هر ماسکی برای گردوغبار مناسب نیست
سایه سنگین ریزگرد بر سلامتی
مهسان زرکوب
پدیده گردوغبار رویدادی طبیعی است و در بخشهایی از جهان که دارای مناطق خشک و بیابانی وسیع هستند، ایجاد میشود. بیابانهای وسیع در کشورهای عربستان، عراق، سوریه و ایران نمونههایی از این مناطق هستند. دورههای خشکسالی طولانی و دخالتهای غیراصولی در محیط زیست میتواند احتمال بروز این پدیده را افزایش دهد. این پدیده کیفیت هوا را کاهش میدهد و عمق دید را گاهی به حدود پنج متر کاهش میدهد و ممکن است اثرات سوئی بر سلامت انسان بهویژه افراد دارای مشکلات تنفسی، داشته باشد. گردوغبار و تنفس ذرات گردوغبار از نظر اندازه کاملا متفاوت هستند و از ذرات درشت (غیرقابل تنفس) تا ریز (قابل تنفس) طبقهبندی میشوند. ذرات درشت گردوغبار حداکثر میتوانند به داخل بینی، دهان و حلق راه پیدا کنند اما ذرات ریز میتوانند به اعماق بیشتر و نواحی حساس مجرای تنفسی و ریه نفوذ کنند. ذرات ریزتر دارای اثرات نسبتا مهمی بر سلامت انسان هستند. بیشتر ذراتی که در پدیده گردوغبار وجود دارند، از نوع درشت یا غیرقابل تنفس هستند و تهدید جدی برای سلامت مردم ایجاد نمیکنند ولی ممکن است در افرادی که سابقه بیماریهای تنفسی دارند، مانند مبتلایان به آسم و آمفیزم مشکلاتی ایجاد کند. تأثیر گردوغبار بر سلامتی متداولترین نشانههایی که در پدیده گردوغبار مشاهده میشود، تحریک چشمها و راههای هوایی فوقانی است. معمولا نوزادان، کودکان و نوجوانان، سالخوردگان، مبتلایان به بیماریهای تنفسی مانند آسم و برونشیت و آمفیزم و بیماران قلبی در برابر گردوغبار آسیبپذیرتر هستند. قرارگرفتن این افراد در معرض گردوغبار ممکن است موجب این پدیدهها شود: واکنشهای حساسیتی و حملات آسم را تشدید کند. مشکلات تنفسی حادی ایجاد کند. در ایجاد بیماریهای قلبی و عروقی مؤثر باشد. طول عمر را کاهش دهد. قرارگرفتن طولانی در معرض ذرات منتقلشده بهوسیله هوا میتواند مشکلات تنفسی و ریوی و احتمالا بیماریهای قلبی ایجاد کند. چه باید کرد؟ در زمان بروز پدیده گردوغبار، باید با انجام اقدامات احتیاطی زیر، خود را از اثرات سوء گردوغبار حفظ کنیم و اثرات نامطلوب این پدیده را بر سلامت خود به حداقل برسانیم: از انجام فعالیتهای بیرون از منزل خودداری کنیم. در صورت لزوم فعالیت در هوای آزاد، زمان آن را به حداقل کاهش دهیم. از انجام ورزشهای سنگین خودداری کنیم بهویژه اگر مشکلات تنفسی و آسم داریم. در خانه یا محیطهای بسته بمانیم و درها و پنجرهها را بسته نگاه داریم. درصورت امکان در اماکن دارای سیستم تهویه مطبوع بمانیم. اگر آسم داریم یا نشانههایی مانند کوتاهی تنفس، سرفه و خسخسکردن و درد قفسه سینه را مشاهده کردیم، برنامه درمانی خود را دنبال کنیم و در صورت لزوم به پزشک مراجعه کنیم. توجه به این موارد نیز میتواند در کاهش اثرات جانبی گردوغبار مؤثر باشد: برای جلوگیری از آلودگی مواد غذایی و آب آشامیدنی، استفاده از پوشش مناسب برای مواد غذایی آماده مصرف ضروری است. لازم است مواد غذایی قبل از نگهداری در یخچال، عاری از ذرات و گردوغبار شود. برای کاهش تماس با گردوغبار در محیط زندگی، نظافت روزانه توصیه میشود. استفاده از ماسک ماسکهای کاغذی معمولی و دستمال نمیتوانند جلوی ورود ذرات ریز گردوغبار به سیستم تنفسی ما را بگیرند و بنابراین استفاده از آنها توصیه نمیشود. ماسکهای ویژهای که با عنوان P1 و P2 عرضه میشود، برای این شرایط تا حدی مناسب است. در استفاده از ماسک باید به نکات زیر توجه کرد: اگر ماسک بهطور کامل اطراف بینی و دهان را نپوشاند، مثلا برای افرادی که محاسن بلندی دارند و راه نفوذ برای هوا باقی باشد، تأثیر چندانی ندارد. این ماسکها جلوي ورود آلایندههای گازی هوا مانند منوکسیدکربن را نمیگیرد. تنفس با استفاده از ماسک، از حالت معمولی دشوارتر است و افراد دارای سوابق بیماری قلبی عروقی و تنفسی باید با پزشک خود مشورت کنند. استفاده از این ماسکها برای افراد سالمی که در زمان بروز پدیده گردوغبار، بهناچار باید در بیرون بمانند، توصیه میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.