بازخواني گفتوگو با رئيس پژوهشکده هوافضا
انگيزهاي فراتر از روزمرگي
سيروس برزو
روزنامه «شرق» روز پنجشنبه، ۲۱ بهمن در مطلبي با عنوان «رويش اميد در دولت تدبير»، مصاحبهاي را از آقاي دکتر «فتحالله امي»، رئيس پژوهشکده هوافضاي وزارت علوم، به چاپ رسانده که جاي تأمل بسيار دارد. بنده قبلا مکررا عرض کردهام مسئولان محترم بهجاي آنکه بگويند «چنين خواهد شد» يا «قرار است چنين شود»، با نشاندادن کارنامه خود، بگويند چه قدمهايي برداشتهاند. آقاي دکتر «امي» در پاسخ به اين سؤال که «طي چند سال مسئوليت شما در پژوهشکده هوافضا چه رويدادها و اتفاقاتي رقم خورده است؟» نخست به ذکر تاريخچه پژوهشکده هوافضا پرداختهاند که هيچ ربطي به سؤال ندارد و درنهايت با مطلب تکراري انداختن گناهان به گردن دولت قبل و ذکر اينکه «متأسفانه در سال 1390 ...»، اعتراف کردهاند که هيچ کاري نشده الا «گرفتن رديف بودجه» و «تصويبکردن دوباره پژوهشکده در وزارت علوم» ! البته ايشان در آذر1394 در ششمين نمايشگاه صنايع هوايي و فضايي در مصاحبه با پايگاه خبري علمنا گفته بود: «حدود دو هفته قبل مصوب شد که پژوهشکده هوافضا، همان تشکيلات سابق قبل از ادغام باشد و بر اساس آن در حال انجام چيدمان و تعيين مديريتها هستيم» و ظاهرا بيش از يک سال است که اين چيدمان ادامه دارد! درحاليکه تنها چند ماه از مهلت کاري دولت يازدهم باقي است، چهار برنامه را وظيفه پژوهشکده اعلام کردهاند که از جمله ميتوان به تربيت فضانورد و اعزام انسان به فضا اشاره کرد که به دليل ارتباطات بينالمللي، زمانبر و وقتگير است! بنا بر گفته ايشان در همين راستا بايد گروههاي تخصصي تشکيل شوند که «پيش از اين وجود نداشت...» در صورتي که با نگاهي حتي گذرا به اخبار سالهاي گذشته ميبينيم که چنين فعاليتهايي تنها در همان دوره کاري «تصميم غيرکارشناسي» صورت گرفته و نه در سالهاي اخير! زماني که خبرنگار از ايشان از چگونگي اين همکاريهاي بينالمللي سؤال ميکند، بدون توجه به روشنبودن پرسش مطرحشده، با زيرسؤالبردن اعضاي شوراي انقلاب فرهنگي که اين سند را تصويب کردهاند، ميگويد: «... ما به چرايي پاسخ نميدهيم ... چرايي اين موضوع را اعضاي محترم شوراي انقلاب فرهنگي که اين سند را تصويب کردهاند، بايد جوابگو باشند». سپس بدون اشاره به موفقيتهاي همين پژوهشکده در چارچوب همان «تصميم غيرکارشناسي» سالهاي قبل از رياست ايشان، ميگويند: «در اين راستا پژوهشکده هوافضا کارهاي متعددي انجام داده است ازجمله ارسال حيوانات به فضا» و ادامه ميدهد «درحالحاضر، پرتاب انسان و تربيت فضانورد را همزمان ... شروع کردهايم» که از ادامه صحبتهاي ايشان چنين برميآيد حتي همين کار هم هنوز روي هواست: «البته کشورهاي دوست براي بحث آموزش و ياددادن مهارت، قولهاي مساعدي دادهاند». نميدانم به چه دليل، خبرنگار بهجاي پرسش در مورد روند پرتاب انسان و تربيت فضانورد پژوهشگاه، مسير ديگري را انتخاب ميكند و سؤالي در مورد تفاوت آموزش توريست فضايي با آموزش فضانورد حرفهاي ميپرسد. ايشان هم ضمن پاسخي در حد توضيح واضحات، به تفاوت بين «توريست فضايي» با «فضانورد» ميپردازد، اما در همانجا به نکتهاي اشاره ميشود که نشان ميدهد ايشان کمتر وقت ميکنند درباره شيوه کار ناوها در مسير مأموريت به ايستگاه فضايي مطالعه کنند: «توريست فضايي کسي است که... يکبار يا دوبار دور زمين گردش ميکند و سپس به ايستگاه بينالمللي فضايي ميرود». در صورتي که هيچ سفينهاي با يک يا دوبار دورزدن زمين بهلحاظ فني نميتواند به ايستگاه فضايي برسد. ايشان در ادامه وعدههاي دورودراز ميگويند: «ما با کشورهاي دوست در زمينه آموزش فضانورد و ساخت کپسول صحبت کرديم»، اما بلافاصله اضافه ميکنند «ولي هنوز قراردادي بسته نشده است». لازم به ذکر است که سابقه چنين مذاکرات بيپشتوانهاي برميگردد به دوران سفر آقاي «رفسنجاني» به مسکو در دوران قبل از فروپاشي و در ادامه تا زمان دکتر «فاضلي»، سرپرست قبلي سازمان فضايي که به دليل نابسامانيهاي دستگاه مديريتي فضايي ايران، همچنان بيسرانجام ماند. ايشان در مورد طرحهاي ديگر پژوهشکده به تلاش برای ايجاد دفتر قدرتمندي براي طراحي انواع هواپيماهاي سبک دو الي 19 نفره اشاره کردهاند. فلسفه وجودي اين هواپيماها هم نکته جالبي است که ايشان در آذر 1394 در مصاحبه با پايگاه خبري علمنا گفته بودند: به دليل اينکه ايران يک کشور وسيع و داراي کوهستان با ارتفاعات بالاست و مسيرهاي جادهاي ما نميتواند تأمينکننده امن سفرهاي مردم و رفتوآمد بيحادثه خودروها باشد، «تنها راه نجات اين است که از هوانوردي عمومي استفاده کنيم؛ يعني همانطور که هر خانواده يک خودرو دارد، بتواند يک هواپيما هم داشته باشد و در سفرهاي بينشهري از هواپيماهاي سبک استفاده کنند»! من نه بهعنوان روزنامهنگار در زمينه فناوري هوافضا که بيش از ربع قرن مستقيما با فضانوردان و کارشناسان هوافضا حشرونشر نزديک داشته، بلکه بهعنوان يک فرد عادي علاقهمند به اين حوزه، وقتي اين سخنان را ميخوانم از دليري ايشان در بيان چنين حرفهايي حيرت ميکنم. يک مسئول دولتي تا چه حد مردم را بيگانه با اين مقوله ميداند که طرحهاي تخيلي از اين قبيل را بهعنوان کارنامه و حتي برنامه کاري مجموعه زيردست خود بيان کند! در ادامه و در پاسخ به اين سؤال که «براي انجام پروژههاي مذکور، همکاري شما با نهادهاي ديگر و بخش خصوصي چگونه است؟» جواب رئيس پژوهشکده هوافضا تنها نشاندهنده صحبت و اطلاعرساني است و بس. اما نکته بسيار مهمي در پايان مصاحبه آمده که نشانگر بيتوجهي مسئولان وزارت علوم به فروپاشي آرزوهاي ملي در اجراي برنامههاي فضايي است. دکتر «امي» در پاسخ به اين سؤال که «وزارت علوم در چند سال اخير براي رفع کمبود بودجه پژوهشکده چه کرده است؟» ميگويد: «بودجه ما در سال ۹۴، به ميزان ١,٣ ميليارد تومان بود درحاليکه تنها قسمت حقوق مجموعه کارکنان و محققان 4.5 الي پنج ميليارد تومان است ... اين بحران ضربه خود را به مجموعه زد و بخش زيادي از نيروهاي زحمتکش پژوهشکده از اينجا رفتند». حال از يکسو بايد ديد اين کارشناسان زحمتکش پژوهشکده کجا رفتهاند و چه ميکنند و از سوي ديگر، اين ضربه تا چه حد اين مجموعه را از رسيدن به اهداف بازداشته است. در بخش انتهايي مصاحبه آقاي دکتر «امي» ضمن «تشکر و قدرداني» از مسئولان مربوطه که بودجه پژوهشکده را در حد حقوق کارکنان اين مؤسسه افزايش دادند! از دولت درخواست کردهاند تا «در سالهاي پيشرو، بودجه را افزايش دهد». ظاهرا ايشان فراموش کردهاند که تنها چند ماه از پايان عمر دولت فعلي باقي نمانده.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.