته بازی می‌کنند و چیزی که تو صحنه می‌بینیم هم خودشان هست و هم تصویرشان. دارند ویدئویی برای تست بازیگری ضبط می‌کنند. بازی را با هویت خودشان شروع می‌کنند و از رؤیاهای بازیگری‌شان می‌گویند. رؤیاها واقعی‌اند! دلشان می‌خواهد فروشنده را بازی کنند، شروع به بازی نقش‌ها می‌کنند، شروع به بازی تصور ما از نقش‌ها می‌کنند. رضا کیانیان می‌شوند، پیمان معادی می‌شوند، لیلا حاتمی می‌شوند، آل پاچینو، کیت بلانشت، ماریون کوتیار و... بازی جدی و جدی‌تر می‌شود. ویدئویی که دارند ضبط می‌کنند هم پیچیده‌تر... .

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.