|

ویتالی چورکین، سفیر روسیه در سازمان ملل، درگذشت

کرسی خالی سرنوشت

اعضای سازمان ملل به شنیدن خبرهای بد عادت دارند. تشکیل نشست‌های اضطراری به بهانه مرگ و نابودی در اقصی‌نقاط دنیا، دیگر بدل به یکی از عادات روزانه آنان شده است. در‌این‌میان اما خبر مرگ یکی از همکارانشان، آن هم دیپلماتی که برای بیش از یک دهه با اعتماد‌به‌نفس و ذکاوتی مثال‌زدنی، پرچم‌دار یکی از اعضای ثابت شورای امنیت بوده، خبری نیست که به این زودی‌ها روال کاری سازمان ملل را به حالت عادی بازگرداند. ویتالی چورکین، سفیر روسیه در سازمان ملل که تقابلش با نمایندگان آمریکا، بریتانیا و فرانسه سال‌های سال یکی از تعیین‌کننده‌ترین عوامل در صحنه دیپلماسی بین‌الملل بود، در حالی دوشنبه‌شب و در 65سالگی بر اثر سکته قلبی در نیویورک درگذشت که نگاهی به واکنش‌های جهانی در قبال مرگ او از سوی دوست و دشمن، بیش از هر چیز نشان از وزنه سنگین جایگاه او در ساختار سازمان ملل و چشم‌انداز آتی عملکرد این نهاد تصمیم‌گیر بین‌المللی دارد. اگر از بیانیه مشترک اعضای شورای امنیت و همچنین اظهارات تأثربرانگیز سخنگوی سازمان ملل بگذریم، آنتونیو گوترش، دبیرکل تازه‌کار سازمان ملل نیز در بیانیه‌ای از چورکین به عنوان دیپلماتی ماهر و منحصربه‌فرد، سخنرانی قدرتمند و مردی با استعدادها و علایق متعدد یاد کرده که نبود او بدون شک، آن نهاد بین‌المللی را از دیدگاه‌ها، مهارت‌ها و رفتار حرفه‌ای‌اش محروم خواهد کرد. همین امر کار ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه را که خود با انتشار بیانیه‌ای از مرگ چورکین ابراز تأسف شدید کرده، دشوار خواهد کرد. او اکنون باید کرسی چورکین را به فردی بسپارد که نه‌تنها از لحاظ وزن دیپلماتیک در حد‌واندازه‌های چورکین باشد، بلکه درست به سیاق او در عین دوستی و مدارا با همتایان غربی‌اش، حتی ذره‌ای از مواضع مسکو نیز عقب ننشیند.‌ واقعیت آن است که چورکین با وجود تمامی ویژگی‌های اخلاقی و حرفه‌ای که ستایش دوست و دشمن را به همراه داشته، همان کسی است که از پس 40 سال آموزش در دستگاه دیپلماسی روسیه، به یکی از پرنفوذترین کرسی‌های سازمان ملل راه یافت تا همواره حامی و مُبلغ جدی سیاست‌های کرملین باشد. او نه‌تنها در تمام دوران جنگ داخلی سوریه، با وتوی قطع‌نامه‌های شورای امنیت در محکومیت دمشق و لزوم پایان‌دهی دیپلماتیک به منازعه خونین آن کشور، با استواری تمام در کنار بشار اسد، رئیس‌جمهوری سوریه ایستاد، بلکه درباره بحران‌هایی مانند سقوط هواپیمای مالزی بر فراز شرق اوکراین و پیشروی نظامی روسیه به سمت گرجستان نیز ذره‌ای از حدود و مواضع مسکو عدول نکرد. وفاداری او به مسکو به حدی بود که به گفته همکارانش، تقریبا هیچ نشست شورای امنیت پیرامون بحران‌های نظامی و سیاسی رنگارنگ در اقصی‌نقاط دنیا، بدون تأکید چورکین بر عاقبت حمله نظامی ایالات متحده به لیبی و سقوط معمر قذافی از قدرت که به باور او نشانی بر ناکارآمدبودن «مداخله انسان‌دوستانه» نظامی در امور دیگر کشورهاست، به پایان نمی‌رسید. اما این به هیچ عنوان به معنای انزوای او در شورای امنیت نبود. در حقیقت آخرین اقدام برجسته شورای امنیت که حاکی از اتحاد بی‌سابقه اعضای آن بود، به ابتکار او رقم خورد؛ یعنی همان جایی که چورکین از تمامی 14 عضو دیگر شورای امنیت خواست اوایل ماه اکتبر گذشته جلوی دوربین خبرنگاران حاضر شده و از تصمیم متفق‌القول خود درباره انتخاب دبیرکل جدید سازمان ملل، خبر دهند. در‌این‌میان و در شرایطی که 10 سال خدمت چورکین در سازمان ملل با فراز‌و‌فرودهای بسیاری همراه بوده، اما می‌توان مدعی شد مرگ او درست در همان بزنگاهی اتفاق افتاد که جهان چشم‌انتظار پرده‌برداری از رابطه حقیقی دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری تازه‌کار ایالات متحده با کرملین است؛ ارتباطی ادعایی که همین حالا نیز در سایه اما‌واگرهای فراوان، اولین قربانی خود را از واشنگتن دشت کرده است؛ مایکل فلین، مشاور امنیت ملی آمریکا که به دلیل ارتباط تلفنی با همکار چورکین در سفارت روسیه در واشنگتن وادار به استعفا شد. با تمام این اوصاف، جای تعجب نیست که چورکین با وجود شهرتش به رک‌گویی، همین اواخر و در پاسخ به سؤالی درباره اثرات به‌قدرت‌رسیدن ترامپ، بر خلاف معمول طفره رفت و تلاش کرد در سایه، روابط خود را با نیکی هالی، سفیر منتخب ترامپ برای سازمان ملل تقویت کند؛ رابطه‌ای که با نظر به تقابل آتشین چورکین با دو سفیر پیشین ایالات متحده، یعنی سامانتا پاور که همین ماه دسامبر گذشته به دلیل انتقاد از تحرکات نظامی روسیه در اوکراین از سوی سفیر روسیه به لقب مادر ترزا مفتخر شد و پیش‌تر از آن، سوزان رایس که رابطه‌اش با چورکین از سوی بسیاری به زندگی پرمجادله یک زوج پیر پر از دعوا و مشاجره تعبیر شده بود، یکی از محورهای کنجکاوی ناظران بین‌المللی بود، اما با مرگ ناگهانی چورکین و فرصت کوتاه مراودات آن دو که تنها به یک نشست رسمی شورای امنیت ختم شد، احتمالا برای همیشه یک علامت سؤال باقی خواهد ماند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.